MEHMET BAŞARAN 100 YAŞINDA

Mehmet Başaran, 25 Nisan 1926’da Lüleburgaz’a bağlı Ceylanköy’de doğdu. 27 Haziran 2015’te ise aramızdan ayrılıp sonsuzluğa göçtü. O, Köy Enstitülerinin ilk mezunlarından… Bu yıl yüz yaşında… Yapıtları, düşünceleriyle yaşıyor. Onu sonsuzlukla kavuşturan birbirinden güzel şiirleri, öyküleri, romanları ve ülkemizin sorunlarının çözümü için yüreklilikle açıkladığı düşünceleri değil mi? 

Mehmet Başaran, Kepirtepe Köy Enstitüsü’nü 1943’te bitirdi. Böylece sınıf öğretmeni olma hakkını kazandı. Ardından Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü’ne girdi. Burayı 1946’da bitirerek Türkçe/edebiyat öğretmeni olarak eğitim ordusuna katıldı. Yurdun dört bir yanında öğretmenlik görevini başarıyla yerine getirdi karşılaştığı tüm zorluklara karşın.

Yoksulluk, yokluk ve bilgisizlikle boğuşan ülkemizin topraklarında boy atan umut güneşinin okullarıydı köy enstitüleri. Neredeyse okuryazarın hiç bulunmadığı köylerimizin uygarlık ışığıyla aydınlatılması için kurulmuştu bu okullar. Köy çocukları, buralarda yetiştirilerek yine köylere gidip yüzyılların oluşturduğu gerilik ve gelişmemişlikle savaşacaklardı.

Başaran, Trakya’nın bir köyünde doğup büyümüştü. Köyün ve köylünün sorunlarının yakından tanığıydı. İlk açılan Köy Enstitülerinden olan Kepirtepe’ye girdi ilkokuldan sonra. Henüz ülkemizde, özellikle de kırsal kesimde okullaşmanın olmadığı bir dönemde bir köy çocuğunun uygarlığa ulaşacağı tek umuttu Enstitüler. Bu okullar, kısa sürede birçok köy çocuğunun içindeki cevheri ortaya çıkardı. Onların içindeki öğrenme isteği, üretkenlik ve yaratıcılıklarının üstündeki yüzyılların tozunu silkeleyip attı üstlerinden. Mehmet Başaran da bu çocuklardan biriydi. Onlar Cumhuriyet’in, çağcıl uygarlığın ışığıyla yurt topraklarını aydınlatma ülküsüyle yetiştiler. Bu ülküye ulaşmak için yüreklice savaştılar gerilikle. Bu savaşımda Köy Enstitülü öğretmenlerin neredeyse hepsi emperyalizmin ve işbirlikçilerinin, köylümüzün aydınlanmasını istemeyen çıkarcıların yalan ve iftiralarıyla karalanmak istediler. Yurt topraklarında doğan parlak güneş kuytularda saklanan yarasaların gözlerini kamaştırdı, onları rahatsız etti. Çoğu, sürgünden sürgüne gitti. Ancak bu kıyımlar, sürgünler onların ülküleri için savaşmalarını engelleyemedi. Onlar, gittikleri her yerde öncü olup ışıklarını daha da büyüterek yaydılar. Başaran da bu öğretmenlerden biriydi.

Mehmet Başaran’ı sağlığında tanıma onuruna erişenlerdenim. Onunla konuşmalarımız unutulacak gibi değil. Onlar, belleğimde hep capcanlı… Bu nedenle kendimi şanslı görüyorum.

Ülkemizin zor zamanlarında ilerlemiş yaşına karşın yurtseverlerin hep yanında oldu. Bundan da hiç çekinmedi. Onun savaşımcılığı doğup büyüdüğü topraklardan ve eğitim gördüğü Köy Enstitüsünden kaynaklanmaktaydı. Türkiye söz konusu olduğunda kıyıda köşede duracak biri değildi. Çünkü yurdu için özveriyle çalışmayı, yeri geldiğinde savaşmayı bir kişilik özelliği olarak benimsemişti. O, yurduna ve halkına hizmet için yetişmiş bu amacını gerçekleştirmek için vardı bu yaşamda. Halkının sorunlarına duyarsız kalmak, bunları görmezden gelmek hem sorumlu bir yurttaşa hem de yurtsever bir öğretmene yakışmazdı zaten.

25 Haziran 2025 günü Ulusal Kanal’da Zafer Bilgin’in sunduğu Sanat Yaşamı’na konuk oldum. Burada Mehmet Başaran’ı konuştuk. Bu izlence, halkımızdan büyük ilgi gördü. Bu konuda olumlu yönde çok sayıda tanıdık ve tanımadık kişiler aradı beni. Köy Enstitülü yazarların daha çok konuşulup yeni kuşaklara tanıtılması istendi.    Bu izlenceyi sonradan izleyen arkadaşım Ahmet Duman çok heyecanlandı. Bir buluşmamızda Mehmet Başaran’ın Kartal Ortaokulu’nda (Sayın Duman, bu okulu 1967-68 Öğretim Yılında bitirdi) okuduğu üç yıl boyunca öğretmeni olduğunu anlattı uzun uzun. Onun çok bilgili, değerli bir öğretmen olduğunu, bu nedenle kendisini şanslı saydığını vurguladı. Bunları söylerken oldukça duyguluydu.

Tam bağımsız Türkiye ülküsünü bir yaşam biçimi olarak benimseyen Mehmet Başaran, otuzu aşkın yapıtıyla yaşamakta. Onu ölümsüzlüğe götüren de alınteriyle oluşturduğu bu yapıtları. Eğitim yaşamımıza adı, altın harflerle yazılan öğretmenimizi 100. doğum yılında sevgi ve saygıyla anıyorum.

                                               Adil Hacıömeroğlu

                                               11 Ağustos 2026