Adil Hacıömeroğlu

GÖZLERİ KAPALI AİDİYET

Ülkemizde bireylerin en büyük sorunu, bir yere aidiyet duyması. Son yıllarda insanımız gönül verdiği siyasal partiye, tuttuğu futbol takımına, dinsel olarak bağlandığı tarikat ya da cemaate, yaptığı işe ve birçok alanda içinde yer aldığı kümeye anlaşılmaz bir biçimde aidiyet duymakta. Bu aidiyet, karşıtına düşmanlıkla yoğruluyor.

Asıl sorun, kişi kendini bir yere ait olarak görüyorsa karşısındakini düşman olarak bellemesinde. İçinde yer aldığı kümenin niteliği ne olursa olsun kayıtsız, koşulsuz, hiçbir şeyi sorgulamadan ve körü körüne bir bağlılık söz konusu. Bulunduğu küme lideri ne yaparsa yapsın doğrudur. Bu aidiyet duygusu giderek derin bir inanca dönüşüyor. Böyle olunca da sorgulama söz konusu bile olmuyor. Oysa bir yerde doğru varsa yanlış da vardır. Çünkü doğa kurallarının gereğince karşıtlar birlikte var olur. Karşıtın biri yoksa diğeri de yoktur. Bu yalın gerçeği bile düşünmeyen bir insan usunun doğruyu bulması düşülebilir mi?

Siyasal parti yandaşlarına bakıyorum liderin her söylediği sanki Tanrı buyruğuymuşçasına kabul edilip savunuluyor. Gerekirse bu düşünce için can alınıp can veriliyor. Yandaşlar yanlış da olsa liderin ortaya koyduğu siyaseti körü körüne kırıp dökerek savunuyor. Bu uğurda en yakınlarını bile kırmaktan, dışlamaktan, düşman olarak görmekten geri durmuyorlar. Çünkü onun lideri yanlış yapmaz. Onu kendisi gibi insan olmaktan çıkarıp kutsal bir varlığa dönüştürür kendi düşüncesince. Siyasal parti yandaşları, karşıt görüştekilerin bir kez olsa bile doğru yaptıklarını kabul edip söylemez. Sorsan özgürlükten, demokrasiden yanadır.

Adam, bir futbol takımının renklerine gönül vermiştir nasıl olsa. Diğer bütün renkleri yok sayıp düşman görür. Oysa bu kişilerin çoğu tuttukları takımları seçmesi kendi istenciyle olmamıştır. Annesi, babası ya da başka bir yakınının koşullandırmasıyla bu takımın renklerine gönlünü kaptırmıştır. Bu tutkun yandaşlar için yaşam takımıyla başlar onunla biter. Onun takımı hata yapmaz, kötü oynamaz. Yapmışsa da buna ya karşı takım ya da hakemler neden olmuştur. Kendi takımı yenildiğinde onun için her şey biter. Eğinsel ve tinsel sağlığı bozulur. Kendini dış dünyaya kapatır. Kimseyle özellikle de onları yenen takım yandaşlarıyla asla karşılaşıp görüşmek istemez. Oysa futbolun, yarışmanın sonunda yengi de yenilgi de var. Bir kişi ya da takım yaşamının tümünde hep kazanamaz, yenemez. Arada sırada yitikler de yenilgiler de olur. Önemli olan bunlardan ders çıkarmada.

Bazı futbol maçlarında iki takımın yandaşları birbirlerine yumruklar, tekmeler, taşlar, sopalar ve hatta kesici aletlerle saldırır. Bu kavgaların sonunda ölenler, yaralananlar olur. Bunu düşünmez futbolun tutuculuğunda yitip giden ussuzluk.

Bazı meslek sahipleri meslek şovenizmi yapar. Kendi yaptıkları iş olmadığında dünyanın, yaşamın duracağını düşünü. Diğer meslekleri küçümserler. Bu konuda meslekleri yarıştırırlar gerekli, gereksiz her yerde. Öyle anlar gelir ki diğer meslek sahibiyle anlamsız kavgalara tutuşurlar. Oysa her meslek, birbirini tamamlar toplumsal yaşamda. Biri olmazsa diğeri bir işe yaramaz. Çünkü tek kanatla kuş uçmaz. Başkasının yaptığı işe saygı duymayan biri, kendi işine saygı duyulmasını niye bekler ki?

Yıllardır tarikat ve cemaatlerle ilgili haberler işitiriz. Nedense bu dinsel(!) kümelerin liderleri hep varsıl, müritleri ise yoksulun yoksulu. Şeyhler, müritlere öbür dünyada cenneti muştularken kendileri bu dünyada cenneti yaşar. Bu dinsel kümelere gönül vermiş yoksullar, yemeyip içmeyip üç kuruş artırıp şeyhe verir Allah(!) için. Şeyh varsıllaştıkça tabandaki adam yoksullaşır. Ancak bir kez olsun bu durumu sorgulamaz da sorgulatmaz da o yoksul mürit. Bu konuda onu uyandırmaya çalışan kişiye düşman kesilir. Onun tarikat ya da cemaatiyle ilişkilerini sorgulayan kişiyi dine inanmamakla suçlar. Şeyhin varsıllığından, müritleri sömürdüğünden, aslında bu işi din adına değil de kendi dünyalığını kurmak için yaptığını söyleyenlere saldırır tüm gücüyle. Bu söylemi, sorgulamayı küfür kabul eder. Çünkü onun inandığı şeyhtir. Şeyhini kutsallık orununa çıkarır. Tanrı’ya değil de ona tapar. Şeyhin ya da liderin deste deste paraları, kilo kilo altınları ortaya saçıldığında da us gözünü açmaz bir türlü. Varsa deste deste paralar, kilo kilo altınlar şeyhin bir bildiği vardır. Kim bilir bu paralar ve altınlarla hangi hayır(!) işlerini yapacaktı o?

Kendince oluşturduğu inancı uğruna (Aslında inancı değil, şeyhi uğruna) gerektiğinde can alıp can verir. Çünkü onun canı da kanı da şeyhine helaldir. Şeyhi varsa kendisi de vardır.

Doğal afetlerde zarar gören yurttaşlarımıza yardım söz konusu olusdr. Ya da yoksullara bir el uzatmak zorunda kalınır. Kendini hayırsever olarak tanıtan biri çıkar ortaya. Yurdumuzun her yanında örgütlenmiş devlette seçenek oluşturur tek başına. Ne yazık ki birçok kişi AHBAP örneğinde olduğu gibi siyaset katılır işin içine. Birden siyasal fanatizm doğrultusunda paralar akıtılır bu kişiye. Koskoca devletin yapamayacağı işi, bir kişinin yapacağı düşünülür safça. Üstelik bu sözde hayırseverin geçmişine bakmak kimsenin usuna gelmez. Çünkü gözlerde at gözlüğü vardır. Bir kör dövüşü içinde usçu olmak olanaksız. Önemli olan bir şeyin yandaşı birilerinin de karşıtı, hatta düşmanı olmak.

İnsanımız yüzyıllardır çok sevdiği, derin bir sevi duyduğu kızı alamadığında “Ya benimsin ya kara toprağın” deyip çeker silahı öldürür onu. Asında çekip vurduğu, öldürdüğü kendi yüreği, gönlüdür. Bu yaptığını bir özveri, yiğitlik, yüreklilik olarak görür kişi. Mutluluğu yaşamakta değil ölmekte bulur ne yazık ki.

Son yıllarda ulusumuz bölündükçe bölündü. İzlenen yanlış siyasal politikalarla yurttaşlarımızın aidiyet duyacakları, bir olacakları değerler aşındırıldıkça aşındırıldı. Halkımızı birleştiren ve bu ulusun bir bireyi olmaktan onurlandıran ne varsa emperyalist güçlerin izlenceleri doğrultusunda gözden düşürüldü. Bir kişinin en büyük aidiyeti ailesi olmalı. Ancak aile, dağıtılıp yok edilmeye başlandı. Ailenin oluşturduğu ulusal değerlerimiz yok sayıldı kimilerince.

Atatürk, Kurtuluş Savaşı, bizi biz yapan tarihsel kahramanlıklarımız küçümsenip yok sayılmaya başlandı. Bunların yerine siyasal parti, futbol takımı, tarikat ve cemaat tutuculuğu getirildi bilerek.

En kötüsü de halkımızın ortak amaçları, ülküleri yok edildi. Toplumun tamamının uğruna mücadele edeceği, birleşeceği amaçlar, ülküler ortadan kaldırıldı. Bir türlü biz olamıyoruz nedense. Toplumumuz her alanda bölünüp düşmanlaşıyor birbiriyle. Bu, kime mi yaradı? Halkın sırtına kene gibi yapışan asalaklara ve ülkemizi diz çöktürmek isteyen emperyalistlere.

Niye mi gözleri ve usu kapalı aidiyet? Kendi usuyla düşünememenin, özgür birey olamamanın getirdiği büyük bir sorun bu.

Adil Hacıömeroğlu

17 Ağustos 2026

ARAP AHMET

Dedem Mustafa Voyvoda, Batı Anadolu’da Yunan işgali başladığında askere gider. Köylüsü, aynı zamanda çocukluk, gençlik arkadaşları İlyas Soydemir ve Mustafa Ekici ile. Bu üç heyecanlı genç, kısa bir eğitimin ardından önce işgalci Yunanlılarla işbirlikçisi yerli Rumların Türk köylerine yaptıkları baskın, soygun ve kıyımları önlemek için görevlendirilirler.

Üç arkadaş askerlik sırasında birbirlerinden hiç ayrılmaz. Görev yerleri Nazilli ile Manisa’nın doğusunda kalan ilçelerdir. Burada yerli Rum çeteleri, halka akla hayale gelmez baskılar, işkenceler, kıyımlar uygulamaktaydı. Bu çetelerle dağda bayırda savaştılar. Onları izlediler günlerce. Yaptıkları zor bir yurt göreviydi. Dedem, bu zor görevi yerine getirirken ağabeyi Ömer de İnönü savaşlarında işgalcilerin karşısında var gücüyle durmaya çalışıyordu. O, birliğinin borazancısıydı. İki kardeş farklı yerlerde farklı görevlerde yurt için alınteri döküyordu.

Arap Ahmet, Suriye’de doğup büyümüştü. Aslında tam olarak da büyüyememişti. İngilizler, onun yaşadığı köye geldiğinde 13-14 yaşlarındaymış. Tüm ailesini öldürüyor işgalciler. O, evlerindeki yüklüğe saklanarak bu kırımdan kurtuluyor. Amcası, sınırın Türkiye yanında yaşıyormuş. İngilizlerin köylerinden gittiğinden emin olduktan sonra saklandığı yerden çıkar. Köyde neredeyse canlı bir varlık kalmamıştır. Oradan yürüyerek amcasının yaşadığı yere gitmek için yola çıkar. Yolda iyice kinlenir emperyalist saldırganlara karşı. Onlardan öç almaya defalarca yemin eder kendi kendine. Amcasının yanına varır. Ne doğduğu ne de amcasının yaşadığı yerden pek söz etmedi kimseye. Çünkü çok konuşmayı, büyük acılarla dolu geçmişini anlatmayı sevmezdi. O, geçmişini unutup geleceğe bakıyordu hep.

Arap Ahmet, Mustafa Kemal Paşa’nın Anadolu’ya geçip Kurtuluş Savaşı’nın işaret fişeğini yakmasıyla artık amcasının yanında boşa zaman geçirmenin yararsız olduğunu görür. Yayan yapıldak yola çıkar. Amacı, Ankara’ya ulaşmak, orduda görev almaktır. Ankara’ya değil de Konya’ya gelir. Burada orduya katılır. Her türlü göreve hazır olduğunu söyler.

Dedem ve arkadaşları Soydemir ile Ekici, bu yurt görevi sırasında çok farklı yerlerden gelmiş arkadaşlar edinmişlerdi. Bu arkadaşlarının arasında en önemlisi ve ilgi çekici olanı Arap Ahmet’ti. Onun çok acı dolu bir geçmişi vardı. O, dedemlerden birkaç yaş küçüktü. Ancak yaşına, bünyesinin zayıflığına bakmadan en önde giden bir kahramandı.

Rum çeteleriyle uzun süre savaştıktan sonra Büyük Taarruz öncesi üç İsabeyli arkadaş düzenli ordu birliklerindeki yerlerini alır. Arap Ahmet de onlarladır. Artık o, İsabeyli üç askerle can kardeşi olmuştur. Bu birliğin görevi yakılıp yıkılan Türk köylerinin yaralarını sarmak, çevrede saklanmış Rum çeteleri varsa onları yok etmekti. İşleri epeyce zordu. Çoğu zaman aç ve susuzdular.

Savaş biter, düşman denize dökülür. Arap Ahmet ve arkadaşları çete temizliğini canla başla yerine getirirler. Terhis olurlar. Artık memlekete dönem zamanıdır. Savaşın onlara emaneti olan Suriyeli arkadaşlarını evsiz yurtsuz bırakamazlardı. Onu da yanlarına alırlar. Kuyucak yakınlarında Arap Ahmet açlıktan bitkin düşerek hastalanmış. Onu ayağa kaldırmak için bulundukları köydeki bir evden ekmek istemeye karar vermişler. Kimin ekmek isteyeceğine kendi aralarında konuşurlarken evin hanımı çıkmış kapıya. Askerleri görünce duygulanıp sevinmiş kadın. İçeri buyur etmiş dört askeri. Kadının kocası ve oğlu şehit olmuştu. Bu nedenle bu dört genci oğlunun yerine koymuş. Ahmet’in açlıktan bitkin düşüp hastalandığını hemencecik anlamış. Sofra kurmuş çabucak.

Akşamüzeri kadının ağabeyi işten dönmüş. Geç vakte dek söyleşmişler. Geceyi burada geçirirler. Günler sonra ilk kez bir yatakta uyurlar. Sabahleyin erkenden kalkıp hazırlanırlar yola çıkmak için. Bir gün önce Arap Ahmet’in hastalanması nedeniyle trene yetişememişlerdi. Ahmet, yemek yiyip rahatça uyuyunca iyileşir sabahleyin. Tarhana çorbası pişirmiştir kadın erkenden. Çorbalarını içip izin isterler gitmek için. Ağabey, onları kağnısıyla Kuyucak’a getirir. İsterlerse Sarayköy’e kadar götürebileceği söyler. Dört arkadaş bu öneriyi kabul etmeyip yola devam ederler kendi olanaklarınca.

Savaş yorgunu arkadaşlar, Çal’ın İsabey kasabasına gelirler. Artık Arap Ahmet’i de (Arap Ahmet’in kasabada yerleşik bulunan Araplar sülalesiyle bir akrabalığı yoktur) kendilerinden sayarlar. Kasabalı toplanıp yeni yerdeşlerine bir ev yapar. On dönüm de üzüm bağı dikerler onun için. Bütün bunlar kasabalının elbirliğiyle yapılır. Herkes bütçesine göre katkıda bulunur bu ev kurma işine.

Sonrasında Arap Ahmet evlendirilir. Ne yazık ki çocuğu olmaz bu evlilikten. Dişiyle tırnağıyla çalışıp yaşama tutundu eşiyle. Şimdi ikisi de çoktan sonsuzluğa göçtü.

Anadolu insanın en güzel geleneğidir: Yolda kalanı yolda, aç kalanı aç, susuz kalanı susuz, ortada kalanı ortada bırakmaz. Zorda kalanı, kim olursa olsun sahip çıkıp bağrına basar. İnsana, insan olduğu için değer verip kardeş bilir. Arap Ahmet de bu kardeşlik geleneğinin küçük bir örneği. Kim bilir yurdumuzun neresinde, ne kadar Arap Ahmetler vardır. Bizi, biz yapan halkımızın bu yüce gönüllüğü, özverisi, duygudaşlığı, insancıllığı değil mi?

Adil Hacıömeroğlu

15 Ağustos 2026

BİZ OLMANIN BAŞLADIĞI YER, AİLE

Biz olmak, kişilerin ve toplumların geleceği, varlığı için yaşamsal önemde. Dünyada her canlı kendi ailesi içinde dayanışma, yardımlaşma ile yaşama tutunur. Biz olamayan insan toplulukları sen-ben çekişmesi, kavgasıyla yok olurlar. Sen-ben, hiçbir zaman bizden büyük ve güçlü değildir, olamaz da zaten. Biz, toplumun çelik çekirdeği… Sen-ben ise parçalanmış bir çekirdeğin tortuları…

Hep takım oyunundan söz edilir. İşte, o takım ruhunun kazanıldığı yerdir aile. Aileyi bir araya getiren onun bir takım ruhuyla çelik çekirdeğe dönüştürense geleceğe yönelik ortak bir amacın, ülkünün olmasıdır. Geleceğe yönelik amaç ve ülkü olmadan aile, yalnızca kan bağının varlığıyla bir arada olmaz. Onu geçmişe bağlayan kökleri, bugünü anlamlı kıldıran ortak düşünceleri, duyguları; geleceğe umutla bakmasını sağlayacak amaç ve ülküleri olmalı. Yaşamsal amaçlar olamadan bir aile biz olamaz.

Ailenin amaç ve ülküleri, bu küçük toplumsal birimi oluşturan bireylerin tümünün isteklerini, çıkarlarını, duygularını, düşüncelerini bir potada eritmeli. Aile içindeki farklılıklara her birey saygıyla yaklaşmalı. Bireylerin ortak amaç ve ülküleri olmakla birlikte onların farklı düşünceleri, duyguları, becerileri bu sosyal oluşumu güçlendirir. Aile içinde her birey, birbirinin farklılıklarına saygı göstererek içinde bulundukları yapıyı çelikleştirir. Bu anlayış, aslında demokrasinin bu en küçük toplumsal birimde boy atmasıdır. Demokrasi, evde öğrenilir. Giderek demokrasi, bir üstte yer alan toplumsal birimlerde yaşama geçirilir.

Demokrasi bir yaşam biçimine dönüştüğünde kalıcı olur. Bu da aile ocağında olur. Anne, baba ve çocukların ocak başında yaptıkları söyleşilerdeki dinleme kültürü çok önemli. İnsanlar birbirini dinleyerek kaynaşırlar. Tartışmalarda düşüncesi ne olursa olsun karşısındakini saygıyla dinleme, aile içinde demokratik yaşam biçimini oluşturur. İnsanların her türlü varlığına saygı gösterilmeli. Onun yalnızca eğinsel varlığına değil; tinsel, duygusal ve düşünsel varlığına da saygı duyulmalı. Kişi, bütüncül olarak düşünülmeli. Saygı, aile içindeki demokratik işleyişin temel taşı. Bireylerin birbirlerine saygı göstermedikleri bir yerde ne demokrasi ne de birlik olur. Demokratik davranışın, yaşayışın temelinde saygı vardır.

Ailede oluşan biz anlayışı sağlam bir toplumsal yapıyı oluşturur. Amaç ve ülkü birliği, biz olmayı pekiştirir. Bu da demokratik düşünüşün, davranışın temelini atar.

İnsancıl olmak, doğadaki tüm canlıların yaşam hakkına saygı duymak ailede edinilen bir alışkanlık. İnsan olmanın erdem ve değerleri bu kutsal çatı altında öğrenilip yaşama geçirilir. Erdemli kişi, ailenin kutsal ocağında var olur. Erdemli olmayan birine insan demek oldukça zor. Toplumsal değerler, kurallar burada öğrenilir. Böylece kişi, özgürlük sınırlarını belirler. Özgürlüğünün sonsuz olmadığını anlar. Başkasının özgürlüğünün başladığı yerde kendi özgürlüğünün bittiğini bilir. Buna göre davranır. Başkasının özgürlüğünün sınırlarını bilmek kişiye; hakka, hukuka, adalete, insana, hatta diğer canlılara saygı duymayı bir yaşam biçimine dönüştürür. Düşünce yaşama uygulandığında, davranışa dönüştüğünde anlam kazanır.

Düşünceler, duygular aile içinde paylaşılır. Bu, bireyler arasında karşılıklı güveni geliştirir. Sorunlar dile getirilir ve bunların çözümleri ortak akılla bulunur. Ailenin ortak aklı, her zaman bir kişininkinden daha çoktur. Duygular ve düşünceler de bu ortamda paylaşıldığında çoğalır.

Gözümüzü ilk açtığımız kutsal ocak, bir özverinin otağıdır. Karşılıklı özveri, bu ocaktaki bireyleri birbirine bağlar. Yaşama tutunmalarını kolaylaştırır. Zorlukları aşmanın en önemli etkeni özveri, duygudaşlık, dayanışma ve yardımlaşmadır. Bunlar bir yandan zorlukları aşmada büyük kolaylık sağlarken diğer yandan da aile bağlarını güçlendirir.

Aileyi aile yapan bireyler arasındaki duygudaşlıktır. Duygudaşlık, bireyleri doru düşünüp karar vermeye götürür. Em güzeli de kişinin karşısındakini doğru anlamasını sağlar. Zaten ailede de toplumda da birçok küçük sorunun büyümesinin nedeni kendimizi karşımızdakinin yerine koyup onu anlamamaktan kaynaklanmıyor mu? Anlamadığımız bir sorunu çözme olasılığınız var mı?

Ailede biz anlayışı yerleştiğinde topluma da bu yansır. Böylece biz anlayışı, topluma egemen olur. Biz anlayışının egemen olduğu bir toplumda sen-ben çekişmeleri, kavgaları olmaz. Böylece toplum biz anlayışının getirdiği olumlulukla ortak amaç ve ülkünün ardından koşar el birliğiyle.

Sağlıklı bir toplumda yaşamak istiyorsak önce ailede biz anlayışını eğmen kılmalıyız. O zaman ne duruyoruz?

Adil Hacıömeroğlu

14 Ağustos 2026

BİREYCİLİK Mİ, TOPLUMCULUK MU?

Günümüz insanının kendini toplumdan soyutlayarak daracık kabuğuna çekilip mutlu olmaya çalıştığını görüyoruz. Kendi kabuğuna çekilen insanın doğasından koparılıp küçücük bir kafeste tutsaklaştırılan bir kuştan ne farkı var?

“Bülbülü altın kafese koymuşlar, ah vatanım demiş” atasözünü zaman zaman anımsarım kendini toplumdan soyutlayanları gördükçe. Bireyin vatanı, içinde doğup büyüdüğü toplum ve doğadır. Bir canlının tek başına yaşaması olanaksız bir şey. Hele insan gibi sosyal bir varlığın toplumdan soyutlanması kabul edilir bir şey değil. Kafesteki bir kuş, ona doğanın verdiği en büyük yetenek, beceri ve güç olan uçma yeteneğini zamanla yitirir. Onun yeri doğası... Orada diğer kuşlarla gökyüzünün maviliklerine özgürce kanat çırptığında, doğanın sofrasında istediği gibi beslendiğinde, eşini kendi seçtiğinde kuş olur.

Çoğu kişi, benden sonrası tufan, der. Bencil bir yaşamın güzelliğini(!) anlatmak için bu deyimi kullanır. Ya da… “Bana dokunmayan yılan bin yaşasın” atasözünü sıkça işitiriz çevremizdeki bazı kişilerden. Bugün başkasını sokan yılan, yarın seni ya da en yakınlarını sokup zehirleyecek. Bu söz gereğince davrananlar duygudaşlıklarını[1] çoktan unutmuş kişiler. Bir insan yüreği, başka birinin acı çekmesi ya da öldürülmesi karşısında duyarsız kalabilir mi? İnsanı insan yapan yüreği, duygudaşlığı, kendi dışındaki olay, durum ve olgulara duyarlı olması değil mi?

İnsan eğni[2] ve tiniyle insandır. Tinsiz bir eğin, et yığınından farksızdır. O, düşünce ve duygularıyla var. Duygu ve düşünce birbirini tamamladığında insan ortaya çıkıyor.

İnsan, toplum ve doğadan beslenir hem eğinsel hem de tinsel olarak. Tek başına kaldığında hem öksüz hem de yetimdir. Çünkü doğa onun anası, toplum ise babasıdır. Bu iki güçten yoksun kalmak büyük bir eksiklik değil mi?

Atatürk, 17 Mart 1937’de kendisini ziyarete gelen Romanya Dışişleri Bakanı Antonescu ile söyleşirken şu önemli sözleri söylüyor: “Milletleri sevk ve idare eden adamlar, tabii evvela ve evvela kendi milletinin mevcudiyeti ve saadetinin etkeni olmak isterler.

Fakat aynı zaman da bütün milletler için aynı şeyi istemek lazımdır.

Bütün dünya hadiseleri bize bunu açıktan açığa ispat eder. En uzakta zannettiğimiz bir hadisenin bize bir gün temas etmeyeceğini bilemeyiz. Bunu için insanlığın hepsini bir vücut ve bir milleti bunun bir uzvu saymak icap eder. Bir vücudun parmağının ucundaki acıdan diğer bütün uzuvlar etkilenir. (Atatürk’ün Bütün Eserleri, Kaynak Yayınları, Cilt: 29, Birinci Basım: Mayıs 2011, s. 167” Atatürk’ün bu bakış açısı hem siyasette hem de toplumsal yaşamda bize yol göstermekte. Bu sözleri söyledikten iki yıl sonra milyonlarca insanın toprağa düştüğü, birçok ülkenin yerle bir olduğu II. Dünya Savaşı başladı. Büyük Önder, bu sözleriyle çıkacak olan savaşın bütün insanlık için bir yıkım olacağını vurguluyor ilgi çekici öngörüsüyle. Bu savaştan ama az ama çok tüm ülkeler ve insanlık etkilendi.

Atatürk’ün dediği gibi insanlığın hepsini bir vücut, bir ulusu da o vücudun uzvu saydığımızda bir ülkedeki yoksulluğu, karışıklıkları, savaşı, çekilen acıyı görmezden gelmek olanaklı mı? İnsanın hangi organında acı, ağrı varsa canı ordadır. Tüm eğni bitkin düşer, tinsel çöküntü yaşar, bir şey yapacak gücü kalmaz. Hatta bir iş için parmağını oynatacak durumu olmaz. Demek ki kişi, içinde yaşadığı toplumdan, uluslar da parçası olduğu insanlık ailesinden kendini soyutlamamalı.

Adil Hacıömeroğlu 13 Ağustos 2026

[1] Empatilerini

[2] Bedeni

DOĞADAN ÖĞRENMEYEN İNSAN

İnsan, onu var eden doğadan hızla kopuyor. Kendisinin de doğanın bir parçası olduğunu nedense unutuyor günümüz insanı. Doğadan kopmanın da modern yaşamın bir gereği olduğunu düşünüyor. En ilginci de çağımızın insanının doğadaki varlıkları küçümsemesi. Kendisinin diğer varlıklardan çok ayrı, bağımsız ve üstün olduğunu düşünmesi.

Doğa, çok düzensiz görünse de gerçek böyle değil. Doğanın kendini var eden ve tıkır tıkır işleyen bir düzeni var. Buna sistem diyoruz. Herhangi bir varlık, kendini bu sitemden soyutlarsa adım adım yok oluşa gider. Bir varlığın önemi ve değeri, onu var eden sistemin içindeki, işlevidir. Doğanın her varlığa verdiği yetenek ne gereğinden çok fazla ne de çok azdır. Onun yetenekleri doğada var olmaya yeterli düzeydedir.

Dünya üzerindeki varlıkların hiçbiri, kendini var eden doğadan ve içinde yaşadığı toplumdan kendini soyutlayarak güçlü olup varlığını koruyamaz. Ayrıca sistemden soyutlanarak tek başına kalan varlık kendi güvenliğini sağlayamaz. Bu da onun yaşamda kalmasını zorlaştırır, giderek olanaksız duruma getirir. Ayrıca doğanın sistemi dışına çıkan birinin mutlu, erinçli olması beklenemez.

İnsan toplumsal bir varlık... Aslında birçok canlının doğada topluluk içinde yaşadığını gözlemlemekteyiz. Topluluk içinde yaşamak, canlıların günlük gereksinmelerini kolayca sağlayıp yaşamını kolaylaştırdığı gibi onların güvenliğini de sağlar. Hayvanların birçoğuna baktığımızda hep sürü içinde var olurlar. Sürüden ayrılanı kurt kapar, sözü tüm varlıklar için geçerli. Avcı hayvanların birçoğu sürü olarak avlanır. Dünyanın en büyük yırtıcısı kabul edilen erkek aslan sürüsünden ayrıldığında uzun süre yaşayamaz. Çünkü tek başına avlanamaz. Avlanamadığında aç kalıp ölür. Ayrıca başta sırtlanlar olmak üzere büyük yırtıcıların ve güçlü otçul sürülerinin saldırılarına tek başına karşı koyamaz. Bu da onun güvenliğini tehlikeye düşürür. Yine yırtıcılara av olan birçok otçul tür de kendilerini avcılardan korumak için sürünün güvenliğiyle korunur. Sistem içindeki yerini koruyan canlılar yaşamını sürdürür.

İnsanoğlu; bir karınca sürüsünden, bir kovanı paylaşan balarılarından, her yıl mevsimler değiştiğinde kıtalararası yer değiştiren göçmen kuş sürülerinden ders alıp bir şeyler öğrenmiyorsa bu üzücü bir durum. En küçük canlı bile topluluk içinde güçlüdür. Kendi türdeşleriyle varlığını ve güvenliğini sağlar. Tek başına güçsüz görünen bir canlı, türdeşleriyle çok güçlü olur. Orada kimlik, kişilik, güven ve erinç kazanır.

Hayvanlar dünyasında türdeş bireyler arasında dayanışma söz konusu da bitkiler arasında böyle bir şey yok mu? Atalarımız: Üzüm üzüme baka baka kararır, sözüyle en iyi üzümlerin bir bağın doğal, güvenli, türdeşlik dayanışması ve ilişkisiyle var olabileceğini anlatmakta. Bir ağaç ormanda, bir çalı çalılıkta, bir ot otlakta, bir diken dikenlikte, bir meyve meyvelikte güzeldir. En güzel gül, gülistanda yetişir.

Türlerin kendi aralarındaki birlik, doğal sistemde var olmasını sağlar. Ayrıca her türün doğada bir görevi, varlığının bir nedeni var. Bunun ayırdına varmak gerek.

Bir gün bir dostumuzun evine gitmiştik. Orada başka dostlarımız da vardı. Ünlü bir belgesel kanalı açıktı televizyonda. Hayvanlarla ilgili bir belgeseli çocuklarla izlemeye koyulmuştum. Zaman zaman dostlarımız da ekrana göz atmaktaydı. Aslan sürüsü uzun bir uğraştan sonra bir Afrika antilobunu, sürüsünden ayırıp üzerine çullanmıştı. Bir dişi aslan, antilobun boynuna dişlerini geçirmiş boğuyordu. Ekrana göz atan kadın arkadaşlarımızdan biri: “Bu ne vahşet? Bu acımazsızlığa nasıl dayanıyorsunuz? İğrenç ötesi bir şey bu görüntüler…” dedi. Biraz da çocukların bu belgeseli izlememesi yönünde bir ses tonu vardı. Ses tonunu el, yüz, kaş, göz devinimleriyle de destekledi.

Çocukların gözleri hep birlikte kadına döndü. İçlerinden biri: Burada bir vahşet yok, yalnızca doğanın kurallarına göre davranılıyor. Aslında aslan, antilop sürüsüne iyilik yapıyor, dedi. Kadın: “Böyle iyilik mi olur?” diye sordu kendi kendine. Çocuklardan biri: “Eğer aslanlar ve diğer avcılar antilopları yemese onların nüfusları çok artacak, bir süre sonra onlara otlaklar yetmeyecek. Böylece antilop sürüsü açlıktan toptan yok olacak. Bu, daha mı iyi?” diye soruya soruyla karşılık verdi. Çocuklardan diğeri: Aslanlar, antilopların hasta ve yaşlılarını gözlerine kestirip onları avlıyor, dedi. Kadıncağız, bu doğal düzeni hiç usuna getirmemişti sanırım. Bu gerçeği işitince şaşırdı.

İnsan, doğal sistemin içinde yer alan bir canlı. Onu sitemin dışına çıkarmakla yok ediliş uçurumunun kıyısına ittiğimizin ayırdında değiliz. İnsan da topluluk içinde yaşamak zorunda. Doğadan, insandan, toplumdan soyutlanmış bir insan yaşamı çok sorunlu olur. Bu durum, onu yaşamda tutamaz. Toplumsal yaşam, insana hem köklü bir eğitim sağlarken hem de onu güvenli bir yaşama kavuşturur. Çünkü insan sosyalleşirse insan olur.

Besin zincirinin en üstünde yer alan insan hepçildir. Hem ot hem de et yer. Bu nedenle doğal düzen içinde her türlü canlıyı korumak zorunda. Doğal sistemin halkalarından biri koptuğunda düzen değişir, tümünün yaşamı tehlikeye düşer. Bu nedenle olaylara, olgulara bakarken ve onları yorumlarken sistemsel bakıp düşünmeli. Bu bakış açısı bütünsellik içerir. Bütünsel bakmadan bir olguyu, olayı çözümleyici bir yorumla ele almak olanaksız.

Nasıl doğanın bir sistemi varsa olayların, olguların, durumların, toplumların da bir sistemi var. Toplum, bir sistem içinde çalışıp var olur. Bu sisteme kısaca “biz” olmak diyebiliriz. Ziya Gökalp’in “Ben, sen yokuz; biz varız” sözü burada da bize dersi veriyor. Olayları, durumları, olguları bireyler üzerinden değil; sistem üzerinden anlayıp yorumlamalı. Hangi alanda olursa olsun bireyler değil, sistem belirleyici. Siyaset, eğitim, sağlık, yargı, ekonomi ve diğer alanlarda olup biteni var olan sistem üzerinden değerlendirmeli. Sistemi sorgulamayan sen-ben kısır tartışmaları, kavgaları boşuna emek harcamaktan başka bir şey değil.

Yanlış giden sistem değişirse sen-ben değişir. Birey, sisteme uymak zorunda kalır. Birçok alanda değişik sorunlar karşımıza çıkıyorsa bunları, bireyi önceleyerek çözmek olanaksız. Hastalık bedende. Bu nedenle tüm beden sağaltılmalı. Bedeni sağaltmak için de doğa anadan öğrenmeli yolu yöntemi.

Adil Hacıömeroğlu

12 Ağustos 2026

MEHMET BAŞARAN 100 YAŞINDA

Mehmet Başaran, 25 Nisan 1926’da Lüleburgaz’a bağlı Ceylanköy’de doğdu. 27 Haziran 2015’te ise aramızdan ayrılıp sonsuzluğa göçtü. O, Köy Enstitülerinin ilk mezunlarından… Bu yıl yüz yaşında… Yapıtları, düşünceleriyle yaşıyor. Onu sonsuzlukla kavuşturan birbirinden güzel şiirleri, öyküleri, romanları ve ülkemizin sorunlarının çözümü için yüreklilikle açıkladığı düşünceleri değil mi?

Mehmet Başaran, Kepirtepe Köy Enstitüsü’nü 1943’te bitirdi. Böylece sınıf öğretmeni olma hakkını kazandı. Ardından Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü’ne girdi. Burayı 1946’da bitirerek Türkçe/edebiyat öğretmeni olarak eğitim ordusuna katıldı. Yurdun dört bir yanında öğretmenlik görevini başarıyla yerine getirdi karşılaştığı tüm zorluklara karşın.

Yoksulluk, yokluk ve bilgisizlikle boğuşan ülkemizin topraklarında boy atan umut güneşinin okullarıydı köy enstitüleri. Neredeyse okuryazarın hiç bulunmadığı köylerimizin uygarlık ışığıyla aydınlatılması için kurulmuştu bu okullar. Köy çocukları, buralarda yetiştirilerek yine köylere gidip yüzyılların oluşturduğu gerilik ve gelişmemişlikle savaşacaklardı.

Başaran, Trakya’nın bir köyünde doğup büyümüştü. Köyün ve köylünün sorunlarının yakından tanığıydı. İlk açılan Köy Enstitülerinden olan Kepirtepe’ye girdi ilkokuldan sonra. Henüz ülkemizde, özellikle de kırsal kesimde okullaşmanın olmadığı bir dönemde bir köy çocuğunun uygarlığa ulaşacağı tek umuttu Enstitüler. Bu okullar, kısa sürede birçok köy çocuğunun içindeki cevheri ortaya çıkardı. Onların içindeki öğrenme isteği, üretkenlik ve yaratıcılıklarının üstündeki yüzyılların tozunu silkeleyip attı üstlerinden. Mehmet Başaran da bu çocuklardan biriydi. Onlar Cumhuriyet’in, çağcıl uygarlığın ışığıyla yurt topraklarını aydınlatma ülküsüyle yetiştiler. Bu ülküye ulaşmak için yüreklice savaştılar gerilikle. Bu savaşımda Köy Enstitülü öğretmenlerin neredeyse hepsi emperyalizmin ve işbirlikçilerinin, köylümüzün aydınlanmasını istemeyen çıkarcıların yalan ve iftiralarıyla karalanmak istediler. Yurt topraklarında doğan parlak güneş kuytularda saklanan yarasaların gözlerini kamaştırdı, onları rahatsız etti. Çoğu, sürgünden sürgüne gitti. Ancak bu kıyımlar, sürgünler onların ülküleri için savaşmalarını engelleyemedi. Onlar, gittikleri her yerde öncü olup ışıklarını daha da büyüterek yaydılar. Başaran da bu öğretmenlerden biriydi.

Mehmet Başaran’ı sağlığında tanıma onuruna erişenlerdenim. Onunla konuşmalarımız unutulacak gibi değil. Onlar, belleğimde hep capcanlı… Bu nedenle kendimi şanslı görüyorum.

Ülkemizin zor zamanlarında ilerlemiş yaşına karşın yurtseverlerin hep yanında oldu. Bundan da hiç çekinmedi. Onun savaşımcılığı doğup büyüdüğü topraklardan ve eğitim gördüğü Köy Enstitüsünden kaynaklanmaktaydı. Türkiye söz konusu olduğunda kıyıda köşede duracak biri değildi. Çünkü yurdu için özveriyle çalışmayı, yeri geldiğinde savaşmayı bir kişilik özelliği olarak benimsemişti. O, yurduna ve halkına hizmet için yetişmiş bu amacını gerçekleştirmek için vardı bu yaşamda. Halkının sorunlarına duyarsız kalmak, bunları görmezden gelmek hem sorumlu bir yurttaşa hem de yurtsever bir öğretmene yakışmazdı zaten.

25 Haziran 2025 günü Ulusal Kanal’da Zafer Bilgin’in sunduğu Sanat Hayatı’na konuk oldum. Burada Mehmet Başaran’ı konuştuk. Bu izlence, halkımızdan büyük ilgi gördü. Bu konuda olumlu yönde çok sayıda tanıdık ve tanımadık kişiler aradı beni. Köy Enstitülü yazarların daha çok konuşulup yeni kuşaklara tanıtılması istendi. Bu izlenceyi sonradan izleyen arkadaşım Ahmet Duman çok heyecanlandı. Bir buluşmamızda Mehmet Başaran’ın Kartal Ortaokulu’nda (Sayın Duman, bu okulu 1967-68 Öğretim Yılında bitirdi) okuduğu üç yıl boyunca öğretmeni olduğunu anlattı uzun uzun. Onun çok bilgili, değerli bir öğretmen olduğunu, bu nedenle kendisini şanslı saydığını vurguladı. Bunları söylerken oldukça duyguluydu.

Tam bağımsız Türkiye ülküsünü bir yaşam biçimi olarak benimseyen Mehmet Başaran, otuzu aşkın yapıtıyla yaşamakta. Onu ölümsüzlüğe götüren de alınteriyle oluşturduğu bu yapıtları. Eğitim yaşamımıza adı, altın harflerle yazılan öğretmenimizi 100. doğum yılında sevgi ve saygıyla anıyorum.

Adil Hacıömeroğlu

11 Ağustos 2026

KAHRAMAN ŞEHİDİMİZ CENGİZ TOPEL

Cengiz Topel, 2 Eylül 1934’te Trabzonlu Hakkı Bey ve Mebuse Hanım’ın dört çocuğundan üçüncüsü olarak dünyaya geldi. Diğer kardeşlerinin adları: Turgut, Oğuz ve Mürüvvet’tir. Aile, aslen Trabzon’un Çaykara ilçesinin Derindere köyünden Topaloğulları’ndandır. Derindere köyü, Çaykara’nın Bayburt sınırına en yakın yerleşim yerlerinden biri. Denizden yüksekliği, 2220 metre... Kar yağdığında dünyayla ilişkisi kesilir. Yaşam oldukça zordur doğa koşulları nedeniyle. Bu nedenle Derindere halkının yaşamın olumsuzluklarına karşı direnci yüksektir. Onlar zorlukları aşmak için var olmuş gibidir.

Şehidimiz Topel’in babası Hakkı Bey, Sarıkamış Savaşı’na katılır. Burada yaralanır. Donmamak ve düşmana görünmemek için şehitlerin bedenleri arasına saklanır. Biraz kendine geldikten sonra bulunduğu yerden çıkıp yürümeye başlar. Günlerce yürür köyüne dönmek için. Kaç gün yürüdüğü bilinmez. Bir gece yarısı köydeki evinin kapısını çalar. Ağabeyi Ahmet Efendi ve ailenin diğer üyelerini, bu dağ köyünde gece yarısı kapılarının çalınması biraz da olsa kaygılandırıp korkutur. Hakkı Bey’i yaralı ve bitkin bir durumda karşılarında görünce şaşkınlıkla karışık bir sevinçle onu karşılarlar. Hakkı Bey’in üzerindeki giysiler paramparçadır. Günlerce doğru düzgün beslenemediği için bitkindir. Salgın sayrılık nedeniyle hemen giysileri çıkartılıp yakılır. Çünkü savaş yıllarında ölümcül tifüs salgını özellikle askerler arasında kol geziyordu. Sonrasında Allah ne verdiyse sofraya getirilip karnı doyurulur.

Hakkı Bey, sağlığı düzelince ağabeyi Ahmet Efendi’ye köyden gideceğini söyler. Cebine üç beş kuruş koyarak ayrılır çok sevdiği memleketinden. Yolu Kocaeli’ne düşer. Orada hısımları Ahmet Koç vardır. Onun konuğu olur. O da ona boş gezmesin diye berber çıraklığı işini önerir. Hemen kolları sıvayıp işe başlar. Çok geçmeden bir subay kızı olan Mebuse Hanım’la tanışır. İçine sevi odu düşer. Subay baba, Sarıkamış gazisini üzmez ve kızını ona verir. Elendikten sonra Tekel’e girer. Sonrasında tütün eksperi olur. Anadolu’nun farklı yerlerinde görev yapar Hakkı Bey. Bu nedenle Cengiz Topel, Bandırma’da başladığı ilköğrenimini Gönen’de sürdürür. İlkokulu, Kadıköy İlkokulu’nda bitirir. Babası, 1943’te sonsuzluğa göçer. Sonrasında Kadıköy Yel değirmeni Ortaokulu’ndan mezun olur. Ardından eğitimini Kuleli Askeri Lisesi ve Harp Okulu’nda tamamlar.

Türkiye, Kıbrıs’ta başlayan Erenköy Direnişi’ne havadan müdahale etme kararı alır. Bunun üzerine 8 Ağustos 1964’te Cengiz Topel, Hava Kuvvetleri’mizin F 100’lerle yaptığı dörtlü kol uçuşunun lideri olarak soydaşlarımıza destek için havalanır. Amaç, Gemikonağı Limanı’nda bulunan Rum gemisini vurmaktır. Topel, uçağıyla dalış yapar Rum gemisine. Bu sırada yerden ateş açılır ve uçağı vurulur. Düşmekte olan uçağından paraşütle atlayıp sağ olarak kurtulur. Türk yerleşim yerleri olan Gaziveren, Elye ve Çamlıköy arasında yer alan Rum köyü Peristeronari (Bugünkü adı Cengizköy) yakınlarına iner. Cengiz Topel’i kurtarmak için Türk tarafı girişimde bulunduysa da bu, başarılı olamadı. Türkiye, Topel’i geri istedi Rumlardan, yoksa intikam saldırıları yapacağını söyledi.

Cengiz Topel, yakalandı Rumlarca. Önce kurşunla vurulup sonrasında işkencelerden geçirildi. İşkencelerin hastanelerde yapıldığının savlanması çok düşündürücü. Onu ülkemiz aleyhine radyoda konuşturmak için akıl almaz ve insanlık dışı eziyetler yapıldı. Sonunda bu vahşete dayanamayıp yaşamdan koparıldı. O, tüm işkencelere karşın Türkiye’yi zor durumda bırakacak tek bir sözcük bile konuşmadı. Rum tarafı, 9 Ağustos’ta can verdiğini açıkladı. Cansız bedeni, Türkiye’ye teslim edildiğinde tanınmaz durumdaydı. Otopsisini yapan Türk Doktoru Zihni Uzman’ın “Gördüklerim karşısında günlerce ağladım. Vücudunun bütün organlarında işkence izleri vardı. Yara, kırık ve ezikler doluydu” sözleri Rum vahşetinin boyutunu anlamak için yeterli sanırım.

Lefkoşe Genel Hastanesi’nde yapılan otopsi raporundan: “Sol gözü çıkarılmış. Edep yerleri zilmiş ve her iki kolunun pazusu matkapla delinmiş. Kafasının sol yanına bir beton çivisi çakılmış. Boğazından göbeğine dek göğsü yarılmış. Akciğeri ve kalbi noksan, yarım ya da yok.” Bu anlatılanlar bile Rum vahşetinin ne denli acımasız olduğunu göstermekte. Bize uygarlık dersi verenlerin nasıl insanlık dışı bir acımasızlık duygusu taşıdığını burada belirtmeliyim. Şehidimizin aziz bedeni Edirnekapı’daki Sakızağacı Hava Şehitliği’nde yurt topraklarında sonsuzlukla buluştu.

Cengiz Topel, Mustafa Kemal Paşa’nın askeriydi. Bu nedenle yurdu ve ulusu için ölüme korkmadan gitti. Onun için uğruna can verilecek kutsal ülkü, ulusunun varlığı ve yurdunun bütünlüğü ile bağımsızlığıydı. Atatürk’ün askeri görevden kaçamazdı, ser verip yurdunun sırrını vermezdi. Çünkü o görev kutsaldı.

Cengiz Topel’in adı, yurdumuzun dört bir yanında okullara, caddelere verildi. Onun adı yaşatılıyor her yanda. Ancak babasının doğup büyüdüğü Çaykara^da ve doğduğunda nüfusuna kayıtlı bulunduğu Of ilçesinde adının bir cadde ya da eğitim kurumunda olmaması yürek acıtan bir durum. Cengiz Topel’in adı, özellikle Trabzon’da daha çok öne çıkarılıp yaşatılmalı.

Şehidimizin babasının doğup büyüdüğü Derindere köyünde anıtı yapılacak yerdeşlerince. Bu, övgüye değer… Derindere Sosyal Yardımlaşma, Dayanışma, Güzelleştirme ve Geliştirme Derneği Başkanı Sayın Hayrettin Birkan ve Köy Muhtarı Fikret Birkan’ı bu girişimlerinden ötürü kutluyorum. Ayrıca Cengiz Topel’in dede-baba evini müzeye dönüştürme gayreti içinde bulunan amcasının torunu Mehmet Topel’e, bu konuda gerekli yardımların ilgililerce yapılması en büyük dileğim.

Kore’de sonsuzluğa göçen Havacı Muzaffer Erdönmez’den sonra Hava Kuvvetlerimizin ikinci şehidi olan Cengiz Topel’i şehadete vararak aramızdan ayrılışının 62. yılında sevgi, saygı, minnet ve rahmetle anıyorum.

Adil Hacıömeroğlu

8 Ağustos 2026

AMAÇ, BİZ OLMAKTA

Ünlü Türk düşünürü Ziya Gökalp: “Ben, sen yokuz; biz varız” diyor. Ne güzel bir söz… Günümüzde bencilliğin tavan yaptığı ve toplumsal çözülmenin kaygı verici bir duruma geldiği bir dönemde bu sözün değeri, yol göstericiliği daha da önem kazanmakta. “Biz olmak” insanoğlunun yaşamda var olmasının, geleceğe güvenle bakmasının biricik yolu. Çünkü insan, tarih boyunca biz olduğunda varlığını sürdürebilmiş. Ben sen dilinin egemen olduğu nice topluluklar yok olup gitmiş.

Toplumları, dolayısıyla insanları çökertip yok eden ben, sen dil ve kavgası. Değişen siyasal, toplumsal, kültürel ve ekonomik koşullar nedeniyle insanlara “ben” dili egemen olmuş kimi zaman. “Ben dünyanın merkezindeyim, sen ikincilsin hep. Ben varsam sen varsın. Ben yoksam ne dünya ne de evren var” benzeri sözleri çok işitir olduk. Bencillik, toplumsal çıkarları yok saymakta. Bu yüzden toplum olmanın, diğer insanlarla dayanışma ve yardımlaşma içinde bulunmanın sağlayacağı yararların farkında değil çoğu kişi. Üstelik biz olduğumuzda bu dünyada var olabileceğimizin ayırdına da varamıyor çoğu insan. Oysa güç bende değil, bizdedir.

Toplumum en küçük yapıtaşı aile. Biz anlayışının var olup kök salacağı yer, burası. Aile olmasa toplum da olmaz. Sağlam bir toplumu oluşması için sağlam, güçlü ailelere gereksinim var. Bu nedenle biz olmanın benimsenip yaşama geçirileceği yer, gözümüzü açtığımız anne baba ocağımız. Bu ocakta filizlenir çocuğun kişiliği, toplumsal anlayışı, dünya görüşü, yaşama bakışı. Aile üyeleri, biz olduğunda yıkılmaz olur. Bu kutsal ocaktaki her birey, kendi çıkarını diğerlerininkinden üstün tutmadığında biz olunur. Anne, baba ve çocuklar bu ocakta sevgi, saygı, güven, özveri, dayanışma ve yardımlaşmanın kişiye ve aileye kazandırdığı sonsuz gücün ayırdına varır. O güçtür ki, biri düştüğünde diğerleri düşmüş gibi duygudaş olup yerdekini kaldırır.

Aile, toplumun en küçük yapı taşı dedim, ancak onun parçalanamaz çelik çekirdek olduğunu söylesem yanlış olmaz sanırım. Çünkü aile parçalandığında toplum da parçalanıp yok olur. Bu nedenle çelik çekirdeği sağlam tutmak gerek. Çoğu ailede karı koca arasında sen ben tartışması sürüp gider. Bu, çelik çekirdeği içten parçalar. Biz yerine, sen ben olmayı yeğleyen karı koca, çocuklarının yüreklerini de parçaladıklarının farkında değil. Oysa aileyi aile yapan biz olmak. Biz olunmadığında ben sen tartışmalarıyla kutsal ocak içten içe kaynar. Sonunda da parçalanıp dağılma kaçınılmaz olur. Beceri ben sen olmakta değil, biz olmakta. Biz olduğumuzda güçlü olur, kuşaklar boyunca tüten ocağa kök salarız.

Ailede, amaç ve ülkü birlikteliği olmalı. Kutsal çatı altında yaşayan tüm bireyler, bir ortak amaca varmak, ülkülerini gerçekleştirmek için omuz omuza vermeli. Bu konuda anne ve baba, çocuklarına örnek olmalı. Çünkü çelik çekirdeği ilk oluşturup var eden onlar. Anne ve baba biz olduğunda, bu dille konuştuğunda çocuklar da biz anlayışını benimseyecekler doğal olarak. Çünkü arka tekerlek, ön tekerleği izleyip onun yolundan gider.

Aile, özverinin boy attığı toplumsal birim. Buradaki biz dili bencilliği değil, sencil olmayı gerektirir. Karşındakinin çıkarlarını, haklarını gözetip korumak dayanışmanın, yardımlaşmanın, duygudaşlığın en güzel biçimi. Her bireyin diğerine, varlığına, kişiliğine, farklılığına, yeteneklerine saygı göstermeli. Bireyler arasında saygı ve sevginin olmadığı bir sosyal ortamda biz anlayışı gelişip boy atmaz. Sevgi ve saygı karşılıklı güveni de ortaya çıkarır. Sevgi, saygı ve güvenin olduğu yerde duygudaşlık olmazsa olmazdır. Duygudaş olmak, insanı insan yapar. Onun vicdanını geliştirir. Böyle birinin başkasına zarar vermesi, toplumsal çıkarları hiçe sayması düşünülemez bile.

Biz dili yalnız aileye değil, buradan başlayarak sınıfa, okula, takıma, mahalleye ve giderek tüm toplumsal birimlere egemen olmalı. Sen ben tartışmalarının, kavgalarının olduğu bir sınıftaki başarı, biz dilinin egemen olduğu ve eyleme dönüştüğü sınıfa göre daha düşüktür. Bunu genişletip okula yayarsak başarının, verimin gözle görülür bir biçimde yükseldiğinin tanığı oluruz. Biz dili, toplumun tüm birimlerine egemen olmalı hangi alanda olursa olsun. Ben sen çekişmesiyle yok olur, biz olduğumuzda varlığımız sonsuza dek sürer.

Ailede başlayan sen ben tartışması, ister istemez topluma da yansır. Topluma sen ben anlayışı egemen olduğunda ne birlikten ne yardımlaşma ve dayanışmadan ne de ortak amaçtan söz edilebilir. Bir toplumun el ele, gönül gönüle peşinden koşacağı ortak amacı, erişmek için özveriyle bir araya geleceği ülküsü olmalı. Toplumdaki ben sen dili, bireyleri birbirinden ayrıştırır. Toplumu oluşturan bireyler değişik yönlere savrulup gider kurumuş yaprak gibi. Kurumuş yaprağın gideceği yönü kendi istenciyle değil, yelin estiği yöne ve gücüne göre belirler. Yel nereye savurursa oraya gider. Bu nedenle en küçük yelde sağa sola savrulan kuru yaprak değil, dalına sıkı sıkıya tutunmuş, bağlı capcanlı bir yaprak olmalı.

Ziya Gökalp’in dediği gibi ben sen yokuz; biz varız. Çünkü ben sen demek, çekişip kavga etmek demek değil mi? Biz ise güven, saygı, sevgi, dayanışma, yardımlaşma, özveri, duygudaşlık, amaç ve ülkü birlikteliğini sağlar. Biz olmanın gücünü, mutluluğunu, erincini birlikte yaşamak toplumun tüm bireylerinin kayıtsız, koşulsuz hakkı olmalı.

Adil Hacıömeroğlu

7 Ağustos 2026

KÖYLÜLER

Talip Apaydın’ın işgal yıllarını anlattığı Toz Duman İçinde ve Kurtuluş Savaşı’nın soluk kesen öyküsünün yer aldığı Vatan Dediler’den sonra Anadolu köylülerinin yaşamına yer verdiği Köylüler kitabını da okudum. Ülkemizin tarihsel bir sürecini anlatan üç kitap, yakın tarihimize ışık tutmakta.

Kurtuluş Savaşı’mızın asıl kahramanları Atatürk’ün buyruğuna uyup silaha sarılan Türk köylüsüdür. Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Yaban’da kerpiç bir duvar dibinde biti ayıklayan köylü, düşman yurdunu işgal ettiğinde aslan kesildi. İsmet İnönü’nün “Türk köylüsü çarıklı erkânı harptir” dediği o olağanüstü güçtür yurdu kurtaran. Çiftini çubuğunu, çoluk çocuğunu geride bırakıp arkasına bakmadan cepheye koşan, insanüstü bir güç ve özveriyle düşmanın karşısına dikilen Türk köylüsünün destansı savaşımını unutmak olanaksız. Ne yazık ki bu konuyla ilgili az sayıda yapıt var. Konu, gelecek kuşaklara daha çok anlatılmalı. Özellikle Kurtuluş Savaşı anıları, öyküleri, romanları daha çok okunup okutulmalı. Okunmalı ki bir ölüm kalım savaşının her kuşaktan yurttaşımızda bir bilinç oluştursun. Hangi zorlukları yenerek, nasıl bir savaştan sonra ülkemizin bağımsızlığını kazandığı bilinci, herkesin kafasında yer etmeli.

Köylüler, savaş sonrası Türkiye’sine bir eleştiri romanı. Yazarımızın bu eleştirilerde haklılık payı var mı? Hem de çok…

Öncelikle şunu belirtmeliyim ki, ülkemiz 1912’de başlayıp 1922’de sona eren ve kesintisiz on yıl süren bir savaş süreci yaşadı. Bu süreçte iki milyonu aşkın insanını toprağa verdi. Bu kişilerin çoğu gençlerden oluşmaktaydı. Ayrıca salgınların alıp götürdüğü insan sayısı bilinmemekte. Göç yollarında kırıma uğrayan yurttaşlarımızı da bu yitiklere eklemek gerek. On yıl boyunca ülkemizin birçok yerinde tarlalar sürülüp ekilmedi, harmanlar kaldırılmadı, meyveler dalından toplanmadı, birçok yerde kepenkler açılıp esnaf siftah yapmadı. Savaş, insanımızın yanı sıra ekonomimizi de vurdu. Çünkü tarlayı sürecek, harmanı kaldıracak, üretimi yapacak genç nüfus silahaltındaydı. Zaten çoğu da geri dönmedi bir daha. Kısacası ülkemiz bir yangın yeriydi.

Türkiye’yi işgal edenlerin yerleşim yerlerini ve ekinleri yakması, meyve bahçelerini kesip yok etmesi, hayvan sürülerini çalması, çalamadıkları öldürmesi yurdumuzun ekonomisini felç etmek içindi. Amaçları ekonomik kaynaklarımızı yok ederek ülkemizi savaşamaz duruma getirmekti. İyice yoksullaşan halk, bir yandan da savaşı fırsata dönüştürmeye çalışan asker kaçaklarının, karaborsacıların, faizcilerin, devlete başkaldırmış çetelerin baskısı altında ezilmekteydi.

Varsılların çoğu bir yolunu bulup askere gitmemişlerdi. Bunların bir bölümü işgalcilerle işbirliği yaparak varlıklarını korudukları gibi, mallarına, paralarına mal ve para eklemişlerdi. Yoksul halkın tarlasına, bağına, bahçesine el koyanlar çoktu. En kötüsü de yurdumuzu savunmak için cepheden cepheye koşup şehit olan askerlerimizin mallarına göz dikmeleriydi. Bunu en kolay yolu da şehidin dul eşini nikâhlayarak mallarına konmaktı. Bu yolla oldukça varsıllaşanların ulusça tanığıyız.

Kurtuluş Savaşı bittikten sonra birçok ekonomik ve toplumsal sorunla karşı karşıya kaldık. Ekonomik olarak bitik bir ülke vardı. Yıllardır ekilmeyen toprak, tohuma kavuşmak için sabırsızdı. Siftah yapmayan çarşılar müşterilerini bekliyordu özlemle. Yakılıp yıkılan yerleşim yerleri ayağa kaldırılmalıydı. Birçok genç gelinin kocası geri gelmemişti savaş alanlarından. Onlar için yaşam daha da zordu. Çünkü tek başlarına karasabanla çift sürmeleri, harmanı savurmaları olanaksızdı. Bu işler için bir erkek gücüne gereksinim vardı. Bu nedenle bu genç gelinlerin çoğu ikinci eş olmayı kabullendiler içlerindeki yangını bastırarak. Toplumsal yapıdaki bu karışıklık yaşamın her alanına yansıyordu. Birçok çocuk, babasının yüzünü görmeden, sesini işitmeden büyüdü.

Cumhuriyet’imiz kısa sürede halletmesi gereken dev gibi sorunlarla kuruldu. Ne para vardı ne de çalışacak insan. Osmanlının memuru, 29 Ekim’den sonra Cumhuriyet’in memuru oldu. Böyle olunca ne alışkanlıkları değişti ne de bilgi ve görgüleri. Savaş yıllarının çoğu rüşvetçi memuru, barış döneminde de aynı alışkanlığını sürdürdü. Köylüyü adam yerine koymayan memur takımı, köylüyü milletin efendisi gören Atatürk’ün anlayışıyla çatıştı. Cumhuriyet’i benimsemiş görünse de eski düzenini alttan alta sürdürdü. Köylüye kötü davranmayı huy edinenler, Cumhuriyet’in halkla kucaklaşmasının önündeki en büyük engeldi. Şimdi bazıları diyecek ki bu memurlar neden işbaşında tutuldu? Halkının yüzde doksan beşe yakını okuryazar olmayan bir toplumun başka bir seçeneği olabilir miydi? Bu sorunu gidermek için öncelikle köylünün eğitilmesi gerekti. Köy çocuklarının eğitilmesi için seferberlik başlatıldı. Yalnıza çocuklar mı? Köylerde yetişkinlere de okuma yazma öğretmek için kollar sıvandı.

Cumhuriyet’le ülkemiz, büyük bir kalkınma sürecine girdi. Elde avuçta bir şey yoktu. Buna karşın büyük bir toplumsal özveriyle yüzyıllardır yapılamayanlar yapılıyordu her alanda. Sanayide, tarımda, hayvancılıkta, eğitimde, sağlıkta, ulaşımda, kısacası her alanda olağanüstü çalışmalar başlatıldı. Bu da kısa vadede halkın ekmeğini büyütmesini sağlayamadı.

Köylüler’de olay, daha önceki iki kitapta olduğu gibi başkahraman Mahmut’un çevresinde yaşanıyor. Savaş gazileri, geçimlerini sağlamak için olağanüstü bir çalışmanın içinde. Yaralarını sarmaya çalışıyorlar. Dün düşmanla işbirliği yapan Hacı Nuri, önceleri kaygı ve korku yaşasa da ilçenin kaymakamı, diğer memurlarla işlerini yoluna koyuyor. Hatta malını mülkünü çoğaltıp daha da varsıllaşıyor. Osmanlının kaymakamı, Cumhuriyet’in de kaymakamı olmuş. Hacı Nuri aracılığıyla göç eden Rumların mallarına el koyuyor bin bir entrikayla. Devlet gücünü arkasına alarak köylülere baskı uyguluyor.

Kurtuluş Savaşı yanlısı İbrahim Bey, köyü bırakıp İzmir’e yerleşiyor. Üzüm, incir satan bir Rum tüccarın işini, malını ucuza kapatıyor. İşlerini geliştirip dışsatımcı oluyor.

Mahmut, oğlu Murat’ı sıtmaya kurban veriyor. Bu acının üstünden bir hafta geçmeden anası Ayşa toprağa düşüyor. Üst üste gelen bu iki acı onu yıkıp mahvediyor. Yaşamdan soğumaya başlasa da Kemal Paşa’da umudunu yitirmiyor. Haceli, umutsuz bir biçimde yaşamdan kopuyor. Onun acısı, Mahmut’u perişan ediyor. Bu sırada bir oğlu daha doğuyor. Ona şehit olan bölük komutanı Galip’in adını veriyor. Üvey oğlu Selim, askerlikten sonra eğitmen kurusuna gidip eğitim ordusunun neferi olarak Tacım’da göreve başlıyor. Bu durum Mahmut’u mutlu edip umutlandırıyor.

Yakup Kadri Karaosmaoğlu, 1934’te yayımlanan Ankara romanında erken Cumhuriyet dönemini eleştirir. Bu kitabı Atatürk de okur ve önlemler alır. Buradaki eleştirinin asıl temeli Cumhuriyet’in birçok kişice batıcılık olarak algılanması. Aynı eleştiri, Talip Apaydın tarafından Köylüler’de de yapılmakta.

Köylüler, derslerle dolu bir kitap… Bu nedenle okunmalı. Az da olsa Türk aydının ivecenliğini yansıtmakta. Toplumsal dönüşümün bir anda olup bitmesini isteyen bir ivecenlik var kitapta. Yüzyıllardır biriken sorunların, özellikle de on yıl süren savaşların oluşturduğu yıkımların üç beş yılda düzelmesi olanaksız. Zaten böyle bir şeyi düşünüp istemek yaşamın mantığına ters.

Dünün düşmanla işbirliği yapan Hacı Nuri gibileri, Şeyh Sait İsyanı çıktığında, Cumhuriyet’e başkaldırılar olduğunda hemen yerlerini alıyorlar Ankara’nın karşısında. Aslında onların zihniyetleri hiç değişmiyor. Dün Kurtuluş Savaşına karşı çıkıp düşmanla kol kolaydılar, dış destekli isyanlarda karşı safta yer aldılar. Bugün de ABD emperyalizmine kayıtsız koşulsuz bağlılar. Değişen bir şey var mı?

Adil Hacıömeroğlu

4 Ağustos 2026

OF’TA AMERİKALILAR

Türkiye, II. Dünya Savaşı’ndan sonra hızla Amerika Birleşik Devletleri’nin etki alanına girdi. Zamanla ülkemiz üzerindeki ABD etkisi arttı. Bu emperyalist güç, giderek ülkemiz siyasetini etkileyerek belirlemeye, ekonomisini çökertmeye, toplumsal yapısını bozmaya ve kültürünü yok etmeye çalıştı. Ne yazık ki bu süreçte ülkemizi yönetenler bu emperyalist etkiyi önlemek yerine, buna yol verdiler.

Ülkemiz, 1952’de NATO’ya girer. Bu, Türkiye’nin ABD’ye teslimiyetini daha çok artırır. Yurdumuzun birçok yerleşim yerinde sivil giyimli ABD’liler görülmeye başlanır. Çoğunun elinde defter, kalem notlar almaktaydı bu Amerikalılar. Ülkemizle ilgili toplumsal, yerel bilgileri ediniyorlardı. Bu kişilerin ABD’nin istihbarat görevlileri oldukları tartışma götürmez.

Türkiye’nin her yanına giden ABD’liler, Of’a gelmez mi? Geldiler doğal olarak. 1950’li yılların başı… NATO’ya henüz girmişti Türkiye. Daha Barış Gönüllülerinin ülkemize gelmesi için anlaşma imzalanmamış. Ancak ABD’nin acelesi var, bekleyecek durumda değil. Gezgin, öğretim üyesi, araştırmacı adı altında birçok Amerikalı ülkemize gelmeye başladı.

Bir gün birkaç ABD’linin yolu Of’a düşer. İlçenin merkezinde eşrafın oturduğu Meydan Kıraathanesine gelir bu kişiler. Burası, ilçenin ileri gelenlerinden olan Sarıalioğlu Ömer Ağa’nın kahvesi olarak bilinir. Eşraf, esnaf kendi aralarında çay içip söyleşmektedir kıraathanenin bahçesinde. O dönemde Of’un merkez nüfusu bin kişi bile yok! İlçede herkes birbirini tanırdı. Hatta köylerde yaşayanlar bile bilinirdi. Birden kıraathanenin bahçesine birkaç yabancı girer. Bu kişiler, herkesin dikkatini çeker. Önlerinde Türkçe konuşan biri, selamlar bahçedekileri kırık Türkçesiyle.

Kıraathanede oturan Çamlı köyünden (Ailenin asıl kökü Cumapazarı’dır) Hacıömeroğlu Lütfü Öner de kıraathanede oturanlardandır (Lütfü Bey, lise döneminden beri arkadaşım olan Sebahattin Öner’in babasıdır). O, babadan devraldığı dükkânında bakır ustasıdır. O yıllarda evlerde çokça kullanılan bakır ev araç ve gerecinin yapımı, satışını yapmaktadır yıllardır. Aynı zamanda her gün birkaç günlük gazete okurdu. Günlük olayları yakından izler, farklı konularda bilgiler edinirdi. Eskiden zanaatkâra, okuyan bilgili kişiye saygı gösterilip sözü dinlenirdi. İlçede sevilen, sayılan bir kişidir bu nedenle Lütfü Öner Bey. Amerikalı birinin Türkçe konuşarak ilçede dolaşması dikkatini çeker. Önce ona, hoş geldiniz, der. Ardından onları tanıyamadıklarını, kim olduklarını, kimi aradıklarını sorar. Yabancı, Amerikalı olduğunu söyler. Of’un aile yapısını inceleyip araştırmak için buraya geldiklerini ekler sözlerine. Konuşan yabancının yanında birkaç kişi daha varmış.

Amerikalının ilginç yanıtı, Lütfü Öner Bey’de uyarıcı bir etki yapar. Zaten okuduklarından hareketle ABD’lilerin ülkemizdeki birtakım etkinliklerinden haberi vardır. Birden oturduğu yerden kalkarak ABD’liye döner: “Benim dört bin yıllık yazılı tarihim var, sizin ise iki yüz yıllık. Gidin kendi tarihinizi araştırın” der. Bu sert tepkiden sonra Lütfü Bey, kahveden sinirli bir biçimde ayrılarak Of’un Çarşı Başı diye adlandırılan yerindeki dükkânına gider. Ardından ABD’li onun kim olduğunu sorar. Onlar da: “Burada bakırcı ustası, esnaftır” yanıtını verirler. Amerikalı: “Bu adam çok şey biliyor” der şaşkınlıkla. Sonrasında oturup konuşmadan gerisin geri döner yabancılar.

Keşke ülkemizin her yerinde yıkıcı amaçlarla gelen ABD’lilere Lütfü Öner gibi uyanıkça karşı konsaydı da ülkemizin toplumsal yapısıyla ilgili bilgiler bu bozguncuların eline geçmeseydi. Yurttaşların ülkesini savunmak için siyasal bilincinin gelişmiş olması gerek. Bu bilince ulaşmak için de okuyup araştırmak ve kendi kafasıyla düşünmeyi bilmesi gerekir herkesin.

Ne yazık ki ülkemiz, Atlantik sürecine girdiğinde Ömer Öner gibi bilinçli yurttaşlarımıza çoğu kişi kulak asmadı. Hatta çoğu zaman bu yurtseverler demokrasi ve uygarlık karşıtlığıyla suçlandılar. Çünkü siyasal iktidarlar ülkemizi “Küçük Amerika” yapacaklardı. Bu yolla da ülkemize demokrasi yerleşecek, uygarlık gelecekti.

Yıllardır başımıza gelen tüm toplumsal ve siyasal felaketlerin, yıkımların, kıyımların, kırımların, ayrışmaların, kötülüklerin temelinde ABD var. İşte, emperyalizmin getirdiği demokrasi de uygarlık da bu.

Adil Hacıömeroğlu

3 Ağustos 2026

KAVGANIN EKSİK OLMADIĞI KENTLER

İstanbul’un hangi ilçesine, mahallesine giderseniz gidin, her gün yurttaşlar arasında kavgaya rastlarsınız. Kavgaların çoğu eften püften nedenlerle çıkmakta. İncir çekirdeğini doldurmayacak bir konuda insanlar niye kavga edip hem kendilerine hem de karşısındakilere zarar verir?

Ekonomik ve toplumsal koşullar, kişileri usçu davranmaktan alıkoymakta. Çoğu kişinin öfkesi ağzından burnundan taşmakta. Deyim yerindeyse insanların birçoğu, burnundan soluyor. Bunda kentlerin yaşamı zorlaştıran imarının da önemli rol oynadığı kanısındayım. Yeşilin yok edildiği gri-kara bir kentte yaşamaya zorunlu kılınmakta insanlar. Bu durum, insanların tinsel ve eğinsel[1] sağlığını bozuyor ister istemez. İnsanların soluklanacağı yeşil alanlar çok az. Yalnızca İstanbul böyle değil, ülkemizin birçok kenti benzer durumda.

Gözlemlerinden edindiğim bilgiye göre kavgaların en çoğu arabaların eğlek[2] bulamamasından kaynaklanıyor. Birçok yapının yapım projesinde eğlekler olmasına karşın, ne yazık ki yapılar ruhsatlandıktan sonra bu yerler buhar olup uçuyor. Çoğu mahallede cadde ve sokaklar dar... Kentte geniş alanlar yok! Bu nedenle taşıtlar, cadde ve sokakların bir yanına bırakılıyor doğal olarak. Çoğu kişi kendi evinin önünü sahipleniyor arabasını eğlemek için. Bazı yapıların altında dükkânlar var. Esnaf, dükkânının önünü sahipleniyor. O yapıda oturanların bile buraya arabasını bırakmasına izin vermemekteler türlü gerekçelerle. Bunlar: “Mal ya da müşterim gelecek” gibi gerekçeler. En çok da işittiğimiz söz, sevkiyat var.

Herkesin kendince haklı olduğu gerekçelerle neredeyse her gün eğlek yeri tartışmaları oluyor. Zaman zaman bu tartışmalar; önce ağız dalaşına, sonrasında ise yumruklu, tekmeli, sopalı kavgalara dönüşmekte. Kimi zaman bu kavgaların ölümle sonuçlandığını da işitiyoruz. Bazılarımız bu ölümlü olayların tanığı oluyor. Peki, bu kavgaların olma nedeni, ne?

Kenti kuruyoruz kurmasına... Yeni mahalleler oluşuyor geçen zaman içinde. Onlarca milyon lira sayılarak insanlar konutlar satın alıyor. Ne yazık ki çoğu konutun eğleği yok! Olmayınca da mutlu, erinç içinde yaşamak için konut satın almak amacı güden yurttaş, büyük bir sorunu da satın alıyor ister istemez beraberinde. Aslında bela satın aldığını söylersek yalan olmaz.

Uzun zamandır hem hükümetler hem de belediyeler ne yazık ki kentlerin ulaşım ve eğlek sorunu konusunda doğru dürüst yatırımlar yapmadı. Bu nedenle kentlerin büyük bir sorun yumağına dönüşmesine yol açtılar. Birçok göstermelik yatırımlar yapılmakta. Bu yolla halkın parası gereksiz birtakım işlere harcanıyor. Peki, kentlerdeki eğlek sorununu hem hükümet yetkilileri hem de belediye yönetimleri niye görmez?

Kentsel dönüşüm adı altında birçok kentimiz yıkılıp yeniden yapılmakta. Ancak ne yeşil alan ne de eğlek sorunu çözüme kavuşturulamadı bir türlü. Tersine, bu sorun giderek büyümekte. Çünkü plansız iş yapmak hem hükümetlerin hem de belediyelerin çalışma yöntemi olmuş. Öngörülü yöneticilerimiz olmadıkça eğlek bulma yüzünden yurttaşlarımız sık sık birbirlerinin kafasını kırıp gözünü çıkarır, hatta ölümlü kavgalar yapar. Suçlu mu arıyorsunuz? Uzaklara gitmeyin, başınızı yukarı kaldırıp baktığınızda o sorumsuz suçluları, yani bizleri yönetenleri göreceksiniz.

Adil Hacıömeroğlu

1 Ağustos 2026

[1] Bedensel

[2] Otopark