KÖYLÜLER

Talip Apaydın’ın işgal yıllarını anlattığı Toz Duman İçinde ve Kurtuluş Savaşı’nın soluk kesen öyküsünün yer aldığı Vatan Dediler’den sonra Anadolu köylülerinin yaşamına yer verdiği Köylüler kitabını da okudum. Ülkemizin tarihsel bir sürecini anlatan üç kitap, yakın tarihimize ışık tutmakta.

Kurtuluş Savaşı’mızın asıl kahramanları Atatürk’ün buyruğuna uyup silaha sarılan Türk köylüsüdür. Çiftini çubuğunu, çoluk çocuğunu geride bırakıp arkasına bakmadan cepheye koşan, insanüstü bir güç ve özveriyle düşmanın karşısına dikilen Türk köylüsünün destansı savaşımını unutmak olanaksız. Ne yazık ki bu konuyla ilgili az sayıda yapıt var. Konu, gelecek kuşaklara daha çok anlatılmalı. Özellikle Kurtuluş Savaşı anıları, öyküleri, romanları daha çok okunup okutulmalı. Okunmalı ki bir ölüm kalım savaşının her kuşaktan yurttaşımızda bir bilinç oluştursun. Hangi zorlukları yenerek, nasıl bir savaştan sonra ülkemizin bağımsızlığını kazandığı bilinci, herkesin kafasında yer etmeli.

Köylüler, savaş sonrası Türkiye’sine bir eleştiri romanı. Yazarımızın bu eleştirilerde haklılık payı var mı? Hem de çok…

Öncelikle şunu belirtmeliyim ki, ülkemiz 1912’de başlayıp 1922’de sona eren ve kesintisiz on yıl süren bir savaş süreci yaşadı. Bu süreçte iki milyonu aşkın insanını toprağa verdi. Bu kişilerin çoğu gençlerden oluşmaktaydı. Ayrıca salgınların alıp götürdüğü insan sayısı bilinmemekte. Göç yollarında kırıma uğrayan yurttaşlarımızı da bu yitiklere eklemek gerek. On yıl boyunca ülkemizin birçok yerinde tarlalar sürülüp ekilmedi, harmanlar kaldırılmadı, meyveler dalından toplanmadı, birçok yerde kepenkler açılıp esnaf siftah yapmadı. Savaş, insanımızın yanı sıra ekonomimizi de vurdu. Çünkü tarlayı sürecek, harmanı kaldıracak, üretimi yapacak genç nüfus silahaltındaydı. Zaten çoğu da geri dönmedi bir daha. Kısacası ülkemiz bir yangın yeriydi.

Türkiye’yi işgal edenlerin yerleşim yerlerini ve ekinleri yakması, meyve bahçelerini kesip yok etmesi, hayvan sürülerini çalması, çalamadıkları öldürmesi yurdumuzun ekonomisini felç etmek içindi. Amaçları ekonomik kaynaklarımızı yok ederek ülkemizi savaşamaz duruma getirmekti. İyice yoksullaşan halk, bir yandan da savaşı fırsata dönüştürmeye çalışan asker kaçaklarının, karaborsacıların, faizcilerin, devlete başkaldırmış çetelerin baskısı altında ezilmekteydi.

Varsılların çoğu bir yolunu bulup askere gitmemişlerdi. Bunların bir bölümü işgalcilerle işbirliği yaparak varlıklarını korudukları gibi, mallarına, paralarına mal ve para eklemişlerdi. Yoksul halkın tarlasına, bağına, bahçesine el koyanlar çoktu. En kötüsü de yurdumuzu savunmak için cepheden cepheye koşup şehit olan askerlerimizin mallarına göz dikmeleriydi. Bunu en kolay yolu da şehidin dul eşini nikâhlayarak mallarına konmaktı. Bu yolla oldukça varsıllaşanların ulusça tanığıyız.

Kurtuluş Savaşı bittikten sonra birçok ekonomik ve toplumsal sorunla karşı karşıya kaldık. Ekonomik olarak bitik bir ülke vardı. Yıllardır ekilmeyen toprak, tohuma kavuşmak için sabırsızdı. Siftah yapmayan çarşılar müşterilerini bekliyordu özlemle. Yakılıp yıkılan yerleşim yerleri ayağa kaldırılmalıydı. Birçok genç gelinin kocası geri gelmemişti savaş alanlarından. Onlar için yaşam daha da zordu. Çünkü tek başlarına karasabanla çift sürmeleri, harmanı savurmaları olanaksızdı. Bu işler için bir erkek gücüne gereksinim vardı. Bu nedenle bu genç gelinlerin çoğu ikinci eş olmayı kabullendiler içlerindeki yangını bastırarak. Toplumsal yapıdaki bu karışıklık yaşamın her alanına yansıyordu. Birçok çocuk, babasının yüzünü görmeden, sesini işitmeden büyüdü.

Cumhuriyet’imiz kısa sürede halletmesi gereken dev gibi sorunlarla kuruldu. Ne para vardı ne de çalışacak insan. Osmanlının memuru, 29 Ekim’den sonra Cumhuriyet’in memuru oldu. Böyle olunca ne alışkanlıkları değişti ne de bilgi ve görgüleri. Savaş yıllarının çoğu rüşvetçi memuru, barış döneminde de aynı alışkanlığını sürdürdü. Köylüyü adam yerine koymayan memur takımı, köylüyü milletin efendisi gören Atatürk’ün anlayışıyla çatıştı. Cumhuriyet’i benimsemiş görünse de eski düzenini alttan alta sürdürdü. Köylüye kötü davranmayı huy edinenler, Cumhuriyet’in halkla kucaklaşmasının önündeki en büyük engeldi. Şimdi bazıları diyecek ki bu memurlar neden işbaşında tutuldu? Halkının yüzde doksan beşe yakını okuryazar olmayan bir toplumun başka bir seçeneği olabilir miydi? Bu sorunu gidermek için öncelikle köylünün eğitilmesi gerekti. Köy çocuklarının eğitilmesi için seferberlik başlatıldı. Yalnıza çocuklar mı? Köylerde yetişkinlere de okuma yazma öğretmek için kollar sıvandı.

Cumhuriyet’le ülkemiz, büyük bir kalkınma sürecine girdi. Elde avuçta bir şey yoktu. Buna karşın büyük bir toplumsal özveriyle yüzyıllardır yapılamayanlar yapılıyordu her alanda. Sanayide, tarımda, hayvancılıkta, eğitimde, sağlıkta, ulaşımda, kısacası her alanda olağanüstü çalışmalar başlatıldı. Bu da kısa vadede halkın ekmeğini büyütmesini sağlayamadı.

Köylüler’de olay, daha önceki iki kitapta olduğu gibi başkahraman Mahmut’un çevresinde yaşanıyor. Savaş gazileri, geçimlerini sağlamak için olağanüstü bir çalışmanın içinde. Yaralarını sarmaya çalışıyorlar. Dün düşmanla işbirliği yapan Hacı Nuri, önceleri kaygı ve korku yaşasa da ilçenin kaymakamı, diğer memurlarla işlerini yoluna koyuyor. Hatta malını mülkünü çoğaltıp daha da varsıllaşıyor. Osmanlının kaymakamı, Cumhuriyet’in de kaymakamı olmuş. Hacı Nuri aracılığıyla göç eden Rumların mallarına el koyuyor bin bir entrikayla. Devlet gücünü arkasına alarak köylülere baskı uyguluyor.

Kurtuluş Savaşı yanlısı İbrahim Bey, köyü bırakıp İzmir’e yerleşiyor. Üzüm, incir satan bir Rum tüccarın işini, malını ucuza kapatıyor. İşlerini geliştirip dışsatımcı oluyor.

Mahmut, oğlu Murat’ı sıtmaya kurban veriyor. Bu acının üstünden bir hafta geçmeden anası Ayşa toprağa düşüyor. Üst üste gelen bu iki acı onu yıkıp mahvediyor. Yaşamdan soğumaya başlasa da Kemal Paşa’da umudunu yitirmiyor. Haceli, umutsuz bir biçimde yaşamdan kopuyor. Onun acısı, Mahmut’u perişan ediyor. Bu sırada bir oğlu daha doğuyor. Ona şehit olan bölük komutanı Galip’in adını veriyor. Üvey oğlu Selim, askerlikten sonra eğitmen kurusuna gidip eğitim ordusunun neferi olarak Tacım’da göreve başlıyor. Bu durum Mahmut’u mutlu edip umutlandırıyor.

Yakup Kadri Karaosmaoğlu, 1934’te yayımlanan Ankara romanında erken Cumhuriyet dönemini eleştirir. Bu kitabı Atatürk de okur ve önlemler alır. Buradaki eleştirinin asıl temeli Cumhuriyet’in birçok kişice batıcılık olarak algılanması. Aynı eleştiri, Talip Apaydın tarafından Köylüler’de de yapılmakta.

Köylüler, derslerle dolu bir kitap… Bu nedenle okunmalı. Az da olsa Türk aydının ivecenliğini yansıtmakta. Toplumsal dönüşümün bir anda olup bitmesini isteyen bir ivecenlik var kitapta. Yüzyıllardır biriken sorunların, özellikle de on yıl süren savaşların oluşturduğu yıkımların üç beş yılda düzelmesi olanaksız. Zaten böyle bir şeyi düşünüp istemek yaşamın mantığına ters.

Dünün düşmanla işbirliği yapan Hacı Nuri gibileri, Şeyh Sait İsyanı çıktığında, Cumhuriyet’e başkaldırılar olduğunda hemen yerlerini alıyorlar Ankara’nın karşısında. Aslında onların zihniyetleri hiç değişmiyor. Dün Kurtuluş Savaşına karşı çıkıp düşmanla kol kolaydılar, dış destekli isyanlarda karşı safta yer aldılar. Bugün de ABD emperyalizmine kayıtsız koşulsuz bağlılar. Değişen bir şey var mı?

                                                       Adil Hacıömeroğlu

                                                       4 Ağustos 2026

 

 

 

OF’TA AMERİKALILAR

Türkiye, II. Dünya Savaşı’ndan sonra hızla Amerika Birleşik Devletleri’nin etki alanına girdi. Zamanla ülkemiz üzerindeki ABD etkisi arttı. Bu emperyalist güç, giderek ülkemiz siyasetini etkileyerek belirlemeye, ekonomisini çökertmeye, toplumsal yapısını bozmaya ve kültürünü yok etmeye çalıştı. Ne yazık ki bu süreçte ülkemizi yönetenler bu emperyalist etkiyi önlemek yerine, buna yol verdiler.

Ülkemiz, 1952’de NATO’ya girer. Bu, Türkiye’nin ABD’ye teslimiyetini daha çok artırır. Yurdumuzun birçok yerleşim yerinde sivil giyimli ABD’liler görülmeye başlanır. Çoğunun elinde defter, kalem notlar almaktaydı bu Amerikalılar. Ülkemizle ilgili toplumsal, yerel bilgileri ediniyorlardı. Bu kişilerin ABD’nin istihbarat görevlileri oldukları tartışma götürmez.

Türkiye’nin her yanına giden ABD’liler, Of’a gelmez mi? Geldiler doğal olarak. 1950’li yılların başı… NATO’ya henüz girmişti Türkiye. Daha Barış Gönüllülerinin ülkemize gelmesi için anlaşma imzalanmamış. Ancak ABD’nin acelesi var, bekleyecek durumda değil. Gezgin, öğretim üyesi, araştırmacı adı altında birçok Amerikalı ülkemize gelmeye başladı.

Bir gün birkaç ABD’linin yolu Of’a düşer. İlçenin merkezinde eşrafın oturduğu Meydan Kıraathanesine gelir bu kişiler. Burası, ilçenin ileri gelenlerinden olan Sarıalioğlu Ömer Ağa’nın kahvesi olarak bilinir. Eşraf, esnaf kendi aralarında çay içip söyleşmektedir kıraathanenin bahçesinde. O dönemde Of’un merkez nüfusu bin kişi bile yok! İlçede herkes birbirini tanırdı. Hatta köylerde yaşayanlar bile bilinirdi. Birden kıraathanenin bahçesine birkaç yabancı girer. Bu kişiler, herkesin dikkatini çeker. Önlerinde Türkçe konuşan biri, selamlar bahçedekileri kırık Türkçesiyle.

Kıraathanede oturan Çamlı köyünden (Ailenin asıl kökü Cumapazarı’dır) Hacıömeroğlu Lütfü Öner de kıraathanede oturanlardandır (Lütfü Bey, lise döneminden beri arkadaşım olan Sebahattin Öner’in babasıdır). O, babadan devraldığı dükkânında bakır ustasıdır. O yıllarda evlerde çokça kullanılan bakır ev araç ve gerecinin yapımı, satışını yapmaktadır yıllardır. Aynı zamanda her gün birkaç günlük gazete okurdu. Günlük olayları yakından izler, farklı konularda bilgiler edinirdi. Eskiden zanaatkâra, okuyan bilgili kişiye saygı gösterilip sözü dinlenirdi. İlçede sevilen, sayılan bir kişidir bu nedenle Lütfü Öner Bey. Amerikalı birinin Türkçe konuşarak ilçede dolaşması dikkatini çeker. Önce ona, hoş geldiniz, der. Ardından onları tanıyamadıklarını, kim olduklarını, kimi aradıklarını sorar. Yabancı, Amerikalı olduğunu söyler. Of’un aile yapısını inceleyip araştırmak için buraya geldiklerini ekler sözlerine. Konuşan yabancının yanında birkaç kişi daha varmış.

Amerikalının ilginç yanıtı, Lütfü Öner Bey’de uyarıcı bir etki yapar. Zaten okuduklarından hareketle ABD’lilerin ülkemizdeki birtakım etkinliklerinden haberi vardır. Birden oturduğu yerden kalkarak ABD’liye döner: “Benim dört bin yıllık yazılı tarihim var, sizin ise iki yüz yıllık. Gidin kendi tarihinizi araştırın” der. Bu sert tepkiden sonra Lütfü Bey, kahveden sinirli bir biçimde ayrılarak Of’un Çarşı Başı diye adlandırılan yerindeki dükkânına gider. Ardından ABD’li onun kim olduğunu sorar. Onlar da: “Burada bakırcı ustası, esnaftır” yanıtını verirler. Amerikalı: “Bu adam çok şey biliyor” der şaşkınlıkla. Sonrasında oturup konuşmadan gerisin geri döner yabancılar.

Keşke ülkemizin her yerinde yıkıcı amaçlarla gelen ABD’lilere Lütfü Öner gibi uyanıkça karşı konsaydı da ülkemizin toplumsal yapısıyla ilgili bilgiler bu bozguncuların eline geçmeseydi. Yurttaşların ülkesini savunmak için siyasal bilincinin gelişmiş olması gerek. Bu bilince ulaşmak için de okuyup araştırmak ve kendi kafasıyla düşünmeyi bilmesi gerekir herkesin.

Ne yazık ki ülkemiz, Atlantik sürecine girdiğinde Ömer Öner gibi bilinçli yurttaşlarımıza çoğu kişi kulak asmadı. Hatta çoğu zaman bu yurtseverler demokrasi ve uygarlık karşıtlığıyla suçlandılar. Çünkü siyasal iktidarlar ülkemizi “Küçük Amerika” yapacaklardı. Bu yolla da ülkemize demokrasi yerleşecek, uygarlık gelecekti.

Yıllardır başımıza gelen tüm toplumsal ve siyasal felaketlerin, yıkımların, kıyımların, kırımların, ayrışmaların, kötülüklerin temelinde ABD var. İşte, emperyalizmin getirdiği demokrasi de uygarlık da bu.

                                                       Adil Hacıömeroğlu

                                                       3 Ağustos 2026

KAVGANIN EKSİK OLMADIĞI KENTLER

İstanbul’un hangi ilçesine, mahallesine giderseniz gidin, her gün yurttaşlar arasında kavgaya rastlarsınız. Kavgaların çoğu eften püften nedenlerle çıkmakta. İncir çekirdeğini doldurmayacak bir konuda insanlar niye kavga edip hem kendilerine hem de karşısındakilere zarar verir?

Ekonomik ve toplumsal koşullar, kişileri usçu davranmaktan alıkoymakta. Çoğu kişinin öfkesi ağzından burnundan taşmakta. Deyim yerindeyse insanların birçoğu, burnundan soluyor. Bunda kentlerin yaşamı zorlaştıran imarının da önemli rol oynadığı kanısındayım. Yeşilin yok edildiği gri-kara bir kentte yaşamaya zorunlu kılınmakta insanlar. Bu durum, insanların tinsel ve eğinsel[1] sağlığını bozuyor ister istemez. İnsanların soluklanacağı yeşil alanlar çok az. Yalnızca İstanbul böyle değil, ülkemizin birçok kenti benzer durumda.

Gözlemlerinden edindiğim bilgiye göre kavgaların en çoğu arabaların eğlek[2] bulamamasından kaynaklanıyor. Birçok yapının yapım projesinde eğlekler olmasına karşın, ne yazık ki yapılar ruhsatlandıktan sonra bu yerler buhar olup uçuyor. Çoğu mahallede cadde ve sokaklar dar... Kentte geniş alanlar yok! Bu nedenle taşıtlar, cadde ve sokakların bir yanına bırakılıyor doğal olarak. Çoğu kişi kendi evinin önünü sahipleniyor arabasını eğlemek için. Bazı yapıların altında dükkânlar var. Esnaf, dükkânının önünü sahipleniyor. O yapıda oturanların bile buraya arabasını bırakmasına izin vermemekteler türlü gerekçelerle. Bunlar: “Mal ya da müşterim gelecek” gibi gerekçeler. En çok da işittiğimiz söz, sevkiyat var.

Herkesin kendince haklı olduğu gerekçelerle neredeyse her gün eğlek yeri tartışmaları oluyor. Zaman zaman bu tartışmalar; önce ağız dalaşına, sonrasında ise yumruklu, tekmeli, sopalı kavgalara dönüşmekte. Kimi zaman bu kavgaların ölümle sonuçlandığını da işitiyoruz. Bazılarımız bu ölümlü olayların tanığı oluyor. Peki, bu kavgaların olma nedeni, ne?

Kenti kuruyoruz kurmasına... Yeni mahalleler oluşuyor geçen zaman içinde. Onlarca milyon lira sayılarak insanlar konutlar satın alıyor. Ne yazık ki çoğu konutun eğleği yok! Olmayınca da mutlu, erinç içinde yaşamak için konut satın almak amacı güden yurttaş, büyük bir sorunu da satın alıyor ister istemez beraberinde. Aslında bela satın aldığını söylersek yalan olmaz.

Uzun zamandır hem hükümetler hem de belediyeler ne yazık ki kentlerin ulaşım ve eğlek sorunu konusunda doğru dürüst yatırımlar yapmadı. Bu nedenle kentlerin büyük bir sorun yumağına dönüşmesine yol açtılar. Birçok göstermelik yatırımlar yapılmakta. Bu yolla halkın parası gereksiz birtakım işlere harcanıyor. Peki, kentlerdeki eğlek sorununu hem hükümet yetkilileri hem de belediye yönetimleri niye görmez?

Kentsel dönüşüm adı altında birçok kentimiz yıkılıp yeniden yapılmakta. Ancak ne yeşil alan ne de eğlek sorunu çözüme kavuşturulamadı bir türlü. Tersine, bu sorun giderek büyümekte. Çünkü plansız iş yapmak hem hükümetlerin hem de belediyelerin çalışma yöntemi olmuş. Öngörülü yöneticilerimiz olmadıkça eğlek bulma yüzünden yurttaşlarımız sık sık birbirlerinin kafasını kırıp gözünü çıkarır, hatta ölümlü kavgalar yapar. Suçlu mu arıyorsunuz? Uzaklara gitmeyin, başınızı yukarı kaldırıp baktığınızda o sorumsuz suçluları, yani bizleri yönetenleri göreceksiniz.

                                                       Adil Hacıömeroğlu

                                                       1 Ağustos 2026

 

---

[1] Bedensel

[2] Otopark

BAŞARI, EKRANDAN UZAKLAŞMAKTA

Liselere ve üniversitelere giriş sınavları yapıldı. Milyonlarca çocuk ve genç, bu sınavlara umudunu ve geleceğini bağlamıştı. Sınavların sonuçları açıklandı. Büyük başarı göstererek üst sıralarda yer alan öğrencilerin sınavlara nasıl hazırlandıkları basına yansıdı. Başarı sıralamasının üstünde yer alan öğrencilerin çoğu, sınavlara hazırlanırken akıllı telefon ve tabletlerden uzaklaştıklarını söyledi.

Akıllı telefon ve tableti elinden bırakan öğrenci girdiği sınavda başarılı olup amacına ulaşıyor. Ekran bağımlılığının çocuk ve gençlerin başarısını ne denli etkilediği ortaya çıkıyor böylece. Sınavlarda sıfır çekenler çok… Bu konuda, yani sıfır çekenlerin ekranlarla ilişkileriyle ilgili henüz bir sayımlama[1] yapılıp açıklanmadı. Ancak bu alanda çalışmalar yapılması, hem öğrencilerin başarısı hem de eğitimimizin gelecekteki hedefleri açısından çok önemli.

Peki, son günlerde ekran bağımlılığı konusunda bazı gelişmiş ülkeler neler yapıyor? Danimarka, Finlandiya, Fransa, İsveç, İtalya ve Norveç eğitim bakanlıkları sınıflardaki ekranları kaldırma kararı aldı. Bunu yaparken eğitimde teknolojiyi tamamen yasaklamıyor bu ülkeler. Eğitimin merkezine teknolojinin yerine, insanı koyuyorlar. Bu doğrultuda dersler, ekranda değil; basılı kitaplara odaklanarak yapılacak. Bu arada öğrencilerin el yazısı yazmaları yeniden gündemde. Çünkü ekran bağımlısı olan çocuk, motor becerileri azaldığından yazı yazmayı unutuyor. Bu yolla çocukların okuduğunu ya da anlatılanları anlama, konuya odaklanma sorunu çözülmeye çalışılıyor. Ayrıca düzgün okumayı sağlamak da önemli bir amaç bu önlemlerin alınmasında.

Sözü edilen bazı ülkeler, derslerde cep telefonu, hesap makinesi ve yapay zekâ kullanımını yasaklama yolunda önemli çalışmalar yapıyor. Öğretmeni, öğrenciyi, ders kitaplarını, defteri ve kalemi merkeze koyan bir eğitim sistemine dönüş söz konusu. Zaten sanal ortam, eğitimin amacına uygun yapılmasının önünde önemli bir engel değil mi? İnsanı, yani öğretmen ve öğrenciyi devre dışı bırakan bir eğitim sisteminin yararlı olması olanaksız. Çünkü eğitim, insan için ve insanla yapılır.

Bilimsel araştırmalar, elle yazı yazmanın bellek ve öğrenmeyle ilgili beyin bölgelerini klavyeyle yazmayla karşılaştırıldığında çok fazla etkinleştirildiğini göstermekte. Bunun kalıcı öğrenmeyi sağladığı da bilinen bir gerçek.

Türkiye, eğitim alanında verimliliği artırmak için ekran bağımlılığına karşı önlem almak zorunda. Ne yazık ki başta çocuklar olmak üzere toplumumuz ekranlara teslim olmuş durumda. Akıllı telefonlar, tabletler elden düşmüyor. Televizyonlar ise evlerimizin vazgeçilmezi… Sanal dünya, çocukların geleceğini belirleyip onların bilincini oluşturmakta.

Öğrencilerimizin çağdaş bir eğitimden geçirilmesinin yolu, onları teknolojiye ve sanal dünyaya teslim etmemektir. Çocuklar eğitilirken en çok gereksinim duydukları şey, öğretmen şefkati, sıcaklığı, sevgisi, arkadaş dayanışması değil mi? İnsanlar arası etkileşimin olmadığı yerde eğitim olur mu? Hele öğrencileri, kimlerin hangi amaçla yönettikleri bilinmeyen sanal bir dünyanın eline bırakmak bir toplumun geleceğini belirsizlik boşluğuna bırakmak olmaz mı?

                                                       Adil Hacıömeroğlu

                                                       31 Temmuz 2026

                                              

---

[1] İstatistik

KIVRIK KİRPİKLİM

Bakışın, gülüşün ne denli uzak

Derinden esse de bir güçlü sazak

Yüreğim eritir buz dolu tuzak

Kıvrık kirpiklerin nasıl uyuyor?

Uyuyup da düşlerle mi doyuyor?

Bunca zaman geçti sence az mıdır?

Zemheri ayında her şey yaz mıdır?

Söz dediğin cılız sesli saz mıdır?

Kıvrık kirpiklerin nasıl uyuyor?

Uyuyup da düşlerle mi doyuyor?

Geceyi gündüze katar giderim

Kinciliği bilmem, iyi ederim

Bir hesabım varsa içten öderim

Kıvrık kirpiklerin nasıl uyuyor?

Uyuyup da düşlerle mi doyuyor?

        Adil’im düşünür içe atarım

        Gün olur kendimce kaşım çatarım

        Umutsuzluk kötü, düşe yatarım

        Kıvrık kirpiklerin nasıl uyuyor?

Uyuyup da düşlerle mi doyuyor?

                                Adil Hacıömeroğlu

                                30 Temmuz 2026

 

       

 

BARIŞ GÖNÜLLÜLERİ

1960’lı yıllarda ülkemizin her ilinde, neredeyse her ilçesinde “barış gönüllüsü” adı altında Amerika Birleşik Devletleri yurttaşları vardı. Kimi lise ve ortaokullarda İngilizce dersi veriyor, kimi de tarım konusunda yurttaşlarımıza yardımcı(!) oluyordu. Okullarımızda ders veren bu kişilerin çoğunun öğretmenlik eğitimi yoktu! Yani çoğu öğretmen değildi. Öğretmenlik(!) yapmak için gelenler, Türkiye’de üç aylık bir uyum eğitiminden geçirildiler. Bu gönüllüler, 1970’li yılların ilk yarısına dek ülkemizde kaldılar.

II. Dünya Savaşı bittikten sonra Soğuk Savaş dönemi başladı. Savaştan sonra dünya emperyalizminin lideri konumundaki İngiltere’nin yerini, ABD aldı. Dünya egemenliğini ele geçiren Vashington yönetimi; siyasal, ekonomik, kültürel alanda geri kalmış ülkelerde etkinlik kurmak için kolları sıvadı. Hemen savaşın ardından 1952’de Senatör Brien McMahon “demokrasi misyonerleri” olarak çalışacak genç Amerikalılar ordusu oluşturulmasını önerdi. Özel fonlarla desteklenen bu proje kapsamında denizaşırı ülkelere gönüllüler göndermeye başladı ABD. Bu gönüllülerden bazıları, anlaşma olmamasına karşı ülkemize de geldi.

John Kennedy, 1 Mart 1961’de Barış Gönüllüleri’ni resmen başlatan 10924 sayılı kararnameyi imzaladı. 22 Eylül 1961’de ABD Kongresi’nden geçen barış gönüllüleri yasasını onayladı.

27 Ağustos 1962’de Türkiye ile ABD arasında imzalanan anlaşma ile Barış Gönüllüleri’nin ülkemize gelmelerinin önü açıldı. 4 Nisan 1965 tarihinde, 568 sayılı Barış Gönüllüleri ile ilgi yasa TBMM’de kabul edildi. Türkiye ve ABD arasında imzalanan anlaşma gereğince Barış Gönüllüleri’nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerine gitmesi yasaktı. Ancak buna karşın bu bölgelerimizde de Amerikalıların çalıştıkları görüldü.

Barış Gönüllüleri ülkemizin dört bir yanına dağıldı. Onları, halkımız tüm konukseverliğiyle bağrına bastı. Barış Gönüllüleri’nin halkla kaynaşması kolay oldu. İnsanımız yabancıyı, konuğu sever. Onlara çay, hatta yemek ısmarlayıp söyleştiler. ABD’lilerin çoğu çat pat Türkçe konuşmayı da öğrenmişti çoktan. Nedense bu gönüllüler çok meraklıydı. Yerel kültürü, tarihi, insanlar ve aileler arası ilişkileri çok merak ediyorlardı.

Hepsinin boynunda bir fotoğraf makinesi asılıydı. Tarihsel yapıtların bitkilerin, hayvanların, maden alanlarının, askeri bölgelerin, kendilerince önemli olan her şeyin fotoğrafını çektiler. Yurttaşlarımızı mutlu etmek için arada sırada onları da fotoğrafladılar.

Barış Gönüllüleri gittikleri yerde yaşayanların etnik kökenlerini çok merak etmişlerdi. Bu konuyu ayrıntılarıyla belleklerine yazdılar. Hatta aynı etnik kökenden olanların alt boylarını sorup öğrendiler. Ülkemizdeki inanç farklılıkları bir başka merak konularıydı. Mezhepsel ayrılıkları not ettiler kendilerince. Aynı mezhep içindeki ayrımlarla ilgilendiler. Tarikat ve cemaat gibi ayrıntılar üzerinde durdular. Hatta bir yerleşim yerinde rakip sayılan güçlü aileler arasındaki ilişki, rekabet nedenleri üzerinde durdular. Türk yurttaşlarının hangi konulara karşı duyarlı olduğunu saptadılar. İnsanımızın en çok tepki gösterdiği, sinirlenip ayağa kalktığı durumları gözlemlediler. İnsanların siyasal görüşlerine ilgi duydular. Atatürk’e, Cumhuriyet’e karşı olanlarla olmayanları belirlediler. Bundan da anlaşılacağı üzere ülkemizin sosyolojik, psikolojik röntgenini çektiler. Öğrendiklerini, ülkelerinin istihbarat örgütlerine raporladılar.

Aşiret, geniş aile, cemaat, tarikat, yerel siyaset liderleri ve kanaat önderleriyle sağlam ilişkiler kurdular. Onları hoş tutmaya çalıştılar.

1960’lı yılların ikinci yarısında Barış Gönüllüleri meyvesini verdi. Önce sağ-sol çatışmaları başladı. Birçok gencimiz, bu çatışmalarda yaşamını yitirdi. Sonrasında mezhep çatışmaları gündeme geldi. Birçok kıyımlar oldu. Bu ayrımcılık tutmayınca etnik kökenli terör örgütü ülkemizin başına bela edildi. Halkımızın sağduyusu ve devletimizin kararlığıyla bu bölücü kalkışma ezildikten sonra, laik-antilaik çatışması gündeme sokuldu. Siyaset yapmayı, karşıtına düşmanlıkmış gibi algılattılar kışkırtmalarla. Şu anda ülkemizin enerjisini tüketen, iç cepheyi bozan da bu.

Öncelikle şunu bilmeliyiz ki, emperyalizm bir topluma karşılıksız bir şey vermez, iyilik etmez. ABD, Barış Gönüllüleri adı altında ülkemizde casusluk, misyonerlik faaliyetleri yürüttü. Bu yolla ülkemizin toplumsal yapısının bozulmasına önayak oldu. Ne yazık ki zamanın siyasetçileri buna göz yumdu. Bu emperyalist kötü niyete karşı çıkanlar olduysa da dünyaya geldiğine pişman edildi. Baskı gördü, bozgunculukla suçlandı, işkence gördü, hapse atıldı, hatta öldürülenler oldu. Kimileri, yaşadığı toplumdan dışlandı.

Barış Gönüllüleri’nin çoğunun Amerikan istihbaratının elamanı olduğu çok sonra anlaşıldı. Ancak iş işten geçmişti. Önemli olan bu kötülükten, geleceğe yönelik iyilik dersleri çıkarabilmekte. Atalarımız: Deli bile düştüğü çukura iki defa düşmez, demiş. Ne güzel, uyarıcı bir söz… İşgal yıllarında İngiliz emperyalizmini, Soğuk Savaş döneminde ise ABD’yi tanıdık. Hala emperyalizmin niyetini anlayamadıysak suç kimde. Ülkemizin güvenliğini, geleceğini bu emperyalist güçle dostluk kurarak sürdüreceğimizi düşünmek büyük aymazlık… İktidarıyla muhalefetiyle çukura kaç kez düşüyoruz acaba?

                                                       Adil Hacıömeroğlu

                                                       29 Temmuz 2026

VATAN DEDİLER

Talip Apaydın’ın işgal yıllarını anlattığı Toz Duman İçinde kitabından sonra, Kurtuluş Savaşı’nın yer aldığı Vatan Dediler’i de okudum. Köy enstitülü yazarımızın bu kitabından da önceden okuduklarımda olduğu gibi büyük keyif aldım. Dili yalın bir kitap… Köyü, köylüleri çok iyi tanıyan bir yazar Apaydın. Ayrıca Anadolu gerçeğini iyi gözlemleyip kavrayıp özümsemiş biri.

Vatan Dediler’de yurdumuzu işgalden kurtarmak için cepheye koşanlarla işgal altındaki topraklarda Yunanlıların halka yaptığı insan usuna sığmayacak türlü eziyetler, kıyımlar, kırımlar, soygunlar anlatılmakta. Komşusu soyulup öldürülürken, her gün yüz yüze baktığı köylüsü kızlar, gelinler tecavüze uğrarken kendi canını ve malını kurtarmak için düşmanla işbirliği yapanlar çarpıcı bir dille anlatılıyor romanda. İşbirlikçilik konusundaki başkahraman Kökezli Hacı Nuri ile Tacım köyünün İmamı Ziver Efendi.

Tacım’ın yiğit delikanlıları, silahlanıp atlarına binerek gönüllü olarak Afyon’a gidip milli orduya katılmak için hazırlık içindedir. Hacı Nuri, Kadir Ağa ve Ziver Efendi işgalcilere yaranmak için bu gençleri düşmana ihbar ederler. Gönüllü askerler yola çıkmadan önce işgal güçleri evlerde, çevrede saklanılabilecek yerlerde gençleri arar. Kıl payı düşmanın eline geçmekten kurtulurlar. Zaten işgalin ilk günlerinde Molla Mahmut’un öncülük ettiği milli çetede yer alan Yan Bilal yakalanıp insanlık dışı işkencelerden geçirildi. Karısına, Bilal’in ve herkesin gözü önünde düşman askerlerince tecavüz edildi. Sonunda Bilal, düşman kurşunuyla şehit edildi. Onun şehadetinden birkaç gün sonra bağlarda saklanan Molla Mahmut ve arkadaşları Afyon yoluna çıkarlar.

Molla Mahmut, yola çıkmadan önce eşi Hacer’le oğlu Murat’ı İbrahim Bey’in yardımıyla onun ailesiyle Akşehir’e gönderir. Annesi Ayşa, köyden ayrılmayı reddeder. Evinden, toprağından ayrılmayacağını söyler. Tek başına direnir yaşama Ayşa Kadın. Ona askerde olan Kül Hamit’in karısı Nazife, yardımcı olur oğlu Selim’le. İşgal bitinceye dek birlikte yaşarlar. Ayşa Hanım, bir yandan geliniyle torununu diğer yandan ise Mahmut’unu merak eder. Ayrılık acısı ciğerine işler.

Dönemin koşulları düşünüldüğünde gidilecek doğru dürüst yol yok! Yoksulluk diz boyu… Yanlarında kuru ekmek ve birazcık peynir vardır azık olarak. Molla Mahmut, Haceli, Kazım, Hamdi ve Aşır gece gündüz demez at sürerler. Atlar, dayanamaz bu zor yolculuğa. Hem kendileri hem de atlar neredeyse iğne ipliğe döner. Olağanüstü bir yolculukla ve büyük güçlükleri aşarak Afyon’a ulaşırlar. Köyden ayrılmadan bir istihbarat subayından adresini aldıkları bir esnafı bulurlar. Onun aracılığıyla askerlik şubesine gidip orduya gönüllü yazılırlar. Hemen eğitim alanına varırlar. Atları olduğu için onları süvari alayına alırlar. Her gün eğitim yapılır.

Molla Mahmut, yol boyunca köyde kalan annesini ve Akşehir’e doğru yola çıkan eşiyle oğlunu düşünür. Bu düşünce onu içten içe yer bitirir. Arkadaşlarının ise köydeki ailelerindedir usları. Komutanı bir iş için birkaç subayı ve eri Akşehir’e gönderir. Mahmut da onların içindedir. Akşehir’de karısı ve oğlunu görür sağ salim, dünyalar onun olur. Hacer, bir terzihanede askerlere giysi dikmektedir. O da savaşa elinden gelen katlıyı yapar.

Düşman hızla ilerlemektedir. Afyon’u ele geçirir. Molla Mahmut ve arkadaşlarının yer aldığı süvari alayı İnönü savaşlarına katılır önce. Burada Kazım, şehit olur. Onun acısı yakar bitirir onları. Bu can pazarından kurtulurlar. Sakarya Savaşı’nda Yunanlılara iyi bir tokat vurulur. Hamdi ve Aşır yaralanır. Bu arada köylüler ve arkadaşları olan Kül Hamit ve Zühtü’yle karşılaşırlar Eskişehir’de.

Molla Mahmutların bölük komutanı Eskişehirli Galip Bey’dir. O, öğretmen kökenli bir yedek subay. Galip Bey’in düşünceleri onları çok etkiler. Ayrıca onun insancıl davranışlarına, içtenliğine hayran olurlar. Galip Bey vurulur düşman kurşunuyla. Başta Molla Mahmutlar olmak üzere bütün bölük büyük bir yıkıma uğrar. Onun acısı yüreklerine oturur.

Molla Mahmutlar cephede yurdun esenliği için savaşırken Hacı Nuri, işgalci subaylara koyunlar kesip toy verir kendi evinde. Yunan subaylarına verdiği toyda sofrada bir tek kuş sütü eksiktir. Kadehler Yunan ordusunun başarısı için kalkar. Hacı Nuri de işgalcilere uyar. Yunan subaylar, kadınsız eğlence olmaz, derler. Hacı Nuri, evinde çalışan bir kadını altın vereceği vaadiyle zorla oynatır düşman eğlencesinde.

Sakarya’da düşman püskürtülüp yenilir. Ordumuz geceli gündüzlü bir hazırlığın içindedir. Derken Büyük Taarruz başlar. Molla Mahmut ve arkadaşları en ön safta dövüşürler yürekleriyle. Düşmanın direnişi kırılır ve ordumuz bir bir yurt topraklarını hızla kurtarmaya başlar. Derken askerimiz Uşak’a girer. Ardından Tacım köyüne gelirler. Uşak da Tacım köyü de alevler içindedir. Köyün camisi başta olmak üzere tüm yapılar kül olmuştur. Mahmut ile Haceli’nin evleri de yanmıştır. Molla Mahmut ve Haceli evlerine uğrarlar ayaküstü de olsa. Molla Mahmut, yanmakta olan evin önünde annesini, kurtarabildiği bir kısım eşyanın üstünde otururken bulur. Haceli ailesiyle Mahmut da anasıyla kısa süreli de olsa bir özlem giderirler. Kendi köylerine girmeden önce Kökez’den geçerken Hacı Nuri’nin birlik komutanına işgalcilerden dert yandığını işitir Mahmut. Nuri, bir yandan da cebinden çıkardığı altınları orduya bağışlar.

İzmir kurtarılıp savaş biter. Mahmut’la Haceli terhis olunca yürüyerek köylerine ulaşırlar zor bela.

Talip Apaydın’ın Vatan Dediler’inde birtakım toplumsal ve yönetimsel eleştiriler de var. Eski düzenin köşe taşları sakız gibi her ağıza uyum gösteriyor. Yoksul Anadolu köylüsü cepheye koşup can verirken varsıllar paralarına para katmak için karaborsacılık yapıp köylünün malına el koymanın peşinde. Her savaşın varsılları olur dünyanın her yanında. Bizim de on yıl süren savaş dönemimizin varsılları saymakla bitmez.

Vatan Dediler okunmalı. Okunmalı ki tarihten ders almalı. Yurdumuzun işgalden nasıl ve kimlerce hangi özverilerle kurtarıldığı her kuşaktan yurttaşımızca bilinmeli. Atatürk’ün köylüyü niye milletin efendisi olarak gördüğü de iyice anlaşılmalı.

                                                       Adil Hacıömeroğlu

                                                       28 Temmuz 2026

KURTULUŞ SAVAŞI’NDA İNGİLİZLERLE SAVAŞTIK MI?

Atatürk’e karşıt olmayı meslek edinmiş, emperyalistlerin gücüne tapınmayı kişiliğinin belirgin bir parçası yapmış kimileri, Kurtuluş Savaşı sırasında İngilizlerle savaşmadığımızı savlar. Bu kişilere İngiltere ile savaştığımız söylendiğinde ise “Bu anlatılanlar resmi tarih” deyip geçerler. Çünkü bu kişiler, kendi tarihlerinin tanıklarından çok, emperyalizmin yalanlarına inanmayı yeğlerler. Bu tür kişilerin çoğu liberaller, liberalizmi solculuk sananlar, İslamcılar ve bölücülerin arasından çıkması ne denli ilginç değil mi?

Kurtuluş Savaşı’mızın başından sonuna dek İngilizlerle savaştık. Çünkü yurdumuzu işgal eden Yunanlıları, bu işe yönlendiren onlardı. Yine yurdumuzu ve ulusumuzu yok etmek isteyen de İngilizlerdi. O dönemin küresel egemeni İngiltere idi.

Mondros Ateşkes Anlaşması’ndan hemen sonra İstanbul’u işgale gelen güçlerin başında İngiliz donanması vardı. Meclisi Mebusan’ın 18 Ocak 1920’de Misakı Milli’yi kabul etmesi üzerine 16 Mart 1920’de Şehzadebaşı’ndaki 10. Kafkas Tümeni Mızıka Takımının kaldığı koğuşu, 05.45’te basarak uykudaki silahsız dört askerimizi katleden İngilizlerdi.

Atatürk, kurtuluş yoluna çıktığı ilk günden başlayarak sürekli İngiltere’yi hedefe koydu. Bu savaşın İngilizlerle olduğunu vurguladı. Daha Erzurum’dayken İngiliz İstihbarat Albayı Alfred Rawlinson’u tutuklatması, İngilizlere karşı bir savaş sayılmaz mı? Ayrıca Anadolu’nun farklı yerlerinde görev yapan ve halkı Atatürk ve arkadaşları aleyhine kışkırtarak bozgunculuk yapan toplam 32 subay tutuklandı. Daha sonra bu subaylar savaş esiri olarak Malta sürgünlerinin yurdumuza gönderilmesiyle serbest bırakılmıştır.

16 Mart 1920’de, İstanbul’un İngilizlerce resmen işgalinden sonra Atatürk, Eskişehir’de bulunan Ali Fuat (Cebesoy) Paşa komutasındaki 20. Kolordu’ya İzmit’te bulunan İngiliz birliğini oradan çıkarma emri verir. 20 Mart 1920’de başlayan harekâtla İngilizler Gebze’ye çekilmek zorunda bırakılır. Bu harekâta, Adapazarı-Geyve muharebeleri adı verilir. Bu savaşta öldürülen düşman askerleri, Haydarpaşa’daki İngiliz mezarlığındadır.

Atatürk, Musul ve Kerkük’ten hiçbir zaman vazgeçmedi. En zor koşullarda bile bu iki Türk kentiyle ilgilendi. 16 Aralık 1921’de İngilizler, hava desteğiyle kalabalık bir kara gücüyle Revandiz’e (Günümüzde Erbil’e bağlı bir ilçe) saldırdı. Ocak 1922’de bölgeye yönelik İngiliz saldırıları yoğunlaştı. Bunun üzerine Atatürk, 1 Şubat 1922’de Milis Yarbay Şefik Özdemir Bey’i Revandiz’e yapılacak harekâtın başına getirir.

“Faysal’ın Irak’ta hükümet iddia etmekte olmasına ve Misakı Millimize dâhil bulunan Musul vilayetinin bir kısmına bilfiil el koyarak havalide bazı tahriklere ve teşviklere kalkışarak tecavüzü dairesini milli sınırımız dâhiline kadar uzatmaya teşebbüs etmesine karşılık, adı geçenin bu fesatça faaliyetlerini gidermek ve Elcezire’de Misakı Milli sınırımızın ihtiva eylediği işgal altındaki kısımları gasp edenlerin elinden almak maksadıyla Özdemir Bey’in ekli pusulada gösterilen kadronun başında olmak üzere Elcezire mıntıkasında faaliyete geçmesi tensip edilmiş ve kendisine icap eden talimat verilmiştir. (Atatürk’ün Bütün Eserleri, Kaynak Yayınları, Cilt: 12, İkinci Basım: Ekim 2005, s.257)” Bu satırlardan anlaşılacağı üzere Atatürk, Musul ve Kerkük’ü “milli sınırlar” içinde görmekte. Bu topraklara, Faysal-İngiliz işbirliğiyle yapılan saldırıları önlemek için Özdemir Bey görevlendiriliyor.

“Elcezire Cephesi, Özdemir Bey’e rütbesi maaşından başka üstlendiği vazifenin ehemmiyeti ve kapsamı derecesiyle orantılı bir miktar da örtülü ödenekten icabı kadar aylık tahsisat verecektir.

İşbu tahsisatın miktarı Cephe Kumandanlığı’nın takdirine bırakılmıştır. (Aynı yapıt, s.258)” Görüldüğü gibi konu, ayrıntılarıyla düşünülmüştür. Özdemir Bey’in oluşturacağı birlik, yerel halktan oluşacak milis güçleridir. Şefik Özdemir Bey, gerilla savaşını iyi bilir. Milis güçlerin örgütlenmesi konusunda oldukça deneyimlidir. Gaziantep savunmasında önemli yararlılıklar gösterip deneyimler kazanmış bir subaydır. Özdemir Bey’in yanı sıra 1 binbaşı, 6 yüzbaşı, 6 mülazımı evvel, 9 mülazımı sani, 6 zabit vekili ve 1 hesap memuru bölgeye gönderilir.

Elcezire Cephe Komutanı Malta sürgününden üç ay önce dönen Cevat Çobanlı Paşa’dır. Çobanlı Paşa, Çanakkale Deniz Zaferi’nin komutanı, daha önce de Osmanlının genelkurmay başkanlığını yapmıştır. Yaşamının önemli bir bölümünü savaş alanlarında geçirmiş önemli bir komutandır. Elcezire Komutanlığı’nın merkezi, Diyarbakır’dadır. Özdemir Bey, Çobanlı Paşa ile harekât planı hazırlarlar Diyarbakır’da.

Özdemir Bey, gerekli hazırlıkları yaptıktan sonra 1922 Ağustos’unda harekete geçiyor. İngiliz taburuna, Derbent Boğazı’nda saldırır. 31 Ağustos 1922’de bölgeden İngiliz İşgal Komutanlığına çekilen telgrafta Türk saldırısında 4 uçaklarının düştüğü, 3’ü subay olmak üzere 100’den fazla ölülerinin olduğu, 6 makineli tüfek ve 2 topa Türkler tarafından el konduğu” bildirilir. Yaralılar da hesaplandığında bir taburun neredeyse tamamının yok edildiği anlaşılmakta. 31 Ağustos’ta yapılan bu baskın, Derbent Boğazı Muharebesi olarak adlandırılır. Bu baskın, İngilizlerin Büyük Taarruz’a odaklanmasını engeller. İngiltere’nin önceden haber alamadığı Türk saldırısına müdahale etme olanağı kalmaz böylece.

8 Nisan 1923 günü İngilizler, bölge aşiretlerinin bir bölümünün, özellikle de Asurilerin desteğiyle çok sayıda zırhlı araç ve uçakla Özdemir Bey’in birliğine saldırır. Doğu Cephesi’nden Elcezire Cephesi’ne destek olarak gönderilmesi düşünülen birliklerimiz bölgeye ulaşamadığından Şefik Özdemir’in birlikleri yenilip dağılır. Şefik Bey, yanındaki silah arkadaşlarıyla İran topraklarına geçip kurtulur. İngilizler, bu harekâtı yaparken bölgedeki birliklerini Musul bölgesine yığdıklarından İstanbul’u zorunlu olarak boşaltmayı düşünürler. Çünkü onlar için önemli olan Musul petrolleriydi. Böylece İstanbul, tek kurşun atılmadan elimize geçti.

Ülkemizde en büyük sorun kimilerinin belge ve bilgi olmadan her konuda konuşması. Bu nedenle bir olayın geçtiği dönemin koşullarını bilmeden konuşmak, yorum yapmak çok zarar verici bir şey. Atatürk ve arkadaşlarının olağanüstü özverileri, üstün öngörüleri, keskin zekâları ve savaş alanlarında kazandıkları deneyimleri onları başarıya götürmüştür. İngiliz yalanları üstüne tarih bilinci oluşturmaya çalışan aymazların toplumumuza verdikleri zararlar anlaşılır gibi değil. Eninde sonunda güneşin aydınlığı, emperyalizmin yalanlarla oluşturduğu loşluğu, karanlığı dağıtacak. Gerçeklerin ortaya çıkma gibi bir huyu var. Kurtuluş Savaşı dönemi gerçekleri de bir bir ortaya çıkıyor işbirlikçilerin engelleme çabalarına karşın.

                                                       Adil Hacıömeroğlu

                                                       27 Temmuz 2026

 

NEDEN ERZURUM VE SİVAS KONGRELERİ ÇOK ÖNEMLİ?

30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Ateşkes Anlaşması’ndan sonra yurdumuzun birçok yeri, İtilaf Devletlerince işgal edilmeye başlandı. İşgalin başlamasıyla yurdun dört bir yanından yurtseverlerin tepkileri ortaya çıktı. Bu sırada işgallere karşı yerel örgütlenmeler hızlandı. İşgallerle başlayan süreçte yurdumuzun değişik yerlerinde, doğudan batıya, kuzeyden güneye birçok kongre toplandı. Bu kongrelerin çoğunu, Müdafaa-i Hukuk dernekleri düzenledi.

Yurdumuzun değişik yerlerinde düzenlenen kongre sayısı 31… Bazı yerleşim yerlerinde, değişik tarihlerde birden çok kongre toplandı. Bu nedenle sayı böylesine çok… Sırasıyla Kars, Ardahan, Trabzon, İzmir, Erzurum, Balıkesir, Nazilli, Alaşehir, Muğla, Sivas, Edirne, Oltu, Lüleburgaz, Afyon, Pozantı’da kongreler yapıldı. Bu kongrelerin hepsinin amacı aynıydı. Peki, neden Erzurum ve Sivas kongreleri daha çok öne çıktı?

Mondros’un imzalandığı günden başlayarak işgallerin olacağını ilk öngören ve bu öngörüsünü; ilgili orunlara ve bazı arkadaşlarına bildiren, uyarılarda bulunan kişi Mustafa Kemal Paşa idi. O, anlaşma imzalandığında Suriye’de bulunan 7. Ordu’nun komutanıydı. Ateşkesten sonra da Yıldırım Orduları Grup Komutanı oldu.

3 Kasım 1918’de, Genelkurmay Başkanlığına Yıldırım Orduları Grup Komutanı olarak çektiği telgrafta: “…Mütareke şartlarının ikinci maddesinin harfiyen uygulanması tabii ise de, bu münasebetle karaya asker çıkarmaya dair Mütarekename’de bir kayıt bulunmadığından müsaade edilmemiş ve görüşme memurları geldikleri gemiyle dönüp gitmişlerdir. (Atatürk’ün Bütün Eserleri, Kaynak Yayınları, Cilt: 2, Birinci Basım: Mayıs 1999, s.255)” demekte. İskenderun’u işgale gelen Fransızları geri göndermiştir Mustafa Kemal Paşa anlaşmaya karşın. Aslında bu tavrıyla işgallerin hem kendisince hem de ulusça kabul edilemeyeceğini dosta düşmana duyurmuştur.

Atatürk, 5 Kasım 1918’de kendisine bağlı birliklere şu emri veriyor: “İngilizlerin çeşitli bahanelerle İskenderun’a asker çıkararak 7. Ordu birliklerini zor duruma sokmak istediklerini anlıyorum. Buna meydan vermemek için, 3. Kolordu İskenderun’a kuvvet çıkarılmasını, 20. Kolordu için birinci maddede belirtilen harekâtı sona erinceye kadar gerekirse ateşle dahi engelleyecektir. (Aynı yapıt, s.262)” Burada anlatılanlardan da anlaşılıyor ki, Paşa işgallere baştan beri karşı çıkmakta. Bu konuda olanakları çerçevesinde önlemler almaya çalışmaktadır.

“4.11.34 [4 Kasım 1918] akşamı İngilizlerin İskenderun’u işgal etmek hususundaki tekliflerine, Tümen Kumandanı cevap olarak, İskenderun’un işgaline müsaade etmeyeceğini ve yüklü olarak gelecek vapurların mecburen limanda bekleyeceğini, torpillerin taranmasına yardım edileceğini ve fakat her ne şekilde olursa olsun, İskenderun Halep yolunun işgaline engel olunacağını cevaben bildirmiş ve bu görüşme için karaya gelen İngiliz subayı bu cevabı üstlerine bildirmek üzere torpidoya dönmüştür. İngiliz görüşme memurunun ifadesine göre, 6.11.34 [6 Kasım 1918] İskenderun’a erzak dolu vapurlarla İskenderun’u işgale memur askeri kuvvetler gelecektir. (Aynı yapıt, s.263” Atatürk bu telgrafı, 5 Kasım 1918’de Genelkurmay’a çekiyor. Görüldüğü gibi işgale izin vermeyip karşı duruyor.

Aynı telgrafta: “İslahiye civarlarında faaliyete geçen bir Ermeni çetesinin takibi için 7.Ordu’dan takip müfrezesi sevk edilmiştir. (Aynı yapıt, s.264)” Osmanlının savaşta yenilgiyi kabullenip teslim olmasıyla Ermeni milliyetçileri iyice gemi azıya almışlardı. Emperyalistlere sırtını dayayan bu çeteler, Türk köylerine saldırmaya başlamıştı. Yurdumuzun bir bölümünü koparmak isteğindeydiler. Ortamın iyice karıştığı, toz duman olduğu bir ortamda bile Atatürk, bölücülere karşı önlem almaktan geri durmuyordu. 

Yukarıdaki telgrafın son bölümünde M. Kemal Paşa: “Altıncı Ordu gibi oldubittiye getirilmemek için, 20. Kolordu’nun ileride zayıf ileri karakollar terk ederek bir gece yürüyüşü ile ve İngilizlere sezdirmeden İslahiye’ye çekilmesini ve 20. Kolordu’nun bu harekâtı sona erinceye kadar İskenderun’da İngilizlerin karaya çıkmasının ateşle önlenmesini emrettiğim arz olunur. (Aynı yapıt, s.264)” demekte. Bu sözleriyle işgale karşı kararlı bir duruş gösterip 29. Kolordu’yu bir biçimde Anadolu içlerine çekmek istemekte.

“…Ve giderek bütün memleketimizi istilaya kadar varabilecek olan böyle dehşetli cevapların tekrarlanmasına şüphe olmadığından arz ettiğim sebeplerin derin düşüncelerle muhakeme edilmesi lüzumunun arzını vazife sayarım. (Aynı yapıt, s.279)” Bu da Sadrazam Ahmet İzzet Paşa’ya, 8 Kasım 1918 günü çektiği telgraftan bir bölüm. Atatürk, bu sözlerinde büyük bir öngörüyle yurdumuzun her yanının işgal edileceğini söylüyor.

Gazi Paşa, 10 Kasım 1918 günü görevinden ayrılarak İstanbul’a gitmek için Adana’dan ayrılıyor. Görevinden ayrılmadan önce Ali Fuat Paşa’dan kendisine bağlı 20. Kolordu’yu Konya’ya götürmesini ister. Ondan askeri terhis etmemesini, silahları İtilaf güçlerine vermemesini salık verir. Bu kolordu daha sonra Ankara’ya gelerek Erzurum’daki Karabekir komutasındaki 15. Kolordu ile Kurtuluş Savaşı’nın çelik çekirdeğini oluşturur.

Atatürk’ün Yıldırım Orduları Grup Komutanı olarak Sadrazam ve Genelkurmay’la yaptığı yazışmaların neredeyse hepsinden üst rütbeli subayların çoğunun haberi vardı. O dönemde bazı komutanlar da Atatürk gibi işgallere karşı çıktılar. Ancak bu süreçte Atatürk’ün adı öne çıktı. Çünkü Osmanlı ordusunda yenilgisi olamayan tek generaldi. Özellikle Çanakkale’deki kahramanlığı, Doğu Cephesi’nde Ruslara karşı üstünlük sağlayıp Bitlis ve Muş’u kurtarması ona karşı güveni artırdı. Bu nedenle kendisinden yaşça büyük ve üst rütbeli subaylar onun liderliğinde birleşti. 13 Kasım 1918’de İstanbul’a geldi. Burada kaldığı altı ay süresince sivil ve asker birçok kişiyle konuştu, görüş alışverişinde bulundu. Kurtuluşun örgütlenmesini yaptı.

Yurdumuzun her yanındaki kongrelerde işgallere karşı savaş konuşuldu. Bunların çoğunda kendi bölgelerinin kurtuluşu ön plana çıkarıldı. Yalnızca kendi yörelerinin delegeleri bu kongrelere katıldı. Sivas Kongresi’nin yapılacağı önceden Amasya Genelgesi’nde açıklanmıştı. Bu genelgede, Erzurum Kongresi’ne katılmaktan da söz edilir.

Erzurum Kongresi, Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye ile ve Erzurum Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerince düzenlendi. Bu koşullarda Atatürk ve Rauf Bey’in önceden delege olmaları olanaksızdı. Bu nedenle iki delegenin görevlerinden ayrılmasıyla ikisi kongreye katıldı. Mustafa Kemal Paşa’nın askerlik görevinden ayrılmasına karşın kongre başkanı seçilmesi onun oraya katılan yurt temsilcilerince kabul görmesinin bir yansıması değil mi?

Kongre’nin ilk günü bazı Trabzon delegeleri, Paşa’nın toplantıya asker giysisiyle katılmasına karşı çıktılar. Çünkü Atatürk’ün yanında sivil giysisi yoktu. Bunun üzerine Erzurum Valisi Münir Bey’den (Akkaya) ceket, Eski Bitlis Valisi Mazhar Müfit Kansu’dan da pantolon bulundu ve bu giyim sorunu halledildi. Bu nedenle kongre fotoğraflarında Atatürk’ün pantolonunun paçaları biraz uzundur.

Erzurum’da Atatürk’e, asıl karşı çıkan Hürriyet İtilafçı Trabzon-Sürmene temsilcilerinden Ömer Fevzi (Eyüpoğlu) Bey’dir. Onu, kendi akrabası Maçka delegesi Mehmet İzzet (Eyüpoğlu) Bey bile desteklememiştir. İzzet Bey hep Atatürk’ün yanında oldu Kongre’de.

Erzurum ve Sivas kongrelerinin diğerlerinden daha öne çıkması ve tarihsel öneme sahip olmasının nedeni, buralarda tüm yurdu ilgilendiren kararların alınmasıdır. Ayrıca Sivas’ta ülkemizdeki tüm Müdafaa-i Hukuk dernekleri tek çatı altında birleştirilmiştir. Tarihsel önemde olan bir başka konu da bu iki kongrede Temsil Heyeti seçildi. Bu heyet, TBMM açılana dek hükümet gibi görev yaptı. Bu Heyet’in Başkanı da Atatürk’tü. TBMM’yi, Ankara’da toplayan da Temsil Heyeti adına Atatürk değil mi?

Atatürk ve Cumhuriyet karşıtlarının bazıları, sanki diğer kentlerimizde yapılan kongrelerin Erzurum ve Sivas kongrelerinin karşıtıymış gibi yorumlamakta. Ülkemizin o günkü iletişim, ulaşım ve güvenlik sorunlarını düşünmeden ileri geri konuşmaktalar. Oysa tüm kongreler aynı amaca yönelikti. Atatürk’ten başka lider söz konusu bile değildi. Bazıları ortaya çıksa dahi kabul görmeleri o günün koşullarında olanaksızdı. Atatürk’e inanıp onun ardına düşenlerin hepsi aynı görüşte değildi. Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet farklı görüşten kişilerin geniş bir ittifakının ürünüdür. Emperyalizmin ve onların o günkü işbirlikçilerinin diliyle konuşup onları diriltmek olanaksız bir şey. Bu nedenle bizi bugünlere getiren Atatürk ve ona inanlardır. Gerisi ise boş söz ve emperyalizme hizmetten başka bir şey değil.

                                                       Adil Hacıömeroğlu

                                                       25 Temmuz 2026

ERZURUM KONGRESİ KARARLARI

Erzurum Kongresi 14 gün sürdü. Delegeler arasında önemli tartışmalar oldu. 23 Temmuz 1919’da başlayan Kongre, 7 Ağustos’ta sona erdi. Kongre sonunda alınan kararlar tüm dünyaya duyuruldu. Burada, Kurtuluş Savaşı konusunda kararlılık vurgulandı. Ayrıca alınan karalara bakılınca Cumhuriyet yönetimi ile ilgili açık olmasa dahi delegelerin çoğunluğunda görüş birliği var.

“1. Milli sınırlar dâhilinde bulunan vatanın bütün kısımları bir bütündür. Yekdiğerinden ayrılamaz. (Gazi Mustafa Kemal, Nutuk, Kaynak Yayınları, Üçüncü Basım: Kasım 2016, s. 72)” Bu kararla bölgesel ayrılıkçılık ortadan kalktı. İngilizlerin kışkırtmasıyla derebeylikler (beylikler) oluşturulması tehlikesinin koşulları yok edildi. Ülkemizin toprak bütünlüğü için savaşmak, amaç edinildi. Kurtuluş Savaşı’nın tüm ulusun katılımıyla verileceği duyuruldu. Bu karar vatanın bütünlüğü ilkesini vazgeçilmez kıldı.

“2. Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı ve Osmanlı Hükümeti’nin dağılması halinde millet birlikte müdafaa ve mukavemet edecektir. (Aynı yapıt, s. 73)” Bu maddede, “Osmanlı Hükümeti’nin dağılması” sözüyle anlatılmak istenen, saltanat yönetiminin işgallere karşı direnememesidir. Bu durumda, milletin birlikte “müdafaa ve mukavemet” emesini kim örgütleyip yönetecek? Milletin içinden çıkacak bir hükümet…

“3. Vatanın ve bağımsızlığın muhafaza ve teminine merkezi hükümet muktedir olmadığı takdirde, maksadın temini için geçici bir hükümet teşekkül edilecektir. Bu hükümet heyeti, Milli Kongre’ce seçilecektir. Kongre toplanmış değilse, bu seçimi Heyeti Temsiliye yapacaktır. (Aynı yapıt, s. 73)” Kongre’de alınan bu kararla Ankara’da kurulacak olan hükümetin kapısı aralanmıştır. Böylece Yeni Türkiye’nin kurulması yolunda önemli bir adım atıldı. Yeni Türkiye’nin kurulmasının adımının atılması demek, İstanbul Hükümeti’nin tamamen devre dışı bırakılması değil de nedir?

“4. Kuvayi Milliye’yi etken ve milli iradeyi hâkim kılmak esastır. (Aynı yapıt, s. 73)” Milli Güçleri etken kılmakla Osmanlı siyasal ve askersel açıdan devre dışı bırakıldı. Güç eylemsel olarak saltanatın elinden alınıp ulusa verildi.

“Milli iradeyi hâkim kılmak” demek, egemenliğin ve ülke adına karar verme yetkisinin ulusa geçtiğinin kabul edilmesidir. Milli irade, milletin kendi geleceğiyle ilgili karar vermesidir.

“5. Hıristiyan unsurlara siyasi hâkimiyet ve toplumsal dengemizi ihlal edecek imtiyazlar verilemez. (Aynı yapıt, s. 73)” Ülkemizin doğusunda ve Çukurova’da Ermeni, Karadeniz’de Pontus, Batı Anadolu’da Rum/Yunan devleti kurulmasına karşı çıkılmakta bu maddeyle. Böylece inancı, etnik kökeni ne olursa olsun herkesin ulusun bir parçası olduğu vurgulanıyor.

“6. Manda ve himaye kabul olunamaz. (Aynı yapıt, s. 73)” Ne yazık ki birçok aydın, siyasal düşünce bir başka devletin koruması altına girmeyi düşünüp öneriyordu. Kimi Amerikan, kimi ise İngiliz mandasını istiyordu. Tam bağımsız olmak çoğunun usundan bile geçmiyordu. Kimileri, Batı’nın uşağı olmayı güvence, uygar olmak olarak savunuyordu. İşte, Kongre’de bu kararla tam bağımsız olmanın yolu açıldı.

“7. Milli Meclis’in derhal toplanmasını ve hükümet icraatının Meclis’in denetimine konulmasını temin etmek için çalışılacaktır. (Aynı yapıt, s. 73)” Bu yolla Padişahın ve İstanbul Hükümeti’nin keyfi kararlar alması önlenecekti. Bu, saltanat yönetiminin yetkilerini sınırlama anlamı taşımakta. Bu karar, Cumhuriyet yönetimine gidişin bir habercisi değil de nedir?

Erzurum Kongresi kararında “Meclisi Mebusan” yerine “Milli Meclis” denmesi önemli bir ayrıntı. Her fırsatta saltanatın karşıtı olan “millet” vurgusunun yapılması ilgi çekmekte. Bu da milletin yöneteceği bir devlet biçimin oluşmasının bir işareti olsa gerek.

Erzurum Kongresi, ulusun kendi istenciyle kendini yönetmesinin çok önemli bir adımı. Tek kişinin ağzından çıkacak bir sözle ulusun yazgısının belirlendiği bir dönemin geride kalacağının kararıdır yukarıdaki maddeler. Cumhuriyet’imiz ulusal istencin egemenliğiyle yaşam buldu. Yine Cumhuriyet’imizi iç ve dış tehditlerden koruyacak olan da ulusal istençtir.

                                                       Adil Hacıömeroğlu

                                                       24 Temmuz 2026

ERZURUM KONGRESİ

Ülkemizin tarihinde bazı dönemeçler vardır. Bu dönemeçler zor da olsa halkın dayanışması, birlikteliğiyle geçilip düze çıkar ulus. Bu dönemeçlerden biri de Erzurum Kongresi’dir.

Atatürk, 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı. O, 28 Mayıs 1919 Çarşamba günü Havza Genelgesi’ni yayımlar. Bu genelge, direnişi tüm dünyaya ve halkımıza bildiren ilk haykırıştır. Ardından 21-22 Haziran 1919 günü Amasya Genelgesi kaleme alınır. Genelge, 22 Haziran günü tüm valiliklere telgrafla bildirilir. Sıra halkın geniş kesimlerinin temsilcileriyle katılacağı kongrelere gelmiştir. 23 Temmuz 1919’da Erzurum Kongresi toplanır. Burada sözü, Büyük Kurtarıcı’ya verelim.

“Efendiler, malumu alileri olduğu üzere, Erzurum Kongresi 1919 senesi Temmuz’unun 23. günü, pek mütevazı bir mektep salonunda toplandı. İlk günü, beni riyasete seçtiler. Kongre heyetini vaziyet ve bir dereceye kadar görüş hakkında aydınlatmak için vuku bulan beyanatımda:

Tarih ve hadiselerin sevkiyle, bilfiil içine düştüğümüz kanlı ve kara tehlikeleri görmeyecek ve bundan heyecanlanmayacak hiçbir vatanperverin tasavvur edilemeyeceğine işaret ettim. Mütareke hükümlerine muhalif olarak yapılan tecavüz ve işgallerden bahsettim. Tarihin, bir milletin varlığını ve hakkını hiçbir zaman inkâr edemeyeceğini, dolayısıyla vatanımız, milletimiz aleyhinde verilen hükümlerin muhakkak iflasa mahkûm olduğunu söyledim.

Vatan ve milletin mukaddesatını kurtarmak ve himaye hususunda, son sözü söyleyecek ve bunun hükmünü tatbik ettirecek kuvvetin, bütün vatanda bir elektrik şebekesi haline girmiş olan milli cereyanın kahramanlık ruhu olduğunu ifade ettim. (Gazi Mustafa Kemal, Nutuk, Kaynak Yayınları, Üçüncü Basım: Kasım 2016, s. 72)” Atatürk, bu konuşmasında vatan ve milletin kutsal olduğunu önemle vurgulamakta. Ülkemizin içinde bulunduğu tehlikeli durumu nedenlerini açıkça dile getirdi. “Milli cereyan” sözüyle ulusal birliğin kurtuluş için nasıl güçlendiğini anlattı.

“Manevi kuvvetin takviyesine yardımcı olmak üzere de bütün mazlum milletlerin milli mukaddesatına ulaşmak için –içinde bulunduğumuz tarihteki- faaliyetlerine dair mevcut bazı malumatı özetledim. (Aynı yapıt, s. 72)” Atatürk, Erzurum Kongresi’nden başlayarak “bütün mazlum milletlerle” dayanışmadan, birlikten söz ediyor. Bu, Kurtuluş Savaşı’nın ve sonrasında kurulacak Türkiye Cumhuriyeti’nin hangi ittifaklar içinde olacağının da hem ulusa hem de tüm dünyaya duyurusudur. Mustafa Kemal Paşa, bu saptamayı yaparken “mazlum milletlerin” hangi rejimle ve kimlerce yönetildiğine bakmamakta. Onun amacı, emperyalizme karşı en geniş ittifakı kurmaktır. Çünkü başarıya gidecek yol da budur.

“Ve bu mukadderata hâkim bir milli iradenin ancak Anadolu’da çıkabileceğini açıkladım ve milli iradeye dayalı bir milli şûra tesisini ve kuvvetini milli iradeden alacak bir hükümetin teşkilini, ilk mesai hedefi olarak gösterdim. (Aynı yapıt, s. 72)” Bu bölümde Atatürk’ün “milli irade” ve “milli şûra” sözleri ilgi çekicidir. O, bu sözlerle padişahın değil, milletin iradesinden ve kararından söz etmekte. “Milli şûra” sözüyle ülkenin geleceğinin sultanın iki dudağı arasında olmadığını, halkın temsilcilerin toplanarak alacağı kararlarla belirleneceğini vurguluyor. Kısacası meclis yönetimi, saltanatın yerine geçeceğini açıkça söylüyor.

Gazi Paşa “kuvvetini milli iradeden alacak bir hükümetin” oluşmasını istiyor. Bu sözden saltanatın saf dışı bırakıldığı anlamı çıkmaz mı?

Kimileri, Cumhuriyet’in ilanının oldubittiyle olduğunu söylüyor. Amasya Genelgesi ve Erzurum Kongresi kararlarına bakıldığında ülkemizin düşmandan kurtuluşu için milletin belirleyici olduğu dile getiriliyor. Milleti saltanat değil, saltanatı da millet kurtaracaktır. Bu cumhuriyet değil de nedir?

Ne yazık ki son yıllarda ülkemizde bazıları okuduğunu anlamıyor ya da anlamak istemiyor. Bu nedenle tarihsel olayları, gerçekleri saptırma yoluna gidiyorlar. Bu da onları vatanına, milletine ihanet noktasına getiriyor. Başta Atatürk olmak üzere ülkemizi kurtaranların söylediklerine değil de düşmanların yalanlarına inanıyorlar nedense. Ne yaparlarsa yapsınlar, güneşi balçıkla sıvayamayacaklar.

Kurtuluşa giden yolda önemli bir adım olan Erzurum Kongresi’nin 107. yılı tüm yurttaşlarımıza kutlu olsun.

                                               Adil Hacıömeroğlu

                                               23 Temmuz 2026

 

DENİZLERİN FETHİ ÇAĞI

Elimde bir kitap var: Denizlerin Fethi Çağı… Yazarı: denizcilik konusunda eğitim görmüş oldukça donanımlı genç bir arkadaşımız Tevfik Kadan. O, şu anda Aydınlık gazetesi genel yayın yönetmenliği görevini de başarıyla sürdürmekte. Denizlerin Fethi Çağı, onun ilk kitabı… 21 Haziran 2026 günü Kadıköy Kitap Şenliği’nde imza günü vardı. Sağ olsun, bu güzel kitabı imzalayarak bana armağan etti.

Sayın Kadan’ın kitabını bir solukta okudum. Kitap, özenli bir inceleme ve araştırmayla hazırlanmış. Dili oldukça yalın ve akıcı… Anlatılanlar konu bütünlüğü içinde tarihsel oluş sıraları gözetilerek sıralanmış. Kitabın en güzel yanı da kaynakçasının oldukça varsıl olması. Yani anlatılanların nesnelliği söz konusu. Çok sayıda farklı kaynağı inceleyip araştırması, onun gerçeği okurlarıyla buluşturma çabasını göstermekte. Bu yönüyle benzer konularda kitap yazanlara örnek olmasını dilerim.

Kitapta, denizciliğin tarihsel geçmişi ele alınıyor. Denizlere egemen olan devletlerin hem varsıl kem de çok güçlü oldukları örneklerle anlatılıyor. Denizlere açılamayan devletlerin uzun soluklu olmadıklarını tarihsel örneklerle görüyoruz. Özellikle okyanuslara egemen olan ülkelerin farklı coğrafyalarda büyük devletler kurduklarını bu kitaptan öğreniyoruz. Özellikle sömürgeciliğin başlamasıyla devletlerarasındaki asıl egemenlik savaşımının denizlerde olduğu yalın bir gerçek olarak ortaya çıkmakta.

Günümüzde denizler, yalnızca ulaşımın askeri üstünlüğün perçinlendiği yerler değil, aynı zamanda birçok ekonomik değeri de içinde barındıran vazgeçilmez bir yer. Bu nedenle günümüzde egemenliklerini, varlıklarını sürdürmek isteyen devletlerin denizlerde varlığı olmazsa olmaz. Dünya gücü olmanın yolu, denizlerden geçmekte. Ülkeler arası rekabeti, üstünlüğü, olası savaşları belirleyecek olan da denizlerdeki savaşma gücü. Kıyılarını, kendine ait suları, yani Mavi Vatan’ını koruyamayan ülkelerin büyüme, kalkınma, ileri gitme, halkına gönençli ve mutlu bir yaşam sunma olasılığı neredeyse yok!

Suyollarına egemen olan ülkelerin dünya ticaretini elinde bulundurması yadsınamaz bir gerçek. Bu nedenle günümüz savaşlarına, bu açıdan bakmak gerek.

Yazarımız, dünyada karaların fethinin tamamlandığını, artık bundan sonra denizlerin fethi için büyük kavgaların verileceğini belirtmekte kitabında.

Tevfik Kadan, kitabında ülkemize yol gösterecek geleceğe yönelik önemli öngörülü saptamalarda bulunmakta. “Öyleyse geleceğin deniz kontrolü şu üçlüye dayanacak: Uzay + Yapay Zekâ + İnsansız Sistemeler. Yani gelecekte MEB’lerini (Münhasır Ekonomik Bölge-A.H) en iyi kontrol eden devletler; en çok gemisi olanlar değil, en iyi veri toplayan(lar), işleyenler ve yorumlayanlar olacak. Denizlerin Fethi Çağı, Tevfik Kadan, Kaynak Yayınları, 1.Basım, Haziran 2026, s.89)” Yazarın bu saptamasından anlaşılıyor ki deniz egemenliğinin biricik yolu bilimsel ve teknolojik gelişme.

“Dünyanın temel siyasi birimi ulus devlettir ve öyle kalacaktır. Tüm ulusların kendi çıkarlarını ön planda tutması ve egemenliklerini koruması doğal ve adildir. Uluslar kendi çıkarlarını öncelikli tuttuğunda dünya en iyi şekilde işler. (Aynı yapıt, s.118)” demekte Sayın Kadan. Dünyada adalet, ulusların kendi çıkarlarını koruyup onlarla yetinmesiyle olanaklı. Kendi hakkından fazlasını alma isteği adaleti sağlamadığı gibi bitmez tükenmez savaşlara da yol açar.

“Amerikalı yetkililer, Avrupa’nın sorunlarını yetersiz askeri harcamalar ve ekonomik durgunluk açısından düşünmeye alışmışlardır. Ancak Avrupa’nın gerçek sorunları daha derindir. Kıta Avrupası, yaratıcılığı ve çalışkanlığı zayıflatan ulusal ve ulus ötesi düzenlemeler nedeniyle, küresel GSYİH’deki payını 1990’da yüzde 25’ten bugün yüzde 14’e düşürmüştür. Ancak bu ekonomik gerileme, medeniyetin yok olma ihtimalinin gerçek ve daha çarpıcı görünümü karşısında gölgede kalmaktadır. (Aynı yapıt, s.120)” Avrupa’nın neredeyse her alanda çökmekte olduğu burada çarpıcı bir biçimde anlatılmakta. Bu nedenle çökmekte olan bir AB’nin Türkiye’nin uygarlık ve kurtuluş umudu olması boşa kürek çekmek değil de nedir?

Kitapta, ABD-Çin rekabeti konusunda önemli saptamalar var. Yarışın ana omurgası teknolojik gelişim ve denizlerdeki egemenlik. Bu alanda Çin’in giderek büyüyen bir üstünlüğü söz konusu. ABD, can havliyle sağa sola saldırarak, kan dökerek, yakıp yıkarak düştüğü gerileme sürecinden kurtulmaya çalışıyor. Bu çırpınışın Amerika’nın gerileme sürecini sona erdirmesi olanaksız. Burada bir gerçeğin altını çizmeliyim. ABD doları, dünya ticaretindeki kullanılırlığını yitirdikçe bu gerileme ve çöküş hızlanacak.

Türkiye, Cumhuriyet döneminde denizcilikle ilgili önemli atılımlar yapıp kayda değer ilerlemelerde bulundu. Deniz Kuvvetlerimizin büyük bir öngörüyle başlattığı MİLGEM projesi ülkemize denizlerde üstünlük sağlama yolunda büyük bir adım. Ne yazık ki ABD piyonu FETÖ’nün Ergenekon, Balyoz… gibi kumpaslarla Deniz Kuvvetlerini çökertmeye yönelik çabaları bu gelişmeyi önlemek içindi. Ulusumuz, bu düşman saldırısını elbirliğiyle önledi. Artık denizlerde gelişmemizin önünde bir engel yok!

Dünyada en kısa sürede en büyük topraklara yayılan devlet, Cengiz Han’ın Moğol İmparatorluğu’dur. Bu büyük imparator, devletini kurduğunda “karaların egemeni” anlamına gelen Timuçin olan adını, “denizlerin ve karaların egemeni” anlamındaki Cengiz olarak değiştirdi. Yüzyıllar öncesinden denizlere egemen olmanın ülkelerin gelişip var olmasında ne denli önemli olduğunu göstermesi açısından ufuk açıcı bir örnektir bu.

Tevfik Kadan, ilk kitabıyla düşünce dünyasına yeni bir soluk kattı. Kitaplarının çoğalmasıdır en büyük dileğim. Yolun açık olsun kardeşim, selametle…

                                                       Adil Hacıömeroğlu

                                                       17 Temmuz 2026