Adil Hacıömeroğlu

SANATÇI APOLİTİK MİDİR?

Sosyal medyada sanatçı, yazar, edebiyatçı olduklarını söyleyen birçok kişi, bir araya gelip kümeler oluşturuyor. Buralarda yazılarını paylaşmaktalar. Bu alanlarda yer alan ve kendini sanatçı gören birçok kişi, apolitik olmayı sanatçı olmanın bir koşulu saymakta. Bu kişiler, sürekli olarak özgürlük ve demokrasiden yana olduklarını dile getirmekte. Ancak bu özgürlük ve demokrasi, kendi düşünce sınırları içinde kalınırsa söz konusu oluyor.

Sanatın toplumcu gerçekçi olanından yanayım. Yani sanatı öncelikle toplum için yapmak gerektiğine inanırım. Bir sanatçı, içinde yaşadığı toplumun sorunlarına sırtını dönemez. Yaşanan sorunları yok sayamaz. Aslında siyaset yapmıyorum, sanat yapıyorum; diyen biri bile bal gibi siyaset yapmakta. Onun siyaseti, var olan siyasal düzeni korumak. Her şeyin kendi düşünce evreni çerçevesinde olmasını istemek. Farklı ya da karşıt görüşe katlanamamayı da demokrasi ve özgürlük sosuyla topluma kabul ettirme düşüncesidir bu. Tinbilimdeki örtme yöntemiyle dünya görüşünde var olan baskıcılığı, tek boyutluluğu saklamak içindir özgürlük ve demokrasi söylevleri.

Türk ve dünya edebiyatının büyük yazar ve ozanlarının hepsi siyasetle ilgili yazmışlardır. Büyük Türk şairi Nazım Hikmet; şiir, yazı ve söyleşilerinde hep siyaset yapmıştır. Büyük Ozan’ın 1954’te Budapeşte radyosunda yaptığı konuşma, şiir ve yazılarında olduğu gibi günümüzde bile bizlerin yolunu aydınlatmakta.

Aziz Nesin, Rıfat Ilgaz gibi birçok yazarımız hem güldürüp hem de düşündüren yapılarıyla toplumun gönlünde taht kurdu. Onların siyaset düzenine usçu eleştirilerini yok sayabilir miyiz?

Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nu, Attilla İlhan’ı büyük yazar yapan nedir? Yakup Kadri’nin her romanında toplumsal düzenin eleştirisi yok mudur?

Köy enstitülerinden yetişen onlarca yazarımız, Anadolu’nun kara yazgısını Türk yazınına taşırken siyasal eleştiri yapmamışlar mıydı?

Neyse örnekler çoğaltılabilir. Biz konumuza dönelim.

Ülkemizin büyük yazar ve ozanlarının hepsinde kalın çizgilerle siyasal bir duruşu gözlemlemekteyiz. Ayrıca dünya edebiyatına damgasını vurmuş yazar ve ozanların da kendilerini siyasetten soyutlamadığını görürüz. Siyaset, insan ve toplum yaşamının her yerinde vardır. Sanatçı, bu gerçeğe sırtını dönemez.

Fransa’nın devrim öncesi edebiyatına, sanatına, düşünürlerine bakıldığında Fransız Devrimi’nin ayak sesleri işitilip görülür. Yine devrim öncesi Rus edebiyatının sayfalarını çevirdiğimizde Bolşevik Devrimi’nin gelmekte olduğunu fark ederiz. Kemalist Devrim’in ayak sesleri de dönemin sanatında görülebilir. Bu üç büyük devrim de sonrasında büyük sanatçıları ortaya çıkarmıştır. Bu sanatçıların hepsi siyasetin içindedir. Çünkü sanatçı, topluma yol gösterendir.

Türk ve dünya yazınının doruğuna çıkmış nice yazar ve ozan dönemlerinin siyasal olaylarında, çekişmelerinde halklarının yanlarında yer aldılar.

Atatürk: “Sanatçı, alnında ışığı ilk hisseden insandır” diyerek sanatçının toplumu aydınlatan öncüler olduğunu vurgulamıştır. Sanatçı, ışığıyla toplumu birleştiren kişidir. Kendi aydınlığını çevresine, topluma yayamayandan sanatçı olur mu? Hele kendi toplumu üzerinde oynanan emperyalist oyunları duyumsayamayıp göremeyen ya da görüp de dile getiremeyenlere sanatçı denir mi?

Adil Hacıömeroğlu

6 Temmuz 2026

PKK’NIN VAZGEÇMEYECEĞİ DÖRT ŞEY

PKK, ilk eylemini 15 Ağustos 1984’te eş zamanlı olarak Siirt’in Eruh ve Hakkâri’nin Şemdinli ilçelerinde yaptı. Bu baskınlar, zamanın hükümetini de şaşırttı. Dönemin başbakanı Turgut Özal, PKK’lıları “bir avuç eşkıya, üç beş çapulcu” olarak tanımladı. Ne yazık ki Özal, ülkemizin başına bela olacak olan bir terör örgütünü doğru anlayamadı. Gelmekte olan tehlikeyi görmedi.

Zamanla PKK yaptığı eylemlerle Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun önemli bir kısmında yaşayan halkımız üzerinde baskı kurdu. Yılgınlığa, korkuya kapılan halkın önemli bir bölümü terör örgütüne teslim oldu. Bu teslimiyet zamanla sempatiye ve desteğe dönüştü. Dönemin hükümetleri 12 Eylül darbesiyle başlayan ABD’ye teslimiyet politikasını sürdürmekteydi. Atlantik’ten liberal yellerin sert ve güçlü estiği yıllardı. Bu nedenle emperyalist siyasetlere teslimiyet özgürlük olarak sunuluyordu halkımıza. Böyle olunca terörün ciddiyeti yeterince kavranmadığından PKK’ya karşı gerekli önlemler alınmadı.

1984’ten günümüze dek geçen 42 yıl boyunca bölücü terör örgütü binlerce yurttaşımızın canına kıydı. Binlerce insanımızı yaralayıp sakat bıraktı. Halkımızı ve devletimizi ekonomik olarak zarara uğrattı. Ülkemizin varlığını tehlikeye düşürecek eylemleri, yıllar içinde tırmandı. Türk siyasetinde önemli kırılmalara neden oldu. Solun önemli bir kısmı ABD’ye göbeğinden bağlı PKK’nın siyasetine teslim oldu. Sağ partilerin birçoğu popülizm yapma adına terör örgütüne şirin görünme yarışına girdi. Bu da siyasetçilerin önemli bir kısmını ulusal çizgiden kopardı. Böylece emperyalizmin dayatmalarını “yenilik, özgürlük, demokrasi” diye benimsemelerine yol açtı. Ne yazık ki siyasal partilerin çoğunun Türkiye’nin tam bağımsızlıkçı kuruluş felsefesinden kopup emperyalizmin hizmetine girdiğini söyleyebiliriz.

Öncelikle söyleyeyim ki PKK’nın varlığını sonlandırıp terör eylemlerini bitirmesinden çok mutlu olurum. Böyle bir şeyin ülkemizi, bütünleştirip emperyalizmden uzaklaştıracağının da farkındayım. Ancak terör örgütünün vazgeçmeyeceği olmazsa olmazları var. Zaman zaman bunları DEM’in bazı yöneticileri dile getirmekte. Bunların başında Anayasa’mızın ilk dört maddesinin değiştirilerek “Türklük” tanımından vazgeçilmesi. Örgütün sözcülerinin tümünün birincil vazgeçilmezi bu. “Türklük” tanımının ortadan kalkması, ülkemizin önüne çözümü zor büyük yaşamsal sorunlar çıkarır. Devletimizin varlığı, ülkemizin toprak bütünlüğü, ulusumuzun birliği tehlikeye girer.

PKK’nın, ikinci önemli isteği, anadilde eğitim… Bu konudan vazgeçmeleri, varlıklarını yadsımaları demek. Çünkü yıllarca örgüt olarak ayakta kalmalarının ve kitleselleşmelerinin nedeni anadilde eğitimin gerçekleşmesi. Çünkü bunun kendilerine ulusal bir kimlik ve özgüven kazandıracağının farkındalar.

Yıllarca gerek PKK gerekse TBMM’deki uzantısı olan siyasal partilerinin sözcüleri ısrarla vurguladıkları konu, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi. Bunun yaşama geçmesinin özerk yönetimlerin oluşmasının yolu açılacak. Bu ülkemizin gevşek bir federasyona gitmesinin önemli bir adımı. Gevşek federasyonun son durağı ise ayrılma… Bu konu örgütün olmazsa olmazlarında üçüncüsü…

PKK/DEM’in vazgeçmeyeceği dördüncü istek ise Abdullah Öcalan’ın salıverilmesi ve tutukevindeki militanlarına geniş kapsamlı bir af çıkarılması. Silah bırakmalarının önemli ön koşulu bu.

Türklük tanımının değiştirilmesi ve anadilde eğitim konusunda Anayasa’nın ilk dört maddesinin değiştirilmesini kamuoyuna kabul ettirmek epeyce zor. Bu konuda geçici çözüm olarak Anayasa’nın 42 ve 66. maddelerinin değiştirilmesi düşünülmekte.

PKK’nın vazgeçmediği dört isteğinin yerine getirilmesine olanak var mı? Peşinen söyleyeyim ki halkımızın bu istekleri kabullenmesi oldukça zor. Ancak siyasal ortam bu isteklerin yerine getirilmesine yeşil ışık yakacak gibi. Ankara’da NATO ülkeleri toplanıyor. AKP hükümeti NATO’ya yanaşmış durumda türlü gerekçelerle. Ülkemizin Çin, İran ve Rusya ile ittifak kurmasına karşı sessiz. Zaten ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşta utangaç, çekingen bir destek söz konusu oldu Tahran’a. Hükümet, Rusya-Ukrayna savaşında tarafsız davranıp denge politikası izlediğini söylese de baştan beri Kiev’in yanında olduğunu sağır sultan bile biliyor.

İslamcıların öteden beri batıya karşı gibi görünüp batıcı oldukları ise yalın bir gerçek. AKP iktidarı, ABD ve AB’den bir türlü kopamadığından Asya’nın yükselişini bir türlü kavrayamıyor ya da işine gelmiyor. Hükümetin dış politikasını oluşturanlar, tamamen batı merkezli düşünmekte. Utangaç, çekingen, tabanıyla çelişkiye düşse de AKP yöneticilerinin kurtuluş umudu batıda.

Ana muhalefet partisi CHP’ye gelince… Parti toz duman… Bir türlü Ekrem İmamoğlu vesayetinden kurtulamıyor. Gerek İmamoğlu gerekse Özgür Özel ikide bir ABD ve AB basın kuruluşlarına NATO’cu, batıcı olduklarını yüksek sesle söylüyorlar. Bu ikilinin emperyalizme teslimiyeti Atatürk döneminin Hasan Rıza’nın Sosyal Demokrat Partisi’ne çok benziyor. O da İngilizlere bağlamıştı tüm umudunu. Özel ve İmamoğlu’nun umudu, dayandığı güç de batı. Yani emperyalizmle yol yürümekteler.

TBMM’de bulunan partilerin çoğu batıcı, yani NATO’cu. Bu nedenle batıdan gelecek isteklere direnebilmeleri zor. Ancak halkımızın ezici çoğunluğu ABD/NATO’ya ve batının dayatmalarına karşı. Şu anda Batı Asya’da ve dünyanın dört bir yanında ABD/NATO yeniliyor. Tarih boyunca görülmemiş bir ABD karşıtlığı ve nefreti var tüm dünyada. Bu nedenle ABD dayatmalarını halkımıza kabul ettirmek olanaksız.

Değişen dünya koşullarında ABD’ye yaslanmış PKK gibi örgütlerin yaşaması, ayakta kalması zorun zoru. Bu gerçeğin en çok da bu örgüt farkında. Somut siyasal koşullar usçu bir biçimde değerlendirilerek kararlar verilmeli. Türkiye dünyanın dışında değil. Eninde sonunda olması gereken Avrasya’da olmak zorunda. Bu zorunlu gerçeği değiştirecek hiçbir güç yok! Avrasya’da yer alan bir Türkiye’de PKK gibi sırtını emperyalizme dayamış örgütler de olamaz zaten.

Adil Hacıömeroğlu

5 Temmuz 2026

VARSIL PARASINA, YOKSUL BİRBİRİNE SARILIR

Dün Bakırköy’deydim. Yıllarca yaşadığım bu ilçemize gittiğimde fırsat buldukça uğradığım dostlarım var. Bu kişilerden biri de kentin merkezinde aşevi işleten Nazmi Çakar... Bazı kişilerle önceden belirlenmiş buluşumlarım vardı. Önce onlara yetiştim.

Görüşmelerim bitince Nazmi’ye uğradım. Onunla yerdeşiz. Rize’nin Pazar ilçesinin Kesikköprü köyünde doğup büyümüş. Doğup büyüdüğü topraklardan kopmamış Fırsat buldukça köyüne gidip çocukluğunun, gençliğinin havasını solur, anılarını canlandırır. Bundan da anlaşılacağı üzere köklerinden, toprağından kopmaz. Bu da ona halktan, köklerinden kopmadığından çoğu zaman bilgece düşünme olanağı sağlar.

Zaman ikindiyi geçmişti çoktan, güneş boynunu bükmüş, akşam olmak üzereydi. Sayın Çakar’ın aşevine uğradım. Burası, birbirinden lezzetli yemeklerin olduğu küçük bir aile işletmesi. Aşevinin aşçısı eşi Nazire Hanım, diğer çalışanı ise akrabası Yılmaz Bul. Hepsini yıllardır tanırım. Beni gördüklerinde memleketlerinden bir yakınları gelmiş gibi sevindiler her zaman olduğu gibi. Elbirliğiyle aşevini toparlıyorlardı. Kimi sandalye ve masaları düzenliyor, kimi ise temizlik yapıyordu. Beni gördüklerinde hoşbeş yapmak için bir süre işlerine ara verdiler. Hal hatır sordular bana. Ben de onların halini hatırını sordum.

Hoş beşten sonra Nazmi ile oturduk. Diğerleri işlerinin başına döndüler. Ülkemizin sorunlarından konuştuk uzun uzun. Aşevinin önünden yüzlerce kişi geçiyor. Çoğu genç… Gençlerin yanlış ve sağlıksız beslendiğinden konuştuk bir süre. Unlu, şekerli ve hormonlu yiyeceklerin zararlarından söz ettik. Ona: Sizin aşevinin yemeklerini on beş yirmi yıl sonra yiyecek kimse bulamayacaksın, dedim. Güldü… “Hocam,” deyip biraz soluklandıktan sonra “Bizim müşterilerimizin neredeyse hepsi elli yaşın üstünde” dedi. Gençlerin aşevine gelip geleneksel tencere yemeklerini yemediklerini söyledi biraz da karamsar bir ses tonuyla.

Konuşmamız değişik konularda sürdü. Bir ara “Varsıl parasına, yoksullar ise birbirine sarılır” dedi. Söylediği sözün hoşuma gittiğini görünce söylediği tümceyi açıklama gereği duydu. “Varsıllar paraya sarılır mutlu olamaz, yoksullar birbirine sarılıp mutlu olur” dedi. Bu açıklaması daha çok hoşuma gitti.

Günümüz insanının varlık içinde yokluk çektiğini yıllardır gözlemlemekteyiz. Özellikle yediği önünde, yemediği ardında olan çocukların mutsuzluğu göze çarpmakta. Toplum varsıllaştıkça, olanakları arttıkça tinsel açıdan yoksullaşmakta. Toplumsal bir doyumsuzluğun çıkmazında çırpınan insanlarımızı gördükçe üzülüyoruz.

Paraya ve onun önümüze koyduğu teknolojik aletlere sarılmanın insanları mutlu etmediği, tinsel doyuma ulaştırmadığı açıkça görülmekte. Özellikle gençlerin bir yaşam çizgileri yok! Geleceğe yönelik tasarıları, düşleri, amaçları, ülküleri bulunmamakta. Bunlar olmayınca da bir amaçsızlık ve mutsuzluk söz konusu... Onları sahip oldukları hiçbir şey mutlu etmiyor. Tinsel açlıklarını hiçbir şey gideremiyor.

Çocuk ve gençlere egemen kılınan yaşam biçimi hazcılık… Hazcılık; kendini en çok yeme içme, giyim, cinsellik, aşırı tüketim ve ekran tutkusu alanlarında görülüyor. Bu durum, bağımlılığı da birlikte getiriyor. Bağımlılığın odağında ekranlar var. Onların yaşam biçimini, anlayışlarını, dünya görüşlerini belirleyen de ekranlar…

Nazmi Bey’in sözüne dönelim yeniden. Eskiden insanlar yoksuldu ve birbirlerine sarılırlardı. Yaşamda karşılaştıkları zorlukları dayanışma, yardımlaşma içinde aşarlardı. Yokluğun, yoksulluğun, zorlukların üstesinden kolayca gelinirdi. Bu sarılmalar, tinsel sağaltım sağlardı. İnsanın yüreğini yakan, yolunu tıkayan sorunlar kolayca çözüme kavuşurdu. İnsan, insana ilaç olurdu. Ne yazık ki birbirimize sarılmayı unuttuk. İnsan özümüzü, teknolojik aygıtların mekanikliğine terk ettik.

İşte Nazmı Çakar, dün akşamki söyleşimizde tarihsel bir gerçeği bilgece dile getirip önümüze koydu. Yılların kişisel, toplumsal birikiminin özetidir onun tümcesi. Yoksul da olsak varsıl da olsak sarılacağımız tek güç, insan... Bu yalın gerçeği anlamanın zamanı gelmedi mi daha.

Adil Hacıömeroğlu

27 Haziran 2026

HALDEN ANLAMAK

Türkçemizde güzel bir deyim var, halden anlamak. “Bir kişinin içinde bulunduğu zor durumu, yorgunluğu ya da duygusal sıkıntıyı açıkça söylemesine gerek kalmadan sezmek ve ona karşı hoşgörülü, anlayışlı davranmak” anlamına gelir. Bu söz, derin bir duygudaşlığın anlatımıdır aslında.

Atalarımız: “Ayağa değmedik taş olmaz, başa gelemedik iş olmaz” demiş yüzyıllar önce. Bu söz, insan yaşamının düz bir çizgi ve yükselişte olamayacağını vurgulamakta. İyilikler de kötülükler de bizim için... Yaşam karşıtların birliği ilkesiyle sürüp gider. Önemli olan bu gerçeğin ayırdına varmak…

İnsanlar zaman zaman derin sıkıntıların içine düşer. Bu sıkıntılardan kurtulmak için büyük bir iç savaşıma girer. Bu konuda ona en büyük yardımcı ise gerçek dostlarıdır. Derdini söylemeyen, derman bulmaz, sözü gereğince gerçek dostlar, dertle yüreği kavrulan, yaşamın çıkmaz sokaklarında yol arayan, darda kalan, umar için tansıklar bekleyen kişiye derman olmak için gecesini gündüzüne katar. Onun derdiyle dertlenir. Onun sorunun içselleştirir.

Ne yazık ki kişinin darda kaldığında dost sandığı birçok kişi, halden anlamaz. Eğer kendisiyle ilgili bir durum, çıkar, iş söz konusuysa darda kalanı anlaması söz konusu bile olamıyor. Karşısındaki kişinin yaşamakta olduğu olumsuz koşulları, yaşadığı iç sıkıntıyı, çözümü güç sorunları, yüreğinin demir kelepçelerle zapt edilip çarpmaz olduğunu, görünmez ellerin soluğunu kestiğini anlayamaz. Oysa yüzüne, gözüne, davranışlarına bakınca karşısındaki kişinin durumunu kolayca anlayabilir. İnsanın dili yalan söylese de gözü yalan söylemez. Hele insan yüreği yalanın değil, gerçeğin yuvalanıp yaşadığı yerdir. Kişi, karşısındakinin gözüne baksa içindeki yangının alevlerini görecek. Yüzüne baksa yüreğini yakıp kavuran yangının küllerini fark edecek.

Bazılarının kendisiyle ilgili bir konu, çıkar söz konusu olduğunda duygudaşlığı unutur. Karşısındakini kendi söylediklerini kayıtsız koşulsuz yerine getireceğini düşünür. Ondan bir şeyi yapmasını ister. O, “Hayır!” yanıtını verince şaşırır ve biraz da şaşkınlıkla kızar. Nedenini sorar. Karşısındaki anlatmak istemez sorununu, içini yangın yerine çeviren derdini. Çünkü anlattığında dost sandığı kişinin sorununu çözemeyeceğini, üstelik ona acıyacağını bilir. Sıradan akıl vermeyle kişinin içinde bulunduğu zor durumdan kurtulacağını sanır. Bu akıl verme de kendi anlayışı, yaşayışı, koşulları doğrultusundadır. Bakış açısında duygudaşlığın kırıntısı yoktur.

Çoğu zaman insanların karşısındakilerden istekleri olur. “Bana, bu konuda yardımcı olur musun?” ya da “Şuradaki bir toplantıya katılır mısın bizimle?” benzeri tümcelerle bu isteklerini bildirirler. Siz, bu sorulara “Hayır!” yanıtını verirsiniz. Karşınızdaki “Niye?” sorusunu sorar. Siz de gerekçenizi açıklamazsınız. Yaşadığınız derin sorunu anlatmak istemezsiniz. Sorunlarınızın dillere düşmesinden yana değilsinizdir. Bilirisiniz ki insanların çoğu dedikodu yapar. Sizin felaketinizi, kendi başarılarını, usunu övmek ya da tinsel varsıllığının getirdiği mutluluğuna dönüştürmek için anlatacaktır. Gerekçenizi anlatmadığınızda karşınızdaki kızar, çoğu zaman sizi işten, sorumluluktan kaçmakla suçlar içten içe.

Sizin felaketiniz üzerinde tepinmekten mutluluk duyacak onlarca kişi, insan yemek için pusuda bekleyen sırtlanlar gibidir. Sorununuzu anlattığınızda bunun çözüme kavuşmak yerine daha da büyüyeceğinin farkındasınız. Eldeki yara, yarasıza duvar deliği, atasözü tam da bu durum için söylenmiş. Bu atasözü, bir kişinin çektiği acı ya da sıkıntının o durumu yaşamayan kişilerce önemsiz, sıradan ve yalnızca basit bir ayrıntı gibi algılanacağını anlatır.

Nasrettin Hoca, bir gün eşekten düşmüş. Çevredekiler başına toplanıp akıl vermeye başlamışlar. O: Bana eşekten düşen birini getirin, demiş. Hoca’nın bu sözü, halden anlamak deyimini çok çok güzel anlatmakta. Herkes akıl verir. Verdiği aklın var olan koşullara, duruma uygun olup olmadığına bakmaz. Nasıl olsa akıl vermek bedava… Hoca Nasrettin’e ise halden anlayan gerek.

Gerçek arkadaşlıklar, dostluklar halden anlayan kişilerle sağlam temellere oturur. Toplumsal ilişkiler de halden anlayanlarla güçlenir. Halden anlamak, insanın insanlığının görünür durumu değil mi?

Halden anlamayarak insanı mekanik bir düzenek olarak görmek niye?

Biz halden anlarsak birileri de bizim halimizden anlar. İyi ve olumlu düşünmek, duygudaş olmak kişinin olgunlaşmasıdır. Olgunlaşma insanın yaşam fırınında pişip yanması, kendini eğitmesinden başka bir şey değil. Bu eğitime, her yaştaki kişinin gereksinimi var halden anlamak için.

Adil Hacıömeroğlu

26 Haziran 2026

PARTİLERİN DİLCİ DANIŞMANLARI VAR MI?

20 Haziran 2026 Cumartesi günü Kadıköy Kitap Şenliğinde Kaynak Yayınlarından çıkan Çocuklarımız Geleceğimiz Değil mi adlı kitabımı imzaladım. Birçok dostum beni yalnız bırakmadı. Ayrıca kitabıma ilgi gösteren çok sayıda kişiyle yeni dostluklar kurma fırsatı yakaladım.

Kadıköy Kitap Şenliği, sanırım tanıtım eksikliğinden olacak bu yıl çok kalabalık değildi. Birçok kişi, rastlantısal olarak bu şenliği fark etti. Oysa şenliğin düzenlendiği yer, İstanbul’da önemli ulaşım ağlarının kesiştiği bir noktadaydı. Anadolu yakasındaki ilçe ve mahallelerin çoğunun kolayca ulaşabileceği bir yer burası. Avrupa yakasının büyük bir bölümünde yaşayan yurttaşlarımızın da zorluk çekmeden gelebilecekleri bir yerde oldu şenlik.

Kitap şöleninin öğrencilerin sınav haftasına rastlaması, önemli bir olumsuzluk. Ayrıca okulların yaz dinlencesi öngünlerinde olması ve birçok ailenin İstanbul dışına çıkma hazırlığı yapması da kitap şenliğine ilgiyi azalttı. Ancak ne olursa olsun tüm olumsuzlukları yenmek için bu tür etkinliklerin duyuruları iyi yapılmalı.

Yurdumuzun önemli yayınevlerinin çoğu Kadıköy’deydi. Şenliğin düzenleyicisi Kadıköy Belediyesi... Yayınevlerine ve yurttaşlara birçok hizmet sunuldu. Şenliği simgeleyen birçok anmalık eşya verildi gelenlere. Belediye Başkanı Mesut Kösedağı, neredeyse her gün birkaç kez şenlik alanında görüldü. Ancak yalnızca yürüyüp gitti yanındakilerle. Kitap sergiliklerine[1] uğradığını görmedim. Bazı yayıncıların da bu konuda dertlendiğinin tanığıyım. Oysa kitap sergiliklerinde oradakilerle söyleşmesi, bazı kitapları satın alması örnek bir davranış olurdu. Hele ki bazı yazarlara kitap imzalatması olağanüstü bir örnek oluştururdu. Bu yıldan dersler alınarak bundan sonraki şenliklerin daha güzel yapılacağına umudum tam.

İmza günümüzde bizi yalnız bırakmayan arkadaşım Kerim Taş, hem kendisi hem de iki arkadaşı adına kitap imzalattı. Bu kitaplardan biri, yerdeşim ve bir önceki dönem İyi Parti İstanbul Milletvekili Hayrettin Nuhoğlu içindi. Kerim Bey, imzalattığı kitabı, pazartesi günü Sayın Nuhoğlu’na verdi. O da vakit geçirmeksizin beni aradı. Hayrettin Bey’in inceliği övgüye değerdir. Bu, onun kişiliğini oluşturan önemli bir özellik… Arada sırada telefonlaşır, ülkemiz sorunlarını konuşuruz onunla. Ülkemiz sorunlarına usçu çözümler üretir. Bu çözümleri üretirken de insanlarla düşünce alışverişi yapar. Çevresiyle ilişkilerinde alçakgönüllülüğü ilgi çeker.

Hayrettin Bey; yazılarımda ve kitabımda, yabancı olanların yerine kullandığım çoğu benim türettiğim ya da bileşme yoluyla ürettiğim sözcüklerin öneminden söz etti. Böyle olunca dilde özleşme konusunda kısa da olsa konuşma fırsatı bulduk. Dilimizin yabacı sözcüklerce kirlenmesinin önemli bir ulusal sorun olduğunu vurguladı. Bu konuda herkesin gerekli çabayı göstermesi gerektiğini belirtti. Yasalarımızın kullanılan yabancı kökenli sözcüklerin çokluğu nedeniyle anlaşılmaz olduğunda anlaştık. Yasalar yapılırken ya da var olanlara değişiklikler yapılırken Türkçeye özen gösterilmesi gerektiğini vurguladık. Dil tadındaki konuşmamız kısa sürdü. Tadı damağımda kalmadı desem yalan olur.

Siyasetçileri, siyasal partilerin birçok alanda danışmanları var. Merak ediyorum bu danışmanların arasında dilciler var mı? Son yıllarda yabancı sözlere karşılık üretip Türkçemize katkı yapan siyasetçiye rastladık mı? “Ana sütü gibi temiz Türkçemizi” yabancı sözcüklerin kirletmesi karşısında çalışan, sorumluluk alıp bu alanda savaşan siyasetçimiz niye yok?

Unutulmasın ki Atatürk, iyi bir dilciydi. Ulusal varlığımızın sonsuza dek sürmesi için hem dil hem de tarih çalışmalarına olağanüstü önem verdi. Günümüz siyasetçilerinin bu yalın gerçekten uzak olması anlaşılmaz bir durum.

Dilsiz bir ulus olmaz. Dili olmayan ya da kirlenmiş bir ulusun bilim, sanat, kültür alanında ileri gitmesi olanaksız. Dil düşünce, duygu ve istekleri anlatan bir araç. Anadiline önem vermeyen bir ülke başta anaları olmak üzere yurduna, bağımsızlığına, ulusal varlığına önem vermeyip köklerinden kopar. Köksüz bir varlığın yaşaması ise olanaksız. Türkçe olmasa Türkiye de olmaz. Bu gerçeğin bilincinde olmayan siyasetçi, düşünür, bilim adamı ve sanatçı kendi ülkesinin gelişmesi, varlığı, yaşaması için bir katkı sağlayamaz.

Not: Konunun daha iyi anlaşılması için DANIŞMANLIK MI, AYAKÇILIK MI? https://adiladalet.blogspot.com/2021/11/danismanlik-mi-ayakcilik-mi.html ve SALGININ KİRLETTİĞİ TÜRKÇE https://adiladalet.blogspot.com/2020/09/salginin-kirlettigi-turkce.html başlıklı yazılarım okunabilir.

Adil Hacıömeroğlu

23 Haziran 2026

[1] Stantlarına

EKRANLARI NİYE ÇOK SEVDİK?

Toplumumuz ekranları çok sevdi. Onu, yaşamının vazgeçilmezi yapıp merkezine oturttu halkımız. Gencinin de yaşlısının da elinden telefon düşmüyor. Çocuklar doğar doğmaz ekranlarla karşılaşıyor. Öyle ki yaşamın hangi alanında olursa olsun insanların elinde telefon var. Evde bir yandan televizyon ekranına bakarken diğer yandan da gözler telefon ekranına kayıyor.

Ülkemizde ekran bağımlılığı, dünya ülkeleri arasında ilk sıralarda. Bunun nedeni ne? Toplumumuzun yaşamına ekranların tamamen egemen olmasının altında hangi psikolojik, sosyolojik nedenler var? İnsanımız, tinsel ve toplumsal alanda yaşadığı hangi eksikliğini ekran odaklı bir yaşamla örtmeye çalışıyor?

Ülkemizde, son yıllarda hızlı bir göç yaşandı. Köylerde yaşayan yurttaşlarımız hızla kentlere göçtü. Bu, toplumumuzun tarihi boyunca belki de yaşadığı en büyük sosyolojik kırılma. Sosyolojik kırılmaların birtakım tinsel bozuklukları, değişimleri, fırtınaları da birlikte getireceği kesin.

Kırsal alanda yaşamanın birtakım toplumsal kuralları var. Bu kurallar, yüzyıllardır var olan gelenekler üzerine kurulu. Bu kurallar, feodal toplumu oluşturan yazılı olmayan yasalar… Geleneksel toplumsal ilişkiler, bireyi ezer. Kenedi içinde bir hiyerarşi, disiplin oluşturur. Feodal toplumun üst katmanını oluşturan ağalar, eşraf, kasabalardaki ticaret sınıfı, yöredeki etkin din adamları, kan bağına dayalı güçlü ailelerin baskısı tüm yüküyle kırsal alandaki halkı ezer. Bu baskının üstüne bir de yerle gök arasına sıkışmış çaresiz köylünün yoksulluk, yoksunluk, kültürel gelişmemişliğinin ortaya çıkardığı ilkel yaşam koşulları biner.

Kırsal alan insanının çoğu, neredeyse 365 gün boğaz tokluğuna çalışır. Emeğiyle üretir, alınteriyle toprağı sular. Toprak, tüm çalışmasına karşın yüzüne gülmez onun. Yaşamı yarı açlık, yarı tokluk arasında sürüp gider. Ürününün ambarını dolduracağı düşünü kurarken borç aldığı tüccar, anaparanın birkaç katına ulaşan üremini^{^[1]} almak için çöker üstüne kara bulut gibi elinde avucunda olanı almak için. Üremci, kan emici gider gitmez, ağa çağırır ayağına iki büklüm köylüyü. O da alır kendince belirlediği hakkını(!). Sıra ortalıkta din kisvesiyle dolaşanlara gelir. Çalar kapısını cübbesinin eteklerini savura savura. Köylünün alınterini cübbesinin geniş ceplerine akıtmak için dinsel gerekçeler orta serer. Kara toprakla ak gök arasında yalnız, sahipsiz olan kırsal kesim insanının sığınacağı tek güç, Tanrı’sıdır. Ne yazık ki inandığı bu ulu gücü kullanarak sömürülür köylü.

Yalnızca ekonomik olarak mı sömürülür Türk köylüsü? Onun yaşamına biçim veren, feodal düzenin sistemleştirdiği geleneklerdir. Yoksulluğun yanı sıra feodal taassubun kıskacı arasında eğnı de tini de tutsaktır. Bu sıkışmışlık içinde varlığını bin bir güçlükle sürdürür. Aslında bu yaşamı sürdürme azmi, içinde beslediği büyük umudun gücüdür. Onun duyguları, insanlığı ve yüreğinde beslediği umudu, iyi niyeti, insancıllığı sonuna dek sömürülür. Bu insancıl duygular, onun saflığı olarak görülür asalaklarca.

Türk köylüsü üzerinde şimdilerde mahalle baskısı diye adlandırılan toplumsal baskıya dayalı bir denetim söz konusu. Bu denetim, onun özgürlüğünü kısıtlar. Günlük ve kişisel yaşamının her alanında toplumsal bir denetimin tinsel baskısını duyumsar, ona göre düşünüp davranır.

Ülkemizde izlenen siyasal, ekonomik politikalar sonunda köyler boşalmaya başladı. Bunun bir boşalma değil, küresel bir siyasal amaç için boşaltma olduğunu söylemeli. Zor da olsa insanlar, köklerini saldıkları topraklardan kopmak zorunda kaldı. Köklerinden kopmak, onları gittikleri yerlerde kök salmak için toprak arayışına itti. Gittikleri yerlerde toprağın sıcak yüzüyle değil, betonun soğukluğuyla karşılaştılar. Bu nedenle soğuk betona bir türlü kök salamadılar. Özellikle kentlerde doğan çocuklar, kırsaldaki köklerinden hızla uzaklaştı. Doğup büyüdükleri kentlere de kök salamayınca yeni arayışlara yöneldiler. Bu nedenle onlar için büyük bir tinsel ve toplumsal boşluk oluştu.

Köylerin boşalmasıyla hem tarımsal hem de sanayi üretimine bir tıkanıklık söz konusu oldu. Kentlere baktığımızda günün her saatinde toplu taşım araçları tıklım tıklım. Çalışma saatlerinde kent alanları, cadde, dinlenç ve yeiçler kalabalıktan geçilmiyor. Buralarda gördüğümüz kişilerin çoğu genç ve çalışması, üretime katılması gereken kişiler. Kentlerde işsiz ordusunun istilası söz konusu… Bu işsiz ordusunu oluşturan herkesin elinde bir telefon… Elinde kitap olan kişiyi mumla arıyoruz. Küresel güçlerce ekranlarla yönlendirilen bir işsiz ordusunun varlığının yol açacağı toplumsal ve ulusal sorunu fark etmemek olası mı?

Ne yazık ki köylümüz okuma alışkanlığı edinmemişti. Bu konuda çaba gösterenler olsa da gerek siyasal iktidarlar gerekse yerel güçlerce engellendi. Bu nedenle köy evlerinin ezici çoğunluğunda Kuran’dan başka kitap bulunmadı yüzyıllarca. Onu da okuyup anlayan parmakla gösterilirdi. Cumhuriyet’in kuruluşuyla Türk köylüsü kitapla tanışsa da bu, kısa sürede sona erdi. Yaşamlarının bir parçası olacak bir okuma alışkanlığı edinemedi köylümüz. Yine Cumhuriyet öğretmenlerinin üstün özverileri, ülküleriyle bütünleşen sanatın köye girme girişimi de merkezi ve yerel güçlerce engellendi hep. Köy alanlarında, okul bahçelerinde kurulan tiyatro sahneleri geçmişin tatlı anıları olarak kaldı. Bilim ise köye giren birkaç teknolojik araç ve gereç olarak görüldü.

Kitaptan, sanattan, bilimden uzak kitleler, kentte geldiklerinde teknolojik cennetin(!) içine düştü. Kültürel altyapısı olmadığından teknolojik aletlerden önüne konan her şeye inandı. Teknolojiye güven, kısa zamanda bir inanca dönüştü. Bu durum, ülkemizi yönetenlerce de kendi siyasal çıkarları için uygun bulundu. Çünkü geniş kitleleri ekranlar tarafından dönüştürüp yönetmek, onlara kolay, sürekli bir siyasal başarının yolunu açtı.

Kente gelip yerleşen geniş insan yığınlarının ekran bağımlılığı, küresel teknoloji şirketlerinin çıkarına oldu. Ülkemiz teknolojik ürünlerin önemli bir pazarına dönüştü. Geçim darlığı çeken insanların çoğu, ekran bağımlılığı nedeniyle sabahtan akşama dek elinde tuttuğu telefonu, ekmeğiyle bir tuttu yaşamsal bir gereksinim olarak.

Öğrenme aşkıyla tutuşan geniş kitlelere kitap yerine, ekran verildi. Kentlere doluşan insanlarımız, kitap okuma alışkanlığı kazansaydı kendi kafalarıyla özgürce düşüneceklerdi. Özgün düşünceleri, kendilerine özgü söyleyecek sözleri, toplumsal yararı önceleyecek bir anlayışları, insanlık için ülküleri olacaktı. Oysa bir kimlik yitimi ve bunalımı içine girdiler. Böyle olunca da küresel güçlerin düşüncelerini benimseyip yaşam biçimi durumuna getirdiler. Bu yolla tek merkezden yönlendirilen büyük bir kitle ortaya çıktı.

Göçle köklerinden kopan geniş kitleler; teknolojiye uyum sağlamayı, ekranlarda gezinmeyi, kentli ve kültürlü olmakla eşdeğer görmekte. Ne yazık ki dünyada bizim gibi okuma alışkanlığı gelişmemiş, sanatla ilişkisi olmayan, bilimin ne olduğunu bilmeyen, kent kültürünü içselleştiremeyen kitleler ekranlarca tutsaklaştırıldı. Bunun da adı çağdaşlaşma, modernleşme oldu ne yazık ki.

Adil Hacıömeroğlu

22 Haziran 3026

[1] Faizini

ARİFEDE EL EMEĞİ GÖZ NURU

Arife geleneği yüzyıllardır ana memleketim İsabey’de sürüyor. Dünyanın hiçbir yerinde görülmeyen bir gelenek modern dünyanın tüm baskısına karşın var olmak için direnmekte. Bu geleneğin toplumsal değişime direnip ayakta kalmasının nedeni, merkezinde çocukların olması…

İsabey’in dünyaya örnek olacak arife geleneği; çocuklara değer vermenin, onları yaşamın merkezine oturtmanın, geleceği kuracak olan bugünün küçüklerine kişilik kazandırmanın yaşama geçirilmesiyle ilgi çekiyor. Dinsel bayramlarda her yerde çocuklar, büyüklerin ayağına gidip onlarla bayramlaşır. Oysa bu tarihsel kasabada arife günü çocuklar eskiden belediyenin bulunduğu alandaki çınarın altında toplanıyor. Büyükler, onların yanına gidip bayramın ruhuna uygun armağanlar veriyor her çocuğa. Çam sakızı çoban armağanları verilirken çocuklar, çınarın dibinde sırayla oturuyor. Amaç, onları sevindirip bayram sevinci yaşatmak…

Çocuklar ayağa kalkıp büyüklerin ellerindeki armağanlara koşup saldırmıyor, herkes sırasını bekliyor. Bu davranış, çocuklara herkesin kendi hakkına saygı göstermesinin bir göstergesi. Ayrıca çocukların bu tok gözlülüğü övgüye değer…

İsabey’de çocukların bayram günü kapı kapı dolaşıp bayramlaşmayı bir araç olarak kullanıp para, şeker toplama gibi bir alışkanlıkları yok! Yalnızca anne ve babalarıyla hısım akraba, konu komşu, eş dost ziyaretlerine gidiyorlar. Orada da büyükler ve akranlarıyla bayramlaşıyorlar. Her şey, saygı ve sevgi çerçevesinde yapılır. Bu kasabada bayramlar arife gününden başlayarak çocuklara görgü kurallarının öğretilip benimsetildiği günlerdir.

Teyzemin oğlu Ahmet Çelik, Acıpayam’da bir meslek okulunda teknik eleman olarak çalışmakta yıllardır. İyi bir zanaatkârdır. Eli uzdur. Karınca gibidir, bir yerde oturamaz, sürekli devinim içindedir. Uzun süredir ahşap işiyle ilgilenir. Ahşaba ruh ve biçim verir. İnsan usunu zorlayan düşlerini gerçekleştirir. Ağaçtan yaptığı el emeği, göz nuruyla yaptığı yapıtları görmeye değer.

Kağnılar, rahleler, duvar saatleri, oyuncaklar, yel değirmenleri, otomobil ve kamyonların türlü modellerinin yanı sıra eskiden köylerde tarımsal aletlerin neredeyse hepsinin küçük örneklerini yapıp sergiliyor. Bu arada yumurcaklar için topaç ise olmazsa olmazı… Kimi zaman çocukların özel istekleri oluyor ondan. Örneğin, yeğeni ondan köpekbalığı yapmasını istemiş. O da erinip üşenmemiş, geçmiş tezgâhın başına, çocuğun isteğini yerine getirmiş.

Düğünlerde gelin ve damada el emeğiyle yapıp alınteri akıttığı mutfak araçlarını anmalık olarak verir. Özellikle yaptığı kaşık, kepçe gibi mutfak araçlarını damatlara verir.

Emzikli, senek, tobuç, fıçı, testi gibi su kaplarını yapar ağaca sevgisini, göz nurunu katarak. Yeni yürümeye başlayan çocuklara yardımcı olmak için el emeğiyle Yörük kağnısı üretir. İlk adımını atan çocuklara armağan eder bu yürüteçleri.

Ahmet Çelik için çocuklar çok öncelikli ve değerli. Kendi ürettiği topaçları, düdükleri tanısın, tanımasın yolda izde gördüğü çocuklara armağan eder. Onların sevinciyle sevinç ve mutluluk duyar. Ahmet kardeşimin yaşam felsefesi çocukları sevindirmek, onları etmek üzerine kurulu. Bu düşünceyle yaşama dört elle sarılıyor, yüreğindeki umut fidanları boy atıyor.

Bu yıl kurban bayramın arifesi, 26 Mayıs 2026 Salı günüydü. Arifeden günler önce Ahmet, Acıpayam’da yol kıyısında budanmış meyve ağaçlarının dallarının atıldığını gördü. Onların çöp olmasına gönlü razı olmadı. Aldı testeresini girişti işe. Kesip biçti onlarca dalı. Bu dallardan iki yüzü aşkın düdük yaptı. Çöpe atılan ağaç dalları sanat yapına döndü ustanın becerikli, yetenekli ellerinde. Düdükleri bir torbaya doldurdu ve arife gününü beklemeye başladı.

Arife geldi çattı. Sabah erkenden İsabey’in yıllara meydan okuyan çınar ağacının yanına gitti. Çocuklar çoktan gelmişti. O, elindeki düdüğe üfleyince çocuklar dikkat kesildi. Sırayla her çocuğa düdüğünü verdi. Alan çocuk, üflemeye başladı elindekine sevinçle. Birden belediye alanı bir düdük orkestrasına döndü. Arife renklendi. Çocuklar için unutulmaz bir gün oldu. Kendisi de çocuklar da mutlu oldu. Çünkü düdüklerde el emeği, göz nuru vardı.

29 Ekim 2025 ile 19 Mayıs 2026’da çalıştığı Acıpayam’da, 12 Mayıs 2026’da ise yapıtlarını yaşamakta olduğu Denizli’de sergiledi. El emeği, göz nuru yapıtları sanatseverlerin ilgisini çekti. Daha geniş çaplı sergiler düzenlemek ise en büyük amacı.

Eline, gönlüne sağlık Ahmet... Yolun, sanat dolu yüreğin açık olsun. Nice sanat, üretim, yaratıcılık dolu yılların, arifelerin mutlulukla geçsin.

Not: Yazının daha iyi anlaşılması için daha önce yazdığım ARİFE https://adiladalet.blogspot.com/2018/06/arife.html yazımı okuyabilirsiniz.

Adil Hacıömeroğlu

16 Haziran 2026

KÖPÜK VE DALGALAR

Bahar yeliyle gelirsin bana

Akasya, ıhlamur kokusuyla

Sarıp sarmalarsın eğnimi

Yel gibi okşarsın her yanımı

İğde kokusuyla baharı,

Kendini, yaşamı, coşkuyu

Doldurursun içime

Bitip tükenmeyen, yılmayan

Esintinle ılık, iç ürpertici

Bahçe kıyılarından seslenir hanımeli

Ak sarı, baygın kokusuyla

Uzaktan çağırır hanımca

Eliyle soluk verir cana

Sarar yaşam bulmak için

Yanındaki yaşamı

İçime baygınlık veren

Gül kokusu demeyeceğim

Batar gülü kokladığında dikeni

Acıtır kimi zaman, kanatır derinden

Tinimle eğnim

Yine de

“Ben yârime gül demem

Gülüm ömrü az olur”

Baharla yazla

Girersin gönlüme

Güzle kışla

Çıkıp gidersin yaşamımdan

Gönül denizimde

Kalır dalgaların

Köpük köpük izlerin

Bahar da yaz da

Kış da güz de senin olsun

Bana yeter de artar

Dalgalarınla köpüklerin

Adil Hacıömeroğlu

10 Haziran 2026

YAPAY ZEKÂDAN SEVGİLİ

Yapay zekâ evde, işyerinde, toplu taşım araçlarında, sokakta, dinlencede, dost söyleşilerinde, kısacası yaşamın her alanında var. Üstelik bunu cebinde taşıyor kişi. Yani yaşamın her anında soru sorup yanıt alabileceği bir danışmanı, herkes yanında bulunduruyor.

Yapay zekâ, şimdilik teknolojinin ulaştığı en ileri doruk… Genci yaşlısı birçok konuda ona sorup danışıyor. Bilmediklerini oradan öğreniyor, çözüm aradığı sorularına ve sorunlarına çareyi orada arıyor. Onu, ne yazık ki elinin altında bir danışman, başvuru kaynağı olarak görüyor günümüz insanı. En basit, hatta kişinin çok iyi bildiği şeyleri öğrenmek için bile yapay zekâya başvuruluyor.

2010’dan sonra doğan çocuklara “alfa kuşağı” deniyor. Öncelikle söyleyeyim ki çocukları, gençleri, insanları kümelendirme yanlısı değilim. Çünkü insanlar aynı dönemde değil; aynı gün, aynı evde doğsalar bile düşünsel ve duygusal ayrımlar göstereceği kesin. Bu nedenle bir dönemde doğanların hepsini aynı düşünce ve benzeşik[1], tekdüze davranışta bulunduğunu varsaymak büyük yanlış. İnsanı insan yapan da herkesin ayrı düşünüp davranması, benzeşik olmaması. İnsan düşünce ve davranışlarını kuşaklara bölüp toptancı bir bakış açısıyla değerlendirme yanlısı değilim.

Şimdi dönelim konumuza. Teknolojinin içinde doğan çocuklar, yapay zekâya kolayca uyum sağladı. Zaten çok küçük yaşta ekrana bağlanan çocuklar, yapay zekâ ortaya çıkar çıkmaz ona yöneldiler.

Ekran bağımlılığı, yapay zekâ bağımlılığını da getirdi bir anda. Ekran bağımlılığıyla ailesi, arkadaşları, akrabalarıyla duygusal kırılma yaşayan çocuk, böylece yeni ailesini, arkadaşını ve akrabasını buldu orada. Çocuklar gerçek yaşamda yitirdikleri duygusal ilişkiyi yapay zekâyla kurmaya çalışmakta. Bunu yaparken onun bir teknolojik aygıt olduğunu ve duygudan yoksunluğunu düşünmüyorlar bile. Onunla duygusal bağ kurulmaya başlayınca yapay zekâyı arkadaş, dost, giderek ailesi olarak benimsemekteler. Onu arkadaş yerine koyunca sırdaşı olarak da görüyor. Kimlik bilgilerini, aile sırlarını, tasarımlarını, ülkülerini, amaçlarını, özel ilişkilerini, yaşamının gizlerini ona emanet ediyor. Bu kişisel bilgi, düşünce ve duyguların yapay zekâya emanet edilmesi onun bireysel özgürlüğünü, kimliğini yok edip büyük tehlikelerin içine sokuyor.

Yapay zekâ, çocukların duygusal boşluğunu dolduruyor görünse de böyle bir şey olanaksız. Çünkü duygu, insanda olan bir özellik… Dünyada insan sıcaklığını verebilecek hiçbir teknolojik araç yok! İnsan, insanla duygusal ilişki kurabilir. Onunla üzülüp onunla sevinir. Yine duygusal yakınlığı ancak insan ve doğayla kurabilir.

Bazı yapay zekâ kullanıcıları, özellikle de alfa kuşağı olarak görülenler, aşklarını burada arıyor. Yapay zekâya âşık olanlar giderek artmakta. Ona ilanı aşk ilan edenler çok… Birçok kişiye gülünç ve şaşırtıcı gelecek, ancak onunla sevgili olanlar var. Sevgilisiymiş gibi onunla duygusal konuşmalar yapanlar giderek artmakta. Ne yazık ki günümüz çocuklarının çoğu, yapay zekâya çok güveniyor. Tüm sorunlarını onunla çözmeye çalışıyor. Onun en büyük sırdaşı yapay zekâ…

Bazı ülkelerde tek tük de olsa yapay zekâyla evlenenler var. Bu evliliklerin yaygınlaşacağı gözükmekte. Bu da günümüz insanının yalnızlığını, duygusal açlığını, insansızlığını, toplumdan soyutlanmasını, doğadan uzaklaşmasını, teknolojiye teslimiyetini göstermekte. Bu durum, modern toplumun en büyük sorunu… İnsanın insandan kopuşunun acıklı bir öyküsü olarak da görülebilir bu. Özellikle çocukların yapay zekâyı sosyal gereksinmeleri karşılayacak insanmış gibi görmesi çok önemli bir sorun.

Sakın yanlış anlaşılmasın, yapay zekâya kaşı değilim. Onun varlığını, yaşamımızı kolaylaştıracak bir gelişme olarak görüyorum doğru kullanıldığı sürece. Bu konuda başta anne ve babalar olmak üzere herkes sorumlulukları gereğince çocukları uyarmak zorunda. Öncelikle yapay zekânın gerçek bir kişi olmadığı onlara anlatılmalı. Onun arkadaş değil, zaman zaman başvurulması gereken bir kaynak olduğu belirtilmeli. Sağlık ve güvenlik alanlarında ondan bilgi alınmasının tehlikelerinden söz etmeli. Yapay zekânın bir psikolojik danışman olamayacağı gerçeği üzerinde durulmalı.

Çocuklar, yapay zekâya birçok soru sorup bilmediklerini öğrenmeye çalışıyor. Ancak buradan aldığı yanıtların, öğrendiği bilgilerin hepsinin doğru olduğu yolunda bir inancın olmaması gerek. Bu bilgileri başka kaynaklardan da onaylaması çok önemli. Bir bilgi, birkaç kaynaktan öğrenilmeli. Farklı kaynaklarda çelişkili bir açıklama varsa yapay zekânın verdiği bilgi daha derinine araştırılmalı.

Yapay zekâdaki bilgileri, onu yapanlarca yüklendiği bilincine sahip olunmalı. Kötü niyetli kişiler, onu kendi çıkarları için yönlendirme aracı olarak kullanabilir. Böyle olursa insanlığın kötülüğü için çalışır.

Yapay zekâ, iyi niyetli kişileri yönetiminde toplumsal çıkarları önceleyip insanlığa hizmet ve uygarlığın gelişmesi için kullanıldığında herkese, tüm dünyaya çok yararlı olur. Özellikle bu durum, çocukların gelişimine önemli katkılar yapar. Bu nedenle onları yapay zekâ kullanımı konusunda bilinçlendirmeli. Bu görev de en çok anne, baba ve öğretmenlere düşmekte. Bu konuda devletin ilgili kurumları da özveriyle sorumluluklarını yerine getirerek çalışmalar yapmalı. Bu görevden kaçmak çocuklara, onların geleceklerine önem ve değer vermemektir.

Çocukları yeniden yaşama, onların doğal gelişim sürecine döndürmek gerek. Bunu yapamadığımızda insanlığın geleceği tehlikeye düşer. Bu nedenle bu savaşım kişisel değil, toplumsal olmalı, hem de tüm insanlık için.

Adil Hacıömeroğlu

9 Haziran 2026

[1] Homojen

NİŞAN, DÜĞÜN, CENAZE SOSYAL MEDYADA

Sosyal medya yaşamımıza girdi gireli birçok kişi, neredeyse sosyal ilişkilerini burada kurmakta. İnsanların acı tatlı günleri burada öğrenilip burada bu duygular paylaşılıyor. İnsanlarla yüz yüze görüşmek bir yana insan sesi işitmek bile olanaksızlaştı neredeyse. İnsan kalabalığından geçilmeyen kentlerde insansız yaşamak zorunda kalıyor kişi.

Yakınlarımız, tanıdıklarımız oğlunu ya da kızını nişanlıyor, sonrasında evlendiriyor gözümüze çarparsa bu mutlu günü sosyal medyadan öğreniyoruz. Ayrıca ölüm duyuruları da sosyal medya aracılığıyla yapılmakta. Dostlarımızın birçoğu önemli sayrılıklar geçiriyor. Bunu da sosyal medyada paylaşıyorlar. Bir kişinin çok sayıda sosyal medya hesabı var. Ayrıca her sosyal medya alanında en azından binden çok kişiyle iletişimi bulunmakta. Bu kişilerin çoğuyla yüz yüze tanışmıyor sosyal medyadaki kişi. Ayrıca sosyal medyada binlerce insanın yer aldığı grupları da hesaba katmalı. Bu koşulla altında sosyal medyada paylaşılan her şeyi fark ederek görüp okumaya ne zaman ne de ömür yeter. Bu gerçekler göz önüne alınıp düşünüldüğünde bu tür duyurulardan haberdar olmak çoğu zaman olanaksız.

İnsanlar duyuruları görmeyince nişan düğün yapan dostlar mutlu gününde sevdiklerini göremeyince kırılıyor haklı olarak. Cenazesi olanlar değer verdiği kişiler, acısını paylaşmayınca üzülüyor haklı olarak.

Nişan, düğün cenaze ve bunlar gibi duyuruları çoğu kişi göremiyor. Peki, görenler ne yapıyor?

İnsanların yaşamları boyunca önemli birkaç günü vardır. Bunlardan biri düğünleri, diğeri de cenazeleri… Bu iki önemli günde onları yalnız bırakmak olmaz. Düğüne çağrılmışsam ve önemli bir engelim yoksa giderim. Cenaze duyurusunu aldığımda eğer gitme olanağım varsa katılırım defin törenine. Gitme olanağım yoksa yakınlarını telefona arayıp acılarını paylaşırım. Bu konularda insanın iki eli kanda olsa bu önemli günleri kaçırmamalı.

Duyurular sosyal medyada olunca nişan ve düğün için mutluluk dilekleri buradan yazılıyor. Sanki evlenecek çift sanal bir iş yapıyor. Yakında sosyal medya üzerinden sanal nişan, düğün törenleri yapılırsa şaşırmam.

Son zamanlarda bazı sosyal medya gruplarında bulunan arkadaşlar, cenaze duyurularına niye ileti yazmayarak başsağlığı dileğinde bulunmadığımı sordular bana. Bu soruyu soran bir arkadaşıma: “Cenazedeydim” dedim. Biraz şaşırdı. Bir arkadaşımın sorusuna da: “Telefonla arayıp başsağlığı diledim” yanıtını verdim. Olanağımız varsa cenazeye gidelim. Yoksa ya sonradan olanak bulursak başsağlığı dilemek için yanına gidelim ya da üzüntümüzü telefonla bildirelim. İnsanı görelim, insan sesini işitelim.

Sosyal medyada kimi zamanda hiç tanımadıklarımızın ölüm duyurularıyla karşılaşırım. Bazılarının altında sonsuzluğa göçen kişinin yakınlarının telefonu yazılıdır. Tanımasam da bu kişileri arayıp başsağlığı dilerim.

Epeyce oluyor sanırım. Hiç tanımadığım bir ölüm duyurusu geldi ileti olarak. Cenaze çok uzaktaydı ve gitmem olanaksızdı. Ölen kişi yerdeşimdi. Aileyi uzaktan da olsa tanıyordum. Verilen telefonu arayıp üzüntülerimi belirttim. Bu ramazanda bir iftara çağrılıydım, gittim. Sonrasında ise bazı dostlarla bir yeiçe çay içip söyleşmek için oturduk. Orada masamıza sonradan gelen biri, adımı söyleyince beni tanıdığını söyledi. Oysa o kişiyi hiç görmemiştim. “Nereden tanışıyoruz?” diye sordum. O: “Yengemi yitirdiğimizde ilk arayanlardan biriydiniz. O zaman öylesine mutlu oldum ki anlatamam. Bunu hiç unutamam” dedi. Acısını paylaştığım kişi, Sinan Barut’tu.

Mahalle camisinde kimi zaman sala okunur. Sonunda ölen kişinin adı, soyadı ile cenazenin ne zaman kaldırılacağı söylenir. Uçmağa varanı, tanıyayım ya da tanımayayım çok öneli bir işim yoksa o kişiyi son yolculuğuna uğurlarım.

Hısım akrabanın, konu komşunun, eşin dostun ölümü üzerine yerimizden kıpırdayamayacak durumdaysak insanlığımız, toplumsal yapımız sorgulanmalı. Neredeyse cenaze definlerini sanal ortamda yapacağız.

Eskiden Anadolu’da düğünler için okuntu gönderilirdi. Okuntu, ne demek diyeceksiniz? Eş dost düğüne havlu, mendil, gömlek, yazma, çorap… gibi çam sakızı çoban armağanı bir küçük armağanla çağrılırdı. Buradaki inceliğe dikkat edin. Çağrılılara verilen değeri anlatmama gerek var mı? Ne yazık ki sosyal medya ve ekran bağımlılığı nedeniyle bu toplumsal incelik, değerbilirlik tarihe karışmak üzere.

Her şeyi sanal ortamda yapma alışkanlığı önemli bir bağımlılık… Ekranı, yaşamın merkezine koymak, büyük bir insanlık sorunu. İnsanın ölüsüne de dirisine de insanlık görevimizi yapamıyorsak bu durumu sorgulamalıyız. Bunun birçok nedeni olsa da asıl neden, ekran bağımlılığı ve sosyal medyaya teslimiyet. İnsanlığın bu tutsaklıktan kurtulmasının zamanı geldi de geçiyor bile. O zaman ne duruyoruz?

Adil Hacıömeroğlu

8 Haziran 2026

YIKIMCILIK VE GERİ DÖNÜŞÜM

Neredeyse ülkemizin her yanında kentsel dönüşüm büyük bir hızla sürmekte. Eski yapılar yıkılırken yenileri yükseliyor zaman yitirilmeden. Ne yazık ki kentsel dönüşüm, iyi düşünülmeden ve belli bir izlencesi olmadan biraz da aceleye getirildi. Çünkü ülkemiz büyük bir ekonomik bunalımın içinde. Buna koşut olarak işsizlik de çığ gibi büyüyor. İşsizliğe tek çözüm olarak yapıcılık öne çıktı. Böylece işsizliği az da olsa azaltma yöntemiydi bu. Bu nedenle ne izlence oluşturacak ne de kentlerin geleceğe yönelik tasarımlarını yapacak zaman vardı.

Eski yapılar yıkılırken geçmişe dair birçok anı da yok oluyor. Ne yazık ki kentlerimizde üç kuşak aynı evde yaşayamıyor. Bu da ailelerin mahalle kültürünü yaşatmalarını engellemekte. Ayrıca bu durum, ailelerin bir yerde kök salmalarını önlemekte. Bu da kentli olmayı geciktirmekte. Mahallelerin sosyolojisini kırıp döken bir uygulamayla karşı karşıyayız. Çocuklar, doğdukları evlerde büyüyemiyor. Bu da doğduğu yere olan aidiyet duygusunu azaltıyor. İnsanın doğduğu yere kök salamaması türlü toplumsal olumsuzlukları ortaya çıkarmakta.

Bizim de on beş yıldır yaşadığımız ve oğlumuzun doğup büyümekte olduğu ev, kentsel dönüşüm nedeniyle boşaltıldı. Birçok anı kuş olup uçtu birden. Yıkım ekibi girdi yapının içine. Yıkımcılar, işlerinde uzman… Öncelikle kolayca yeniden kullanıma sunulacak, geri dönüşüme gidecek bölümler yıkılıyor. Çünkü bunlara zarar verilmemesi gerek.

İlk önce camlar çıkarılıp bir yana yığılıyor. Sonrasında pencere ve kapılar çıkarılıyor. Evdeki ahşaplar sökülüyor ardından. Laminat parkeler çıkarılıyor kırıp dökmeden. Sağlam ve temizseler ikinci el olarak alıcıları hazır. Çoğu kişinin pek fark etmediği metaller var yaşadığımız konutlarda. Bakır, demir, alüminyum sarı pirinç, çinko gibi türlü metaller ayrıştırılıp geri dönüşüme yollanıyor. Her türlü malzeme geri dönüşüme gönderiliyor betonun dışında. Beton parçaları moloz döküm alanına gönderiliyor.

Konutların içi halledilip dört duvar kalınca sıra çatıya geliyor. Çatıdaki malzemelerde özenle sökülüp geri dönüşüme gönderiliyor. Arkasından “mini makine” adı verilen kepçe sökülen çatıya çıkarılıyor yükleç[1] yardımıyla. Mini makine çatının betonunu parçalayıp yıkıyor. Alt katta bulunan ayakyolu ve yunak gibi dar alanlara rampa yapıyor mini makine daha iyi, güvenli çalışmak için. Rampa üst katın yıkıntılarıyla oluşturuluyor. O rampadan bir alt kata iniyor mini makine. Böylece yıkım güvenli bir biçimde sürüyor. Beton bölümlerin içindeki demirler çıkarılıp geri dönüşüme gönderiliyor.

Kimi zaman televizyonlarda izleriz bazı yapıların patlayıcılarla birkaç dakikada yerle bir olduğunu. Öncelikle söyleyeyim ki bu tür yıkımlarda geri dönüşüm, amacına ulaşmıyor. Birçok yararlı, kullanılabilecek geri dönüşüm malzemesi yok olup gidiyor yıkıntılar arasında. İkincisi ise bir yapının patlayıcılarla yıkılması için elli metre çevresinde bir yapının olmaması gerekir. Bu nedenle birbirine yakın yapıların olduğu yerlerde patlayıcıyla yıkım yapılması güvenlik nedeniyle sakıncalı.

Yıkım ve geri dönüşüm konusunda beni bilgilendiren Lider Yıkım’ın sahibi Sabahattin Butasın. Çekirdekten yetişme biri… İlk olarak yıkılacak yapılarda çivi çekerek başlamış işe çok küçük yaşta. Yıllar içinde balyozu eline almış. Sonrasında mini makineyle yapıları devirmiş. Sonrasında ise kendi firmasını kurmuş.

Sabahattin Bey, yıkımcıların genellikle Malatya, Çorum ve Bingöllülerce yapıldığını söyledi. Kendisi de Bingöllü… Ülkemizde birçok işkolu, yerdeşlik ilişkisiyle öğrenilip yapılıyor.

Yıkım, deyip geçmemek gerek. Eski, çürük sandığımız bir yapıdan geri dönüşümle Türk ekonomisine önemli bir kaynak kazandırılıyor. Geri dönüşüm işi daha çok önemsenip desteklenmeli. Çünkü dünya kaynakları sınırlı… Dönüşebilecek her şeyden yararlanmalı. Bu nedenle yıkımcıların desteklenmesi gerek.

Adil Hacıömeroğlu

5 Haziran 2026

[1] Vinç