Adil Hacıömeroğlu

KURBAN BAYRAMI

Bugün Kurban Bayramı… Dostluğun, dayanışmanın, yardımlaşmanın, duygudaşlığın, özverinin günü… Özlemlerimi boy attığı, anıların canlandığı, insancıl davranışların öne çıktığı, kişilerin köklerini anımsadığı, toplumsal konumların bir değerinin olmadığının anlaşıldığı, yoksulla varsılın aynı sofraları ve aynı safları paylaştığı bir bayram günü… Her yaştan, sınıftan insanın aynı duyguları yaşadığı bir önemli gün bugün…

Bayramlar bireyleri topluluk, toplulukları ulus yapar. Milyonlarca kişinin yüreğinin aynı duygu ve düşüncelerle çarpması ne güzel! Sofralarda onlarca kişinin deyip gülerek kaşık çalmasının getirdiği duygusal doyum nerede var?

İnsanlar, bayramları ölüleri ve dirileriyle kutlar. Yani geçmiş, şimdi ve gelecek bayramda buluşur. Geçmişin anıları, deneyimleri bugünün gerçeklerini biçimlendirirken yarının ülkülerine ışık tutar. Yaşamın dünü, bugünü, yarını duygusal ve düşünsel bir birlikteliğe dönüşür bayramın heyecanlı toyunda.

Bayramda ne sofralara doyulur ne de orada yapılan söyleşilere. Bu güzel gün dostluğun, insancıl olmanın, gönül köprülerinin kurulduğu günler… Kişilerin yürek sıcaklığını en çok duyumsadığı andır bayramlar. Yüreğin usa hükmettiği gündür bayramlar.

Kurban Bayramı, insanın nefsine egemen olduğu bir gün. Hz Muhammet’in: “Komşusu açken tok yatan bizden değildir” sözünün en çok anımsandığı zamandır. Bir tabak kurban eti, yoksul sofralarını şenlendirir. Yoksul evlerine geçici de olsa serin bir bahar yeli estirir. Bu dayanışmanın toplumsal barışın gelişip yerleşmesinde, uzlaşma kültürünün benimsenmesinde önemli bir etken olduğu yadsınamaz.

Nefsine egemen olmayan kişinin insanlığının oluşması çok zor. İnsan nefsine egemen olmadığında toplumsal bir varlık olması güçleşir. Kurban kesmek de bir nefis eğitimidir, tabi ki anlayana. En’am Suresi 162: “De ki: Şüphesiz benim namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm hepsi âlemlerin Rabbi Allah içindir. (Kur’an-ı Kerim ve Açıklamalı Meali, Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara 1993, s. 149)” Bu ayette buyrulduğu gibi kurban Allah için kesilir. Yoksa bolca et yiyip tıkınıp sefa sürmek için değil. Yıl boyunca et yiyemeyenlere kurban eti vermek bu ibadetin en temel ilkesi. Bu da nefis eğitimi gerektirir.

Kurban ibadeti, insanın içinde kendi besleyip büyüttüğü sahte putları kesip yok etmesidir. Puta değil, Tanrıya inanıp tapınmanın fırsatıdır. Ne yazık ki günlük yaşamda kişi, kendince putlar yaratır. Bu putlar kimi zaman siyasetçiler, kimi zaman da gönü beş para etmez sözde ünlü ve güçlü kişilerdir. Günümüz insanı üzülerek söylemeliyim ki kendi putunu kendi yaratıyor bilerek ya da bilmeyerek. Kurban Bayramı’nı kutladığımız ilk günde içinde put besleyenlerin bu putları yok etmesidir en büyük dileğim.

Dostluğun, kardeşliğin, dayanışmanın, yardımlaşmanın yüceltildiği nice bayramlarının olması dileğiyle herkesin bayramı kutlu olsun.

Adil Hacıömeroğlu

27 Mayıs 2026

ÇEYİZDE ELBİRLİĞİ

Çal-İsabey’de düğünler çok önemsenir. Yeni bir yuva kurmak, ev ocak sahibi olmak evlenecek kişiler kadar hısım akraba, konu komşu ve eş dostu çok heyecanlandırır. Herkes yeni çifte yardımcı olmak, onların evliliklerine az ya da çok katkı sağlamak için adeta seferber olur.

Allah ev yapana, evlenene yardım eder; sözü gereğince davranmayı ilke edinir herkes. Evlenecek olanlara, kendi olanakları ölçüsünde yardımcı olmaya çalışılır. Amaç, evlenen çiftin yaşamlarını kolaylaştırmak. Onların ivedilik gösteren zorunlu gereksinmelerini karşılamayı kutsal bir buyruk çerçevesinde bir görev kabul eder hısım akraba, konu komşu ve eş dost. Zaten halkımız birçok işini imece geleneği uyarınca dayanışma ve yardımlaşmayla yapmıyor mu yüzyıllardır?

İmece, işleri elbirliğiyle yapmanın adıdır. Bu gelenek bireyci değil, toplumsal davranmayı gerektirir. Toplumsal davranma, halkı birbirine yaklaştırır. “Komşu, komşunun külüne muhtaçtır” atasözü, imce geleneğinin temelini oluşturur. Güçlükler, büyük doğal yıkımlar, kıtlıklar, savaşların getirdiği acılar imeceyle aşılır. Toplum, elbirliğiyle kanatlanır tuzaktan kurtulmak için. Lokmasını, bir tas çorbasını, bir yudum suyunu paylaşarak yaşama tutunur.

Evlenmek, aile olmak demek. Aile ise toplumun en küçük yapı taşı ve çekirdeği. Aile olmadığında toplum da ulus da olmuyor. Bu nedenle aile olmak toplumumuzda desteklenir. Ailenin ayakta durması için herkes elinden geleni yapar.

Kızlar, gelin olduğunda ailesinin ekonomik olanaklarına uygun bir biçimde yüklü bir çeyizle uğurlanır baba ocağından. Çeyiz, yeni yuvaya önemli bir katkı sağlamanın yanı sıra çiftin yaşamını da kolaylaştırır. Çiçeği burnundaki eşlerin ilk günden maddi sıkıntılar ve birtakım eksikliklerle evliliklerinin sorunlar yumağına dönmesini önlemek için gereklidir çeyiz. Yuva, baştan sorunsuz ve mutluluk üzerine kurulsun diyedir bütün bu çaba.

Çal yöresinde yeni yuvanın tüm gereksinmeleri düşünülür. Keselere fasulye, nohut, mercimek, börülce, kuru üzüm, fıstık, badem, ceviz, tarhana, bulgur gibi yiyecekler konurdu. Bunlar, yeni evin ilk yiyecekleri olur. Ayrıca bu yiyecek maddelerinin yeni eve bolluk getireceği düşünülür. Ev, eksiklikler üstüne değil, bolluk ve varsıllık üstüne kurulurdu böylece.

Kız evinden düğün evine baklava göndermek önemli ve vazgeçilmez bir gelenek. Bundaki amaç, ilk günden tatlı yiyip tatlı konuşma isteğidir. Evlilik, tatlı yiyip tatlı konuşularak başlarsa öyle süreceği inancı vardır. Tatlı konuşmak; kırıcı olmamak, dedikoduyla kutsal çatıyı kirletmemek, acı ve üzüntüyü yuvadan uzak tutmak, mutluluğu, sevinci çoğaltmaktır. Her şeyden önce eşlerin birbirlerine karşı tatlı dilli olmasını dilemektir bir tepsi baklavanın damakları ve gönülleri sarıp sarmalayan tadıyla.

Komşular kendi olanakları çerçevesinde çeyiz getirirdi evlenen çifte. Ayrıca hem kızın ailesi hem de komşular yeni yuvaya birtakım ev eşyaları alırlardı. Özellikle aşlıkta[1] kullanılacak tencere tava, tabak çanak, bardak, testi, kaşık, çatal, bıçak, kepçe gibi ivedilik gösteren günlük kullanım araçları çeyize eklenir.

Çeyiz konusu, toplumsal bir duyarlılığın ve dayanışmanın bir göstergesi bölgede. Yetim, öksüz ve yoksul kızların çeyizleri komşularınca hazırlanırdı. Onları en mutlu günlerinde çeyiz eksikliği yüzünden boynu bükük bırakmazdı hısım akraba, eş dost ve konu komşu. Bu durum, halkın duygudaşlığının doruğa çıktığının bir göstergesi. Halkımızın bu elseverliği önemli bir özveri.

Yoksula yoksulluğunu, kimsesize kimsesizliğini duyumsatmamaktır amaç. Bu, duygusal bir imeceyle sağlanırdı. Ne yazık ki günümüz toplumu duygusal imecesini, elseverliğini, özveriye dayalı insan ilişkisini yitirmek üzere. İşte, geçmişi özlememiz ve geride kalan yılların belleğimizdeki anılarının tazeliği bundandır. Kimi zaman arkamıza dönüp baktığımızda yüreğimiz bunun için burkulur türlü türlü duygularla.

Adil Hacıömeroğlu

26 Mayıs 2026

[1] Mutfakta

ÇEKMEKÖY 100. YIL KÜTÜPHANESİ

Ben beni bildim bileli kütüphanelere ilgi duydum. Çocukluğumdan beri en çok merak ettiğim yerlerdir buralar. Raflarda dizili kitapları gördükçe içime doyumsuz, sonsuz, tanımsız bir sevinç ve heyecan dolar. Kütüphanelere karşı ilgiyi kitapçı dükkânlarına da duyarım. Kütüphaneler olsun kitapçı dükkânları olsun içeri girdiğimde raflardaki kitapları yorulmadan, bıkmadan saatlerce inceleyebilirim. Bu, bana sonsuz bir bilginin kapısını açar. Kitapları tanıdıkça okuma isteğim dizginlenemez bir durum alır.

Kitaplar, yaşamım boyunca en güzel dostlarım oldu. Onların içtenliği, dostluklarına bağlılığı, sonsuz bir bilgi pınarı olmaları beni mutlandırır. Her kitabın bir dünya olduğunu düşünürsek insanın binlerce dünyayı tanıması kadar varsıllık var mı şu kısacık yaşamda.

Geçen hafta Çekmeköy’de dolaşırken bir kütüphaneye rastladım. Bir şey sormak için girdim içeri. Bir görevli genç hanıma derdimi anlattım. İncelik dolu bir davranışla bana yardımcı oldu. Ben de bu iyiliğin karşılığını son kitabım Çocuklarımız Geleceğimiz Değil mi”yi kütüphaneye armağan ederek ödedim.

Çoktan akşam olmuştu. İçerisi dopdoluydu. Genellikle çocuklar ve gençler sessizce ders çalışıyorlardı içerde. Onların önlerindeki kitaplara odaklanmış ilgili sessizliği beni büyüledi. Bir süre oturdum boş bir yere ve çantamdaki kitabı okumaya başladım onlarla aynı havayı solumak için. Bu sırada üniversite sınavına hazırlanan iki kız öğrenciye test teknikleri öğrettim. Çok mutlu oldular. Ben de mutlandım onların mutluluğuna. Öğrencilerin çoğunun çalışmalarına çaktırmadan göz attım. Ne yazık ki nasıl çalışacaklarını bilmiyorlar. Bu konuda onlara yardımcı olacak birinin olması zorunlu bir gereksinim.

Burası Çekmeköy Belediyesi’nin Mart 2023’te açtığı 100. Yıl Kütüphanesi… Temizlik ve düzen ilk göze çarpan özellik… Gece olunca kalkıp gittim. Bir gün sonra yeniden geldim kütüphaneye. Kütüphane sorumlusu Esma Akça Önder Hanım’la tanıştım. Esma Hanım, kütüphanecilik bölümünü bitirmiş. Bu işin eğitimini alması nedeniyle yarattığı fark kolayca ayrımsanıyor. Her şeyden önce işini benimseyip seven biri.

Diğer çalışanlarla selamlaşıp söyleştik sessizce. Yeni bir kütüphane olmasına karşın halk tarafından benimsenip içselleştirilmiş. Onlarca öğrencinin ikinci evi olmuş burası. Gelenler, istediklerinde sebilden su gereksinimlerini karşılayabiliyor. Canları çekerse çay içebiliyorlar. Bu hizmet Çekmeköy Belediyesince veriliyor. Çay, kitap, ilgi, temizlik, düzen burayı ikinci evleri yapıyor. Bu nedenle saatlerce burada zaman geçirebiliyorlar. Ayrıca kütüphane her yerde olduğu gibi bir sosyalleşme alanı.

Ne yazık ki belediyeler kitaplıklara çok fazla ödenek ayıramıyor. Bu nedenle küçük bir yasa değişikliğiyle kütüphaneler daha çok varsıllaştırılabilir. Kütüphaneler çoğalırsa ülkemiz ileri gider. Kitap okuma alışkanlığı kazandırdığımız her çocuk ya da genç, uygarlık savaşının büyük komutanları, özverili öncüler olacak. Uygarlık savaşımını kazanmanın biricik yolu, kütüphanelerden geçmekte. Kütüphaneler, bir toplumun gideceği uygarlık yolunun sökülmez taşlarını döşer.

100. Yıl Kütüphanesi’nde 41.979 basılı, 29.205 de elektronik kitap okurlara sunulmakta. Kütüphane, bağışçıları bekliyor rafların kitaplarla dopdolu olması ve varsıllaşması için. Çiçeği burnunda kütüphanenin 13.697 üyesi bulunmakta. Üye sayısının artmasını umuyorum yakın zamanda.

Kütüphane yönetimi sınavlara hazırlanan öğrencilere yönelik “askıda test kitabı” kampanyası başlattı. Öğrencileri desteklemek, onlara yardımcı olmak için güzel bir düşünceyi uygulamaya sokmuşlar. Bu yaratıcı uygulamayı düşünenlerin usuna sağlık… Bu kampanyaya 4.697 kitap bağışlanmış. Bunların 3.523’ü, 1.050 öğrenciye verilmiş. Test kitapları oldukça pahalı… Bu nedenle dar gelirli aile çocuklarına verilen bu destek altın değerinde. Ayrıca Ağrı ve Şırnak illerimize kitap bağışları yapılmış. Çocuk yuvalarına gönderilen kitaplar ise övgüye değer bir çalışma.

Esma Hanım ve diğer çalışanlar yaratıcı düşüncelere, projelere çok açık. Dışarıdan gelecek önerileri beklemekteler. Her perşembe günü kütüphanede 3-6 yaş çocuklarına 1 saat boyunca öyküler, masallar okunmakta. Bu çalışma; çocuklara okumayı, dinlemeyi, düşlemler kurmayı, kitaplarla dost olmayı aşılayan bir girişim. “Ağaç yaşken eğilir” atasözünü uygulamaya döken bir çalışma bu.

Kütüphanede çalışanların neredeyse hepsi kadın. Buraya ev sıcaklığını verenin, anne şefkatiyle işlerine dört elle sarılan bu çalışanlar olduğunu düşünmekteyim.

Atatürk, yıllar öncesinden “Bilgili olan güçlü olur” özdeyişiyle bizlere bilginin kişisel ve toplumsal gerekliliğini anlattı. Uygarlık savaşında başarıya ulaşmanın yolu bilgiyle donanıp güçlenen yurttaşlardan geçer. Uygarlık savaşının en büyük gücü, kütüphaneler. Çekmeköy’de ikinci kütüphanenin açılmasını dört gözle bekliyoruz. Kütüphaneler çoğaldıkça yalnız İzmir’in dağlarında değil, yurdumuzun en çorak topraklarında milyonlarca rengârenk çiçekler açacak. O çiçekler, ülkemizin uygarlık yolunun itici gücü, esin kaynağı olacak.

En büyük dileğim, büyük kentlerde Kültür ve Turizm Bakanlığı ya da belediyelerce Atatürk ve Cumhuriyet kütüphanelerinin açılması. Buralarda Atatürk ve Cumhuriyet’le ilgili yayımlanmış bütün yapıtların toplanması. Bu, ülkemize büyük bir hizmet olacak. Hem de Atatürk’ün daha iyi öğrenilip anlaşılması için önemli bir fırsat sunacak halkımıza.

Büyük Önder Atatürk: “Önemli olan ufku görmek değil, ufkun arkasını görmektir” sözünü boşuna mı söylemiş? Ufkun arkasını görecek genç kuşak, kütüphanelerde yetişip boy atacak ve insanlığa hizmet edecek. Böylece ülkemizin geleceği güvenilir ellerde garanti altına alınacak.

Adil Hacıömeroğlu

20 Mayıs 2026

KENDİNDEN BAŞKASINI DÜŞÜNMEYEN GENÇLER

Televizyon dizileri, gündüz kuşağı izlenceleri ve telefon ekranları yeni bir genç kuşak yetiştiriyor. Bu gençlere internet kuşağı diyebiliriz. Bu çocuk ve gençlerin hiçbir konuda duracakları yer belli değil. Toplumla ters düşseler de aileleriyle çatışsalar da arkadaşlarından soyutlansalar da gittikleri yoldan bir milim bile şaşmıyorlar. Kendi özgürlük anlayışlarını kendileri belirliyor. Bu alanın ise sınırları belli değil, sonsuz.

Günümüz çocuk ve gençleri, adeta kendilerine tapınıyorlar. Toplumun da ailenin de odak noktasında kendilerinin olduğunu düşünüyorlar. Herkesin onlara hizmet etmesini beklemekteler. Kızlar dünyanın en güzeli, erkekler ise evrene egemen olan büyük bir güç olarak görmekte kendilerini. Bu kuşak savaşımcı, sabırlı değil; ivecen ve hazırcı… İstediklerine ulaşamadıklarında küsüp içe kapanıyorlar hemencecik. Olumsuzluklara karşı savaşmayı benimsemiyor bu kişiler. En önemli özellikleri de özverili olmamaları. Başkalarının kendileri için özverilerini iyi karşılarken kendilerinin başkaları için özveri yapması söz konusu bile olmuyor onlar için. Kendilerini değerli bulmadıkları için yaşamaktan kolayca vazgeçiyor bu kuşak.

İnternet kuşağı, aile üyeleri başta olmak üzere kimseye derin, karşılıksız, içten, vazgeçilmez bir sevgi duymuyor. Göstermelik sevgi, çıkarlar üstüne kurulu… Sevgileri yapmacık, özverileri göstermelik… Bu kuşak, yalnızca kendini seviyor, o da gösterişe bulayarak. Birçok çocuk ve gencin “Canım kendim” diyerek kendini sevdiğine tanık oluyoruz kamusal alanlarda. İnsanların içinde kendini sevip okşayanları da görüyoruz ara ara. Buna, kendine tapınma desek yerinde olur sanırım. Ben varsam her şey var, ben yoksam hiçbir şey yok; anlayışında çocuk ve gençlerin çoğu. Yaşam anlayışları, ben merkezli…

İnternet kuşağı, başarıya kısa ve kolay yoldan ulaşmanın peşinde. En kestirme yoldan varsıllaşmak istemekte bu kuşak. Emek vererek, alınteri dökerek sabrederek amaca varmak, ülkülere ulaşmak onların defterinde yazmıyor. Çoğunun temel amacı çok paraya sahip olmak. Çok varsıllaştıklarında mutlu olacaklarını sanmaktalar. Bu nedenle duygular hep ikinci plana atılmakta. Oysa insan, duygularıyla var. Olumlu ya da olumsuz duygular olmadan insanın insan olamayacağının farkında değil çoğu. Yakınlarının mutluluklarını paylaşamıyor, onlarla mutlu olamıyorlar. Başkalarının acısını yüreklerinde duyumsayamıyorlar. Bu da duygudaşlıklarının olmadığını göstermekte.

İnternet gençliğinin akrabası, arkadaşı, yakını, düşünsel olarak beslendiği kaynak ekranlar. Giderek bu kuşak, sosyal çevresinden soyutlanmakta. Çoğu, ekranlarıyla evlerine kapanmakta. Bu kapanma, birçok tinsel sorunları da getiriyor yanı sıra. Bu durum, aslında yaşamdan derin bir kopuş. Yaşamdan kopuş, yaşamayı anlamsızlaştırmakta. Bu da kendisinin ve başkalarının yaşama hakkını önemsememeyi getiriyor. Son yıllarda özkıyımların, toplu öldürmelerin sıkça olmasının nedeni bu değil mi?

İnternet gençliğinin aktöre ve toplumsal değerlerden koptuğu çok açık. Aktöre ve toplumsal değerlerin birçok kişi için bir anlamı yok! Bu da onları köksüzleştirip toplumdan uzaklaştırmakta. Bu kuşağın ekranlara teslim olmasına göz yumulmamalı. Göz yumulduğunda insanoğlu, kendini yok eden bir canavara dönüşecek. Bu, yadsınamaz bir gerçek…

Adil Hacıömeroğlu

20 Mayıs 2026

KENT LOKANTALARI

İstanbul Büyükşehir Belediyesi, 2022’de ilk kent lokantasını Çapa’da açtı. Buranın seçilmesi çok ilginç… Çünkü Çapa, öğrencilerin yoğun yaşadığı bir yer… Taşradan bu büyük kente gelen bir öğrencinin İstanbul’da en önemli gereksinimi beslenme… Dar gelirli bir öğrencinin eğitimini sürdürmesi için sağlıklı beslenmesi gerekir. Sağlıklı beslenme de büyük para istemekte.

Kent lokantaları giderek İstanbul’un birçok ilçesinde kapılarını halka açtı. Birçok kişi, buraların açılmasına önyargıyla baktı. Bu aşevlerinin açılması kamuoyunda sıkça tartışma konusu oldu. Zaten ülkemizde halkın yararına hangi iş yapılsa tartışma konusu olmakta. İyi ya da kötü her şeyi siyasete alet etme alışkanlığı ne yazık ki birçok yararlı işin yaşama geçmesini engellemekte. Türk siyaseti doğruda, iyi, yararlı ve halkın çıkarına olan işlerde birleşme alışkanlığını nedense edinememiş.

İstanbul’da yaşayan biri olarak kent lokantalarıyla tanışmam biraz geç oldu. Son bir ay içinde iki ayrı semtte birkaç kez buralarda karnımı doyurdum. Öncelikle söyleyeyim ki verilen yemeklerle bir kişi doyuyor. Dört tür yemek çıkıyor her seferinde: çorba, ana yemek, pilav (pirinç ya da bulgur), yoğurt ya da meyve… Bana denk gelmedi, ancak meyve yerine tatlı da veriliyormuş kimi zaman. Bir kez pilav yerine su böreği vardı. Dört tür yemek yüz lira… İstanbulkartla ödediğinizde doksan lira… Bu ederle bu yemeği sofraya getirmek olanaksız bir şey ülkemizin ekonomik koşullarında. Ana yemekte et var her zaman.

Her kap yemeğin porsiyonu hesaplanarak pişiriliyor. Yemekler, yaklaşık kırk gıda uzmanının denetiminde bir merkezde yapılıyor. Burası hem kent lokantalarına hem de yaklaşık 20.000 İBB çalışanına yemek hazırlıyor. Yemekler, İBB Destek Hizmetlerince hazırlanmakta.

Şu anda 20 kent lokantasında birçok dar gelirli kişi karnını doyurmakta. Öğlen 12.00’de kapılarını açıyor gelenlere. Yaklaşık bin kişilik yemek geliyor her şubeye. Böylece tüm lokantalarda 20 bin kişi karnını doyuruyor. Yemek bitince kapıları kapanıyor müşterilerine. Yemek olduğunda akşam sekize dek kapıları herkese açık…

Kent lokantalarının en ilgi çekici yanı, çalışanlarının hepsinin kadın olması. Böylece İBB, olumlu yönde ayrımcılık yaparak kadınları evde oturmaktan kurtarıp iş sahibi yapıyor. Ekmeğini emeğiyle kazanan kadın, böylece aile bütçesine katkıda bulunup özgürleşiyor.

Kent lokantalarının en önemli müşterileri emekliler… İkinci sırada öğrenciler var. Çevredeki çalışanların çoğu karınlarını doyurmak için buraları seçmekte. Gerçi semte göre bu dağılım değişebilmekte. Emeklilerin uzun süre burada yemek yemek için sırada beklemesi üzücü bir durum. Ne yazık ki izlenen yanlış ekonomik politikalar yüzünden hükümet, emeklisini bir lokma ekmeğe muhtaç etmiş durumda. Çalışanların yarısından fazlasının asgari ücretle çalıştığı ülkemizde karın doyurmak, bir öğünü ucuza getirmek önemli bir konu.

Kent lokantalarında karnını doyuranların tamamına yakını tabaklarında tek bir kırıntı bile bırakmıyor. Bu da savurganlığı önleyip insanları tutumlu olmaya alıştırmakta. Yemekten sonra herkes, tabaklarının olduğu tepsiyi kendisi götürüyor görevlilerin bulunduğu yere. Böylece yemek masaları hep temiz kalıyor. Buralarda yemek yiyen ortaokul, lise çocuklarının çoğunun evlerinde annelerine yaptırdıkları sofrayı toplama işini, kendilerinin yapması onlar için bir eğitime dönüşmekte. Bu da çoğu kişinin ayrımına varmadığı bir konu…

Kent lokantalarının sayısı artırılmalı. İstanbul’un her ilçesinde, hatta birçok semtte açılmalılar. Çünkü beslenme önemli bir sorun halkımız için. Ayrıca buralarda işe, okula gidenlere sabahleyin çorba da verilebilir. İnsanlar üç öğün yemek zorunda yaşamak için. Bu nedenle kaynaklar iyi ve yararlı değerlendirilip akşam yemekleri de dar gelirli yurttaşların önüne getirilmeli buralarda.

Kent lokantaları, İBB’nin iyi yaptığı işlerden… Bu nedenle yöneticiler iyi, yararlı yaptıkları işlerle anılmalı. Toplumsal çıkar, kişisel çıkarların üstünde tutulduğunda iyi işler yapılabiliyor. Bu da Atatürk’ün halkçı-devletçi uygulamalarının bir parçası.

Belediyeler ve diğer devlet kurumları bir yeri adlandırırken güzel Türkçemize özen gösterip katkı sağlamalı. Bu yolla da Türkçenin söz varlığı varsıllaştırılmalı. Türkçemizin yabancı sözcüklerden arındırılması kurum ve kuruluşların başlıca görevi olmalı. Çünkü Türkçe olmasa Türkiye olmaz. İtalyancadan dilimize girmiş “lokanta” yerine, Türkçe “aşevi” sözcüğü kullanılsaydı çok mutlu olurdum. “Kent lokantası” yerine, “kent aşevi” ne güzel yakışırdı değil mi?

Ne diyelim? Kent lokantalarında karnını doyuranlara afiyet olsun! Yiyip içtikleri onlara yarasın!

Adil Hacıömeroğlu

19 Mayıs 2026

İÇİŞLERİ BAKANLIĞI’NDAN UYARI

İçişleri Bakanlığı İç Güvenlik Stratejileri Dairesi Başkanlığı bir rapor yayımladı. Rapor, literatür taramasıyla hazırlandı. “Sosyal Medya’nın Çocuklar Üzerindeki Etkisi” başlıklı bir rapor bu. Rapor, dijital ortamda çocukların karşılaştığı tehlikelerle ilgili çarpıcı saptamalar içermekte. “Hizmete Özel” damgalı rapor, 38 sayfadan oluşmakta. Burada çocukların çevrimiçi ortamdaki tehlikelere karşı ulusal ve uluslararası düzeyde yapılması gerekenler anlatılıyor.

Raporda, INCEL (İstemsiz Bekârlar) akımının ülkemizdeki etkisinin tehlikeli boyutlarda olduğu belirtildi. Bu rapora göre Türkiye’deki INCEL toplulukları yabancı ülkelerden ayrı olarak “yoksulluk” sorununu öne çıkarıyor. “Yoksul” ve “çirkin” olmanın kadınlara erişememenin en önemli nedeni olduğu vurgulanıyor. Bundan da anlaşılacağı üzere ergenlik dönemindeki erkek çocuklarda yoksulluk ve çirkinlik üzerinden aşağılık kompleksi oluşturuluyor. Zaten dünya kapitalizminin sıkça başvurduğu bir yol bu. İnsanları kendi bedenlerinden, yaşamlarından, içinde yaşadıkları toplumdan, hısım akrabasından, konu komşusundan ve eşinden dostundan nefret ettiriyor. Nefret dolu birinin suça eğilimi de artıyor böylece.

Bir ülkeyi karıştırmak, iç barışı bozmak, halkın korku ve kaygıya kapılmasına yol açmanın yolu bireylerin nefretle doldurulması. Bu uygulamanı acı sonuçlarını da görüyoruz üzüntüyle. Bunun en çarpıcı örneklerinden biri 4 Temmuz 2024’te İstanbul’da yaşandı. İki kadını öldüren Semih Çetin’in INCEL gruplarıyla ilişkisi belirlendi.

İçişleri Bakanlığı’nın raporunda Discord uygulamasında belirlenen “901 ve Gulyan” grupları ile “C31K-C7K (Cehennemin 7 Katı) ve “İsrail Duyuruları” gibi grupların çoğunda çocuklara yönelik zorbalık, cinsel taciz, tehdit, şantaj, kredi kartı kopyalama, kişisel veri ele geçirme, hayvanlara şiddet, dinsel değerlere ve Atatürk’e hakaret gibi suçların işlendiği belirtildi. Bu suçları işlediği belirlenip gözaltına alınan şüphelilerin çoğunun 18 yaşın altındaki çocukların olması ilgi çekici.

Sözünü ettiğimiz rapor çok ayrıntılı. Ülkemizin karşı karşıya olduğu büyük tehlikeyi tüm çıplaklığıyla ortaya seriyor. Ne yazık ki birçok kurumun sorunu doğru belirlemesine karşın birçok kişi, kurum ve kuruluşun bu konuda duyarsızlığı da ilgi çekici.

Son zamanlarda “Suça Sürüklenen Çocuklar” kavramı yaşamımıza girdi. Gözünü kırpmadan akranını, aile bireylerini, hiç tanımadığı kişileri öldüren çocuklar çıktı karşımıza. İçlerinde toplu öldürmelere neden olanlar da var. Konu, çocuk işidir, diyerek geçiştirilmemeli. Çocukların bulaştığı suçlar, toplumumuzun kılcal damarlarına doğru yayılmakta. Bu demektir ki büyük bir ulusal güvenlik sorunuyla karşı karşıyayız.

Çocukları, suça sürükleyen kimler mi? Ekranlar… Küresel güçlerin yönettiği ve ülkemizi çökertmeye çalışan görünmez düşmanların elindeki ekranlar… Özellikle telefonlar üzerinden ulaşılan kötü niyetli birçok internet sitesi ve uygulamaları... Diziler, gündüz kuşağı izlenceleri… O zaman yapılacak iş, çocukların buralara erişimini engellemek. Ancak şu unutulmasın ki çocukların buralara erişimini engellediğinizde anne ve babalarının ya da diğer aile büyüklerinin telefonunu kullanıyorlar bu amaçla. Demek ki bu yaşamsal sorunu ortadan kaldırmak için öncelikle anaataların[1] eğitilip bilinçlendirilmesi gerekiyor. Çocukların ekran bağımlılıklarının önünü açan başta anne ve babaları ile arkadaşları... Bu konuda toplumsal bir dayanışmaya, savaşıma, bilinçlenmeye, duyarlılığa ve birlikteliğe gereksinim var.

Ulusal güvenlik sorunu durumuna gelen ekran bağımlılığıyla savaşım konusunda devlet kurumlarının zaman yitirmeden harekete geçmesi gerek. Özellikle televizyonlar, telefonlardaki oyun siteleri ve birçok uygulama denetim altına alınmalı. Bugün önlem alınmazsa yarın çok geç olabilir.

Adil Hacıömeroğlu

15 Mayıs 2026

[1] Ebeveynlerin

AĞAÇ YAPRAĞIYLA GÜRLER

Türkiye’nin nüfus artış hızı her geçen gün düşüyor. Böylece genç nüfusumuz gittikçe azalıyor. Bu durum, yaşlı sayısını artırmakta. Yaşlıların çalışıp işgücüne etkin olarak katılması olanaksız. Ancak onların deneyimlerinden yararlanmalı. Yaşlıların ekonomiye katkılarını sağlamak için onların çalışabilecekleri iş alanları oluşturmalı. Bu, onların sağlıkları için çok yararlı olur.

Genç sayısının azalıp yaşlıların çoğalması üretim açısından önemli sorunları karşımıza çıkarıyor ne yazık ki.

Nüfus yaşlandıkça birçok toplumsal, ekonomik, sağlık açısından sorunları ortaya çıkarıyor. İnsan ömrünün uzaması, sağlık ve sosyal güvenlik sistemlerini zorlamakta. Sağlık giderleri hızla artıyor. İnsan yaşamının uzamasıyla emeklilerin aldıkları aylık sayısı da çoğalıyor. Genç nüfusun azalması demek, çalışan sayısının düşmesi demek. Bu da sosyal güvenlik sistemine daha az prim girişini birlikte getirmekte. Böylece sosyal güvenlik sisteminin gelir-gider dengesinde ters orantılı bir durum söz konusu.

Ülkemizde nüfus artışının düşmesiyle aileler küçülüyor. Bir de buna ekran tutsaklığı eklendiğinde insanlar giderek toplumsal ilişkilerini yitiriyor. Sosyalleşmeden uzak, kendi kabuğuna çekilmiş bir insan tipi, geleceğe yön verecek bireyci bir yaşam kişiyi tinsel sağlıktan ve yaşama bağlılık açısından zor durumda bırakıyor.

Türk ailesi anne, baba ve bir çocuktan oluşuyor genellikle. Üç kişilik aile tipi birçok toplumsal, tinsel, kültürel, köksel, geleneksel sorunu da birlikte getiriyor. Bu, bazı akrabalık adlarının günlük yaşamdan silineceğini de göstermekte. Öncelikle çocukların çoğunun kardeşi yok! Bu da “kardeş” sözcüğünü dilimizden, toplumsal yaşamımızdan, kültürümüzden, ailenin kavramsal evreninden çıkaracak. Gelecekte birine “Kaç kardeşsiniz?” sorusu sorulmayacak artık. Çünkü bu, gerçeklerle bağdaşmayan, yersiz bir soru olacak önümüzdeki yıllarda. Kardeşle ilgili dilimize yerleşmiş birçok atasözü ve deyim geçerliliğini yitirip unutulacak.

Günlük yaşamımızda, toplumsal ilişkilerimizde önemli yer tutan “amca, hala, dayı, teyze, yenge, gelin, enişte, bacanak, elti; amca, dayı, hala, teyze çocuğu…” gibi birçok akrabalık adı tarihe karışacak. Bu durum, geleceğin çocukları için önemli bir sosyal yoksulluk ve yoksunluk olacak. Bu toplumsal eksikliğin yerini tutacak bir şey yok! Bu tinsel yoksulluğun giderilmesi olanaksız.

İnsan, toplumsal bir varlık… O, toplum içinde mutlulukla doğup insanlarla yanlışıyla doğrusuyla iç içe yaşayarak çevresindekileri üzüntülü bırakarak bu dünyadan göç eder. Onu, toplumsal ilişkilerden yoksun bırakmak hiçbir anne ve babanın hakkı olamaz. Hiçbir gerekçe bir çocuğu, akrabalık duygularından soyutlayarak yaşamaya zorunlu kılamaz. Bir çocuğa yapılabilecek en büyük kötülüklerden birdir bu.

Bir kişi hısım akraba, konu komşu, eş dostla yaşar. Bu yaşam, onu sosyal ve tinsel açıdan varsıllaştırır. Yaşamına renk, düşlerine türlülük getirir. Her şeyden önce bir çocuğun yaşamın zorluklarını aşmada sırtını kayıtsız ve koşulsuz yaslayacağı akrabaları, yani arkası olmalı. İyi günde, kötü günde sevincini, mutluluğunu, acısını, üzüntüsünü paylaşacak bir insana gereksinmesi var. İşte, tek çocuklu ailelerde yetişen kişinin yaşam boyu yaşayamayacağı bir durum, bir duygu bu. Ne yazık ki bazı bilisiz[1], sorumsuz, bencil, asosyal kişiler de günümüzde çocuklarını akrabalık ilişkilerinden koparıyor en sevdikleri varlıklarına adeta ihanet edercesine. Doğaldır ki bu yoksunluk, çocukta yaşamı boyunca içten içe büyüyen kapanmaz tinsel, sosyal biyara olarak var olacak onun yaşamı boyunca.

Atalarımız: “Ağaç yaprağıyla gürler” sözünü söyleyerek günümüz insanlarına yol göstermekte. İnsanlar aileleri, sevenleri ve yakın dostlarıyla yaşadıklarında, onlarla dayanışma içinde bulunduklarında daha güçlü, üretken, yaratıcı, verimli, mutlu ve yaşama bağlı olacaklarını vurgular bu söz. Ne yazık ki dünyaya getirdiğimiz çocukların dallarını, budaklarını kırıp yapraklarını tomurcuk olmadan yok ediyoruz. Böylece kupkuru bir ağaç kalıyor ortada ne gürleyecek ne de diğer varlıklara gölge edebilecek.

İnsan, geleceği düşünen bir varlık… Bu nedenle dünyaya getirdikleri çocuğu dalsız, budaksız, köksüz ve yapraksız bırakma hakları yok!

Adil Hacıömeroğlu

14 Mayıs 2024

[1] Cahil

AİLE ÜYELERİNİ TANIMAYAN ÇOCUKLAR

Günümüz toplumunun en büyük sorunlarından biri, iletişimsizlik… Aslında bu sorunun asıl kaynağı, evler… Anne, baba ve çocuklar aynı çatı altında yaşasalar da ne yazık ki aile olamıyorlar. Bunun en büyük nedeni ise bireyler arasındaki iletişimsizlik…

Aileyi oluşturan üyeler, neredeyse kendi aralarında pek konuşmuyorlar. Yaşanan mutluluklar, sevinçler, acılar, üzüntüler, ülküler, bireysel ve ailesel amaçlar paylaşılmıyor. Bu da aile üyelerinin bir olmasını engelliyor. Ailenin sosyal bir beden gibi davranması günümüzde ne yazık ki olanaksız.

Çoğu ailenin çocuk üyeleri; anne, baba ya da kardeşlerinin ne iş yaptıklarını, nelerden hoşlanıp nefret ettiklerini bilmiyor ne yazık ki.

Çocuklara eskiden beri anne ya da babalarının ne iş yaptıklarını sorarım. Çoğu, anne ve babasının ne iş yaptığını, öğrenimini bilmiyor ne yazık ki. Ekranların toplumu tutsaklaştırmadığı dönemde bu sayı azken dijital bağımlıkla sayılar tavan yaptı nedense.

Ekran tutsaklığı öncesi dönemde bazı öğrencilerimiz babalarının ne iş yaptıklarını saklardı. Çünkü o dönemde çok para kazanılsa da bazı işleri yapmak yüz kızartıcıydı. Bu nedenle çocuklar, özellikle babalarının ne iş yaptığı sorusuna “Serbest meslek” yanıtını verirdi. İşin en üzüntü verici yanı ise o dönemin çocukları, babalarının yaptığı işi kendi vicdanlarda aklayamazdı. Bu nedenle de en sevdikleri varlıklarının işlerini saklama yoluna girerlerdi.

Günümüzde ise çocukların anaatalarının[1] mesleklerini bilmemeleri, onların yaptıkları işlerin kötülüğünden değil. Bunun nedeni, aile üyeleri arasındaki derin iletişimsizlik… Aynı evde yaşamalarına karşın birbirlerini tanımayan aile üyeleri var karşımızda. Ortaokul ya da lisede okuyan çocuk, kendisinden büyük kardeşinin hangi üniversitenin, hangi bölümüne gittiğini bilmiyor. Bu durum, birçok kişiye şaşırtıcı gelebilir, ancak günümüzün bir gerçeği bu.

Birçok çocuk, anne ve babalarının eğitim durumlarını, ne iş yaptıklarını, işyerlerinin nerede olduğunu, işlerine nasıl gidip geldiklerini bilmiyor. Burada suçu, yalnızca çocuklarda aramak çok yanlış. Çünkü bu konudaki iletişimsizliğin asıl kaynağı anne ve babalar… Onlara aile bireyleri konusunda gerekli bilgileri vermiyor anne ve babalar. Eve geldiklerinde çok yorgun olduklarını söyleyip bir yana çekiliyorlar. Çocuklarıyla konuşmak yerine ya dizi ve haber izliyor ya da telefona kaptırıyorlar kendilerini. Bunları yapmıyorlarsa koltuğun bir yanına kıvrılıp horlamaya başlıyorlar. Yalnızca bu mu? Değil doğal olarak. Dedelerden, ninelerden, amcalardan, halalardan, dayılardan, teyzelerden, eniştelerden, gelinlerden de söz edilmiyor evlerde. Böylece çocukların aile köklerinden kopmasına yol açıyorlar bilerek ya da bilmeyerek. Bu köksüzlük; çocukları toplumsal, tinsel, ülküsel, amaçsal olarak kurutuyor.

Ailesini tanımayan çocuk, içinde yaşadığı toplumu nasıl tanıyacak? Ülkesini öğrenip tanıması olanaklı mı bu durumda?

İletişimsizlik, çağımızın sağaltılamaz sayrılığı… Bu, aynı sosyal çevreyi paylaşan bireyleri birbirine yabancılaştırıyor. Böylece toplumsal çözülme hızlanıyor. Bu çözülme, toplumu içten içe çürütmekte. İster istemez çürüyen bir yerde kokuşma da olur. Son aylarda akla hayale gelmedik olaylarla karşılaşmamızın nedeni, bu kokuşma değil mi? Köksüz ağaç kurur, köksüz insan da. Bu nedenle çocuklarımızı köksüz ve iletişimsiz bırakmayalım. Hem kendimizi hem de onları ekranlara tutsak etmeyelim. Çocuklar, ailelerini bilip tanımayıp da kimi tanıyacak?

Adil Hacıömeroğlu

12 Mayıs 2026

[1] Ebeveynlerinin

TÜRKİYE’DE RUS EDEBİYATI’NIN ALGILANMASI

Türk aydınları, en çok Fransız edebiyatından etkilenmiştir. Bunda Fransız Devrimi’nin etkisinin yanı sıra özellikle Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı-Fransa arasındaki iyi ilişkilerin olması da çok etkili oldu. Zaten ülkemizde çok geç başlayan roman yazımında Fransız etkisi oldukça yüksektir. Türk yazınının[1] birçok türünde Fransız yazınının etkisi çok açık olarak görülür. Özellikle yeni gelişen çağdaş Türk şiiri, Fransız ozanlarının izlerini taşır.

Fransız yazınından sonra ülkemiz okuru; İngiliz, Alman, İtalyan, İspanyol ve Amerikan edebiyatlarıyla tanıştı. Rusya, komşumuz olmasına karşın edebiyat alanındaki etkileşimimiz epeyce geçtir. Bunda uzun süren Osmanlı-Rus savaşları önemli etkendir. Gerçi Rusya’da doğup büyüyen birçok Türk aydını ülkemize ya gelip tamamen yerleşmiş ya da gelip giderek bu ülkenin yazınını Osmanlı topraklarına taşımıştır. Bu kişilerin en önemlileri Gaspıralı İsmail, Yusuf Akçura gibi aydınlardır. Bu kişilerin daha çok Türkçü-milliyetçi çizgide olmaları ülkemiz açısından ayrı bir önem taşır.

Bolşevik Devriminden sonra Türk-Rus ilişkileri barış dönemine girdi. Kurtuluş Savaşı’mız sırasında ve Cumhuriyet dönemindeki kalkınma seferberliklerinde yanı başımızda hep Sovyetler Birliği’ni görmekteyiz. Bu dönemde Rus klasiklerinin neredeyse tümü Milli Eğitim Bakanlığınca Türkçemize çevrildi. Böylece Türk okuru, özellikle de öğrenciler Rus yazarlarla kitap sayfalarında buluştu.

İkinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla Atatürk-Lenin dostluğuyla filizlenen ilişkiler, ağaç olmadan budanmıştır. Nazizm hayranı sözde milliyetçilerde komünizm düşmanlığı başladı bu dönemde. Komünizm düşmanlığı, Rus karşıtlığına dönüştü kısa sürede. Ne yazık ki Türk sağının çoğunluğu, Rus edebiyatçılarının tümünü komünist sandıkları için iki ülke arasındaki kültürel köprüler ortadan kalktı. Türk solu ise Rus yazarların kitaplarını hep başköşeye koydu. Ancak solcuların da önemli bir kısmı Rus yazarların hepsini komünist sandılar uzun süre. Epeyce zaman geçtikten sonra gerçeği anladılar nedense. Görüldüğü gibi ülkemizin sağcıları da solcuları da Rus yazınına önyargılarla koşullanmış ve ideolojik saplantılarla baktılar. Bu da Rus yazınının gereği gibi anlaşılmamasına neden oldu.

Sovyetler Birliği’nin dağılması, Doğu Blok’unun çökmesi ve bunların sonucu olarak Soğuk Savaş’ın bitmesiyle sağ ve sol kesimlerdeki ideolojik koşullanmalar, saplantıya dönüşen önyargılar yavaş yavaş ortadan kalktı. Yine de ABD’nin Rusya karşıtlığı nedeniyle hâlâ “Moskof” diyerek Rusya’yı düşman olarak belleme, bu ülkenin sanatsal yapıtlarına mesafeli durma söz konusu.

Son dönemde Rus yazının büyük yazarlarının Türkiye’de çok fazla okur bulduğu kesin. Bu okur kitlesi, belli bir siyasal kesimi değil, ayrı görüşleri savunan geniş halk kitleleridir. Buna karşın Rusya’ya karşı düşmanca önyargılar bitmediğinden çok yaygın olmasa da Rus yazarlara karşı çıkışlar, şüphe duymalar sürmekte.

Aslında Rus yazının konuları, yazarların anlatım teknikleri hiç de bizim kültürümüze uzak değil. İki komşu toplumun yüzyıllardır kültürel geçişkenlikleri söz konusu. Üstelik aynı bozkırlarda birlikte sürülen bir yaşam da var geçmişlerinde.

Rus yazınını çıkarırsanız, dünya kültür ve sanat tarihi tek kanatlı kuşa döner. Bir kuş da tek kanatla uçamaz.

Adil Hacıömeroğlu

6 Mayıs 2025

[1] Edebiyatının

ÖLÜ EVLİLİKLERİN NEDENİ

“Ölü Evlilikler” başlıklı yazımdan sonra birçok dostum, “Ölü evliliklerin nedeni ne?” diye sordular. Bazıları, sordukları sorunun yanıtını da verdiler. Yanıtların çoğunun örtüştüğü bir nokta var. Demek ki aklın yolu bir… Bundan da anlaşılıyor ki bu yaygın duruma birçok kişi kafa yormuş. İnsanlar sorunu belirleyince çözümü de bulmaya çalışmış doğal olarak.

Kız ya da erkek olsun delikanlılık döneminde farklı görünme, kendisini olduğundan ayrı gösterme eğilimindedir. Bu durumu olağan karşılamalı. Çünkü insan duygularının, şehvetin, cinsel cazibenin doruğa çıktığı bir dönemde olduğundan farklı, olağandışı ve albenili görünmek bir genç için yadsınacak bir davranış olmasa gerek. Bu dönemde cinsel cazibe ön planda. Zaten doğadaki diğer canlılara baktığımızda cinsel cazibeyle karşı cinsin ilgisini çekmek için denemedikleri yol neredeyse yok! Bazı hayvan türlerinde aile olmak söz konusu değil. Bu nedenle cinsel cazibeye kanıp sonrasında hayal kırıklığına uğramak söz konusu olmuyor böylece. Çünkü bu ilişkinin temel nedeni, üreyip çoğalmak.

Bazı hayvan türlerinde ise yaşam boyu süren bir birliktelik var. Bir başka deyişle ilkel de olsa bir aile kurmak söz konusu. Ancak bu birliktelik, tamamen doğanın kuralları gereğince oluştuğu için burada sorun çıkmaz. Doğada insan dışında hiçbir canlının yiyecekle dolu kileri, ambarı, parayla dolu kasası, deste deste tapusu, dönüm dönüm tarlası, uçsuz bucaksız bahçesi, eşler arasında sen ben kavgası yok! Herkes doğal sürecin gereğini yapar. Erkek erkekliğini, dişi dişiliğini yerine getirir. Eşlerin ikisi de doğanın onlara verdiği rollerin dışına çıkmaz.

Delikanlılık çağında cinsel dürtüler, ilişkiye yön verir. Bu baskınlık, eş adayının yanlışlarını, olumsuzluklarını örter. Burada aranan şey yanlışı görmek değil, cinsel doyumsuzluğu gidermek. Bu nedenle uyum, toplumsal yaşamda değil; cinsel ilişkide aranmakta. Bu âşıkların gözünü kör, kulaklarını sağır ediyor. Çoğu zaman cinsel dürtünün doruğa çıktığı duruma sevi denmekte. Sevi, her şeyi örten çoğu zaman karşıdaki eşin huyunu, olumsuzluğunu, uyumsuzluğunu gözlerden ırak tutan kalın bir örtü.

Çiftler, delikanlılığın hiç sona ermeyeceğini, cicim aylarının yaşamlarının sonuna dek süreceklerini sanmakta. Çok geçmeden cicim ayları geçip de geçim ayları gelince ak koyunla kara koyun ortaya çıkıyor. Yaşamın acı, zor gerçekleriyle karşılaşıyor çiftler. Her gün çözüm bekleyen onlarca sorunla karşılaşıyorlar. Sorunları çözmek için işbirliği olmayınca kutsal yuvanın çatısı çatırdamaya başlıyor. Eşler, sorunları ortaya çıkaranın diğer eş olduğunu öne sürüyor. “Bak, bunların hepsi senin yüzünden başımıza geldi” tümcesini sıkça duyar çoğu kişi.

Eşler birbirlerinin sorunları çözme, zorluklarla savaşma yeteneklerini bilmedikleri için çoğu zaman şaşkınlık içinde kalmakta. Karşı tarafın akıl gücünü, mantıksal işleyişini, fırtınalara dayanıklılığını daha önce bilmediğinden güvensizlik ve düş kırıklığı ortaya çıkmakta. Güvensizliğin olduğu bir yerde dayanışma, işbirliği olur mu?

Günümüz evlilikleri mantık temelinde yükselmiyor, cinsellik büyüsüyle kanatlanıyor. Sert bir fırtına da ise cinsellik uçup giderken bulutların üstünde düş dünyasında dolaşan çift yere çakılıyor. Mantığın olmadığı yerde savaşım, mantıksal çözüm, vefa, özveri, üretkenlik olmaz. Olmuyor da zaten…

Eskiler “Yaya gözüyle at, bekâr gözüyle avrat alınmaz” demiş. Ne güzel bir söz… Yaya sürekli yürüdüğü için yorgundur. At olsun da nasıl olursa olsun. Yeter ki onu yürümekten kurtarsın. Bekâr kişi, cinsel açlık içindedir. Onun biricik amacı açlığını gidermek… Bunun kimle olacağı çok da önemli değil. Burada “avrat” sözü yerine erkek de diyebiliriz. Her iki cins için de durum aynı.

Geleneksel ölçüler içinde evlenen çiftlerin birliktelikleri daha uzun süreli olmakta. Çünkü burada kız ve erkeğin birbirlerini seçmeleri belirleyici değil, anne ve babaların mantıksal değerlendirmeleri söz konusu. Çünkü anne ve babalar, çocuklarının evliliklerine cinsel açısından değil, mantıksal ölçülerle bakmakta. Geleneksel kuralların da yanıldığı zamanlar oluyor. Her durumda hata payı kesinlikle var.

Asıl sorun, eşlerin evlilikleri sırasında kendilerini geliştirerek bazı yanlışlardan kurtulmaları için emek harcamaları gerek. Doğada hangi canlı olursa olsun uyum sağlama yeteneğine sahip. Her varlık, her canlı değişir zaman içinde. Değişim, doğanın dinamiği... Bu değişim dinamiğini ne yazık ki anlayamayan, bunu içselleştiremeyen birçok kişi var yanımızda yöremizde. Bazı kişilerden “Ben değişmem” sözünü sıkça işitiriz. Taş değişiyor, kayalar dalgaların gücüyle değişip kuma dönüşüyor, sen değişmiyorsun öyle mi? Sen, taş ve kayadan daha geri bir varlık mısın?

Adil Hacıömeroğlu

6 Mayıs 2026

ÖLÜ EVLİLİKLER

Bazı evlilikler ölü doğar, ölü olarak sürer ve doğal süresi dolduğunda da can çekişerek parçalanarak yok olur.

Evlilik; karşılıklı paylaşmanın, eşler arasında dayanışma ve özverinin, güvenin, duygudaşlığın, saygının, sevginin, iki eğinde[1] tek yürek olmanın, uyumun, eşini olduğu gibi kabul etmenin, mutluluğu amaçlamanın, iyi çocuklar yetiştirmenin, bilerek yanlış yapmamanın, umudun, ülkünün, aynı şeyleri duyumsamanın, ortak amaçlara koşmanın, zorlukları birlikte aşmanın, karanlıkta ışık olmanın, olumsuzlukları olumluya çevirmenin, karamsarlığa karşı iyimserliğin, uzun gecelerde şafağın söküşünü görmenin adıdır.

Evlilikte saplantıların, amaçsız ve kör inadın, kötü düşünmenin, sürekli karşısındakini suçlamanın, laf sokmanın, saygısızlığın, sevgiyi aşındırmanın, kalp kırmanın, güvensizlik yaratmanın, karnından konuşmanın, parasal hesaplar yapmanın, emeğe değer vermemenin, dedikodunun, ben-sen çekişmesinin, üçüncü kişilerin sözüne kanmanın, eşlerin aile köklerini yok saymanın, anlamsız kibrin, bencilliğin, eşini ya da ailesini aşağılayıp küçümsemenin, hele de nankörlüğün yeri yoktur.

Evlilik kurumu “ben”, “sen” diyerek değil; “biz” diyerek ayakta durur. Böyle olunca iki farklı tende tek bir yürek çarpmaz. Bir tek yüreğin kan pompalamadığı iki ayrı ten, sevgi kansızlığından ölüme koşar hızla. Baştan “biz” denmediğinde evlilik ölü doğar. Bu tür evlilikleri canlandırmak neredeyse olanaksız. Çünkü ölüler dirilmez, diriltilemez. Eşlerden birinin olağanüstü çabasıyla da yürümez yaşamın zorunluluklarıyla ağır aksak gitse de.

Eşler “biz” diyemediği için ortak düşler, ulaşılması gereken amaçlar, gerçekleştirmek için savaşılacak ülküler, tasarlanacak ortak gelecek olmaz. Evliliği, evlilik yapan ortak düşlerdir. Bu düşler; eşler arasındaki sevgiyi çoğaltır, saygıyı vazgeçilmez yapar, özveriyi sonsuzlaştırır, dayanışma duygusunu artırır, geleceği kurar, duyguları tazeler, umudu yeşertir, kutsal çatıyı sağlamlaştırır. Düşsüz evlilikler, gönülsüz yenen aş gibidir; ya karın ağrıtır ya baş.

Evlilikteki sen-ben kavgası zamanla anlamsız bir çekişmeye dönüşür. Eşler arasında olumlu sözler unutulur. Sürekli olumsuz eleştiriler söz konusudur. Bu eleştiriler, zamanla hakarete ve kırıcı sözlerle sürer. Karşılıklı küfürler sıradanlaşır. Eşlerden biri, diğerinin canını daha çok yakmak için kutsal saydığı ailesine saldırır düşüncesizce. Böylece saygı, sevgi ve güven yok olur. Yok olan bu duyguların onarılması neredeyse olanaksız. Bu durumda eşler arasındaki duygusal köprüler atılmış, aile oluşturmanın toplumsal gerekçeleri ortadan kalkmıştır.

Evliliklerin ölü doğmasındaki en büyük etken, eşler arasında söyleşilerin olmamasıdır. Eşler, ne yazık ki iki dost gibi karşılıklı söyleşemez, düşünce ve duygu alışverişi yapamaz. Sözün olmadığı yerde uzlaşıp anlaşma olmaz. Böyle olunca da eşler arasında iletişim kopar. İletişim yoksa eşlerin birbirlerini karşılıklı olarak anlaması da söz konusu değil. Söyleşiler kimi zaman dertleşme, kimi zaman güzellikleri paylaşma, kimi zaman da karşısındakinin duygu ve düşüncelerini anlamadır.

Eşlerin evlilikleri sırasında yatağa ayrı ayrı girmeleri önemli bir sorun. Birbirine “iyi geceler” ya da ”iyi uykular” demeyen eş sayısı oldukça çok. Yatağın eşleri bir yaptığı yerlerden biri olduğu unutulmamalı. Uyku öncesi yapılacak fısıltılı kısa söyleşilerin duygusal gücünü anlamamak büyük sorun. Eşlerin el ele ya da sarılarak kendilerini uyku meleğinin kucağına teslim etmeleri onulmaz bir mutluluk ve bir olma duygusu. Aslında bir eş için uyku meleği eşidir. Eş için en güvenli el, kucak, eğin, sırtını yaslayacağı dağ yine eşi değil mi?

Uyumlu, mutlu, sağlıklı evliliklerde sevgi dolu çocuklar yetişir. Mutluluk bir çocuğu başarıya götüren en büyük itici güç. Evlilikler, toplumun geleceğini kurar ya olumlu ya da olumsuz. Bu nedenle evliliği toplumsal bir gereklilik olarak görmeli. Onun topluma olan etkisini yadsımak olanaksız. Sağlıklı evlilik, sağlıklı toplum demek. Bu bilinci taşımayanların evlenmesi hem kendilerine hem de içinde yaşadıkları topluma onarılması olanaksız zararlar verir. Bu nedenle evlilikler ölü değil; bir bebeğin sağlıklı, umutlu diriliğiyle doğsun.

Adil Hacıömeroğlu

4 Mayıs 2026

[1] Bedende

İNSANLAR, YAŞAMDAN NE İSTEDİĞİNİ BİLMİYOR

Günümüz insanının en büyük sorunu, yaşamdan ne istediğini bilmemesi. Belli bir amacı yok! Kendisinin ulaşmak istediği bir hedef bulunmamakta hazcılığın dışında. Böyle olunca da bir amaç uğruna savaşması söz konusu değil.

Aile içinde bir ülkü birliği yok! Ülküleri olmadığı için aynı evi paylaşan anne, baba ve çocukların sırt sırta verip ulaşmak istedikleri bir amaç hayal bile edilemez. Aileyi bir ve bütün yapacak amaç, ülkü birliği olmayınca ev içi dayanışma, yardımlaşma duygusu da zayıflıyor. Çoğu evde anne, baba ve çocuklar aynı ortamda yaşamaya zorunluymuşlar gibi bir durumda. Böyle olunca aynı çatı altında yabancılarmış gibi yaşamaktalar.

Çağımız yetişkinlerinin çoğu, yaşamdan ne istediğini bilmiyor nedense. Ona tinsel varsıllık sağlayacak ulaşılan amaçlardan, yaşanan mutluluklardan sevinç duymuyorlar nedense. Onları, hiçbir şey mutlu etmiyor. Dışardan bakılınca tinsel ve tensel açıdan çökmüş insanlar görülüyor. Günümüz insanı, paraysa parayı kazanıyor. İşse işi de var. Önceden düşünü bile kuramadığı evlerde yaşamaktalar. Yedikleri ünlerinde, yemedikleri arkalarında… Neredeyse istedikleri her türlü mal ve hizmete kolayca ulaşmaları olanaklı. Ancak yine de doyumsuz ve mutsuzlar. İçlerinde tükenmeyen tinsel ve tensel açlık var nedense. Bir insan bu denli bolluk içinde niye mutlu olmaz/olamaz? Onu duygusal açıdan sonsuz bir mutsuzluğun içine gömen ne?

Günümüz insanı maddi amaçların peşinden koşarken tinsel zorunlulukları, insan olmanın gereklerini, en önemlisi de beynini ve yüreğini besleyecek duygusal, düşünsel besinleri unutuverdi. Onu insan yapan en önemli şey olan yürek ve beyin devre dışı kalınca amaçsız bir yaratığa dönüştü. Beynini özgürleştiremediğinden düşünsel gelişimini sağlayamadı. Beynini tutsaklaştırınca düşüncesi de tutsaklaştı. Özgür gibi görünen kişiler, internet aracılığıyla bir merkezden yönetilen robotlara dönüştü. Neredeyse herkes, benzer kalıplaşmış sözlerle konuşmakta. Sözcük dağarcıkları daraldıkça daralmış. Giderek yazışma ve konuşmalarda kısaltılmış sözler, imlerden oluşan bir dil kullanılmaya başlandı. Bu konuşma biçimine kaş, göz, yüzün aldığı değişik biçimleri de eklemeli. Korkarım ki uzak olmayan bir gelecekte tümce kurarak konuşma, tarihe karışabilir. Bu, konuşmanın olmadığı ilkel döneme dönüş değil de nedir?

İnsanların düşünmeleri, konuşmalarının yanı sıra duygusal tepkileri de aynılaştı. Birçok olaya, duruma karşı duygusal tepkiler benzer. Günümüz insanlarının kızgınlık, sevinç, öfke, korku, kaygı, beğenme gibi duygu gerektiren durumlarda ses tonları, yüz kıpırtıları, eğinsel duruşları, kaş ve göz oynamaları birbirlerinden farksız. Binlerce insanın düşünsel ve duygusal olarak bir kalıptan çıkmış gibi davranması ilginç değil mi?

Yaşamdan ne istediği belli olmayan kişi, başkalarının yönlendirmesiyle biçimlendirmekte yaşamını. O biçimlendirilen yaşamda amaç, ülkü, mutluluk yok! Üstelik kişinin yaşamını yönlendiren el ise belli değil. Çünkü o el, sanal dünyanın insanı tutsaklaştıran, insana insan değeri vermeyen eli. Ne olduğu belirsiz, kime hizmet ettiği bilinmez bir gücün bunca insanı düşünsel ve duygusal olarak aynı kalıba dökmesi kabul edilebilir mi?

Yüreğini ve beynini sanal ellerde tutsaklaştıran günümüz insanı ne sevebiliyor ne de sayabiliyor. Karşısındakine sevgiyle bağlanmayı bilmiyor nedense. Ne kendisine ne de başkalarına saygı duymuyor. Zaten kendisine saygı duysa başkalarına da duyacak. En kötüsü de çağımız insanı hiçbir şeye karşı özlem içinde değil. Vefa ise geçmişin unutulan gereksiz bir duygusu günümüz insanı için.

Ekranlara bağlanan kişi, özverili değil. Ne eşine ne de çocuğuna özveri göstermiyor. Kırıntı kadar özveri gösterse onu, karşısındakinin yüzüne vurup gözüne sokuyor. Bunun bir insanlık ödevi değil de bir lütuf olduğunu düşünmekte birçok kişi. Özveri, vefa, sevgi ve saygı olmayınca insanlar arasında bağlılık da son buluyor. Bunca bencilliğin içinde sencillik ve toplumsal duygular aramak boşuna.

İnsan, cansız bir varlık değil bir kalas, taş, demir, kum, toprak, plastik gibi düşünülmekte küresel egemenlerce. Bu nedenle kalıba dökülemez. İnsanın en önemli özelliği, kişiler arasındaki birçok alandaki farklılıklarıdır. Kişiler birbirlerinden farklı düşünüp davranmalı, duyumsamalı, anlamalı ve anlatmalı ki insan olsun. Her insanın dünyaya geliş amacı var. Toplumları ilerleten, uygarlıkları geliştiren insanoğlunun farklılıkları, amaçları, ülküleri değil mi?

Ekrana teslim olup bağlanan insan, dünyaya geliş nedenini, onu diğer canlılardan üstün yapan yaratıcı us, duygusal dünyasının olması özelliklerini yitiriyor bir hiç uğruna. Evet, insanlık nerede? Uzun bir dinlenceye mi çıktı, yoksa sanal dünyanın görünmezleri içinde yitti mi?

Adil Hacıömeroğlu

3 Mayıs 2026

TÜRKİYE, İSRAİL’DEN TOHUM ALIYOR MU?

Türkiye, yıllarca İsrail’den sebze tohumu aldı. Bu tohumlar ne yazık ki hibrit… Hibrit tohum, bir sonraki yıla saklanamaz. Yani ondan üretilen bitkinin tohumu çoğalmaz. Bu tohumlar kısır… Böyle olunca her yıl, İsrail’den yeniden tohum almak zorunda kalıyor ülkemiz. Bu da dışa bağımlılığı getiriyor.

Hibrit tohum; aynı bitkinin üstün özelliklerini taşıyan farklı türünün çaprazlanmasıyla elde edilen, yüksek verimli, bitkisel sayrılıklara dirençli, nitelikli melezlenmiş tohumdur. Bu tohumlar ekildiğinde verim yükselir. Ancak bunlar, sürekli ekildiğinde ata tohumu giderek yok olur. Oysa ata tohumu, türün tüm doğal özelliklerini taşır. Ata tohumunun yok olması demek, hibrit tohuma bağımlılık demek. Bunlar İsrail’den alındığına göre ülkemizin Tel Aviv’e bağımlı olması anlamına gelir. İsrail’den başta domates, biber ve salatalık tohumları alındı yıllarca. Ne yazık ki bu tohumlardan üretilen sebzelerin tadı, biçimi, niteliği ve dayanma süresi değişti. Sebzeler aynı fabrikadan çıkmış gibi biçimsel özellikler göstermekte ve erken çürümekte.

Türkiye’nin İsrail’den tohum satın alması ve dolayısıyla bu ülkeye sebzecilik alanında bağımlı olması kamuoyunda çok eleştirildi. Bu bağımlılığın ülkemizin yerli tohumlarını yok etme noktasına getirdiği sıkça söylendi. Ne yazık ki iktidarda bulunanlar; bu eleştirilere, karşı çıkışlara, ata tohumlarımızı koruma isteğine kulak asmadı.

Türkiye, Cumhuriyet’in kuruluşuyla başlayarak özellikle devlet üretme çiftliklerinde tohum ıslağı konusunda önemli çalışmalar yaptı. Köylüye bu konuda devletçilik ilkesi, çerçevesinde destek oldu. Çiftçinin üretimini artırmak için ona, tohum desteği verdi devlet. Bunun yanı sıra bahçe ve tarlalardaki zararlıları yok etmek için ilaç, toprağın verimini artırmak için gübre desteği verildi. Ayrıca çiftçinin ürününü değerlendirmek, tüketiciye rahat ulaşmasını sağlamak için üretici birlikleri kuruldu yurdun dört bir yanında. Ne yazık ki 24 Ocak 1980 kararlarının 12 Eylül darbesiyle yaşama geçirilmesiyle başlayan özelleştirmelerle üretici birlikleri yok olmayla karşı karşıya geldi. Devlet destekleri azaldı. Yerli tohum ıslahı çalışmaları savsaklanınca İsrail gibi ülkelerden tohum alınır oldu. Bu da en yaşamsal üretimde dışa bağımlılığı getirdi.

İsrail devleti kuruldu kurulalı Filistinlileri hem yurtlarından sürüp atıyor hem de soykırıma uğratıyor. 7 Ekim 2023 günü başlayan savaşla Filistinlilere soykırım hızlandı. Çoluk çocuk Filistinliler topluca öldürülmeye başlandı. Günümüze dek Batı Şeria ve Gazze’de bu öldürmeler, topraklara el koymalar sürdü. Bundan sonra da süreceğe benzemekte.

7 Ekim 2023’te başlayan Gazze saldırısıyla AKP hükümeti, İsrail’e karşı sert söylemlerde bulundu. Ancak el altından bu ülkeyle ticaret sürdü. Bu durum, kamuoyunca anlaşıldığında büyük tepkiler oldu hükümete karşı. Tohum konusu da gündeme geldi. En sonunda tarım bakanı, 2023’ten beri İsrail’den tohum alınmadığını açıkladı. Ancak İsrail firmalarıyla görünürde ortak üretim yapan Türk olan firmalar var. Kısacası İsrail, kendi ülkesinde değil; Türkiye’deki işbirlikçileriyle tohum üretip çiftçimize satmakta. Eğer bu durum gerçekse kabul edilemez. Halkı bu yolla kandırmak yakışık almaz. Bir hükümet, her konuda halkına doğruyu söylemek zorunda. Hülle yoluyla İsrail tohumunu köylüye satmak halkı aldatmaktan başka bir şey değil.

Türkiye’nin üçüncü ülkeler aracılığıyla İsrail’den tarım için tohum satın aldığı savlanmakta. Bu doğruysa böylesi bir aldatmacayı kabul etmek olanaklı mı?

Hükümet, İsrail’le ilişkilerine ve ticaretine açıklık getirmeli. Tohum konusunda yerli üretime önem vermeli. Türkiye tohumculukta dışa bağımlılığın her türlüsünden kurtulmalı. Ulusal olanaklarla yerli tohumculuk desteklenmeli. Hangi alanda olursa olsun dışa bağımlılık bir ülkenin çökmesine neden olur. Bu nedenle dışa bağımlılık ortadan kaldırılmalı. Her alanda tam bağımsız Türkiye ülküsüne ulaşmak, ulusumuzun asıl amacı olmalı. Bu da Atatürk’ün gösterdiği yolda yürüyerek olur.

Adil Hacıömeroğlu

2 Mayıs 2026