Adil Hacıömeroğlu

HER YAN ÇÖP

Fırsat buldukça ülkemizin birçok yerleşim yerine giderim. Yeni yerler görüp farklı insanlar tanıdıkça mutlu olurum. Çünkü benim için farklı insan tanımak, yeni bir dünya demek. Ne kadar çok insan tanırsam o kadar çok dünyam olur. Yeni yerleri görmek, değişik insanları tanımak benim için aynı zamanda farklı bilgileri öğrenmek demek.

Ne yazık ki ülkemizdeki yerleşim yerlerinin çoğu birbirine benzemekte. Özellikle kentlerdeki yapılanma, cadde ve sokakların düzeni, yeşil alanların darlığı, sosyal donatı alanlarının eksikliği, taşıtlar için eğleklerin[1] neredeyse olmaması, çocukların oynayacakları ve gönüllerince zaman geçirecekleri dinlençlerin yetersizliği, kadınla erkeğin birlikte aynı ortamda oturup zaman geçirecekleri yeiçlerin[2] çok az olması, kültürel, sanatsal, deneysel, sportif etkinliklerin yapılacağı yerlerin bulunmaması, her türlü yapıtın olduğu kitaplıklardan yoksunluk neredeyse her yerde aynı. Burada saydığım bazı yerlerse yasak savmak için yapılan yerler.

Kentlerimizin ortak özelliklerinden biri de cadde ve sokaklarını kirli olması. Yerel yönetimlerin buraları temizlediklerinin tanığıyız. Gerçi bazı yerlerde bu temizliğin üstünkörü yapıldığını da görmekteyiz. Belediyelerin birçok yerde çöp toplarken yaptıkları en büyük yanlışlardan biri, çöp kamyonlarına doldurdukları çöpleri sıkıştırarak sularını cadde ve sokaklara akıtmak. Akan çöp suları hem çevreyi kokutuyor hem de her yan yapış yapış oluyor. Bunu yollarda yürürken bastığınız yerden, ayakkabılarınızın altından anlıyorsunuz. Ne yazık ki yollar düzenli olarak yıkanmıyor. Bazı kentlerde birkaç yıldır çok fazla karasinek var. Bunun nedenlerinden biri de çöp kamyonlarından yollara akıtılan kirli sular.

Kentlerdeki çöp toplama işindeki en önemli sorunlardan biri de çöp kutularının kapaklarının bir türlü kapanmaması. Ne yazık ki sokak ve caddelerde bulunan günlük çöplerin biriktirildiği yerlerin çoğunun üstleri açık. Bu da hem pis kokulara hem de karasinek ve diğer haşaratın çoğalmasına neden olmakta. Bu durum, salgın sayrılıklara yol açmakta.

Belediyelerin çöp toplamadaki bazı eksikliklerini söyledik. Ancak yurttaşlarımızdan kaynaklanan temizlik konusunda düzeltilmesi gereken bazı alışkanlıklar var.

Ülkemizde çok hızlı iç ve dış göç süreci yaşanmakta uzun süreden beri. Köylerimiz büyük bir hızla ıssızlaşırken kentlerimiz de düzensiz bir biçimde kalabalıklaşıyor. Ne yazık ki kentlere gelenlerin geldikleri yere uyum sağlamalarını sağlayacak yaygın düzenli eğitim yok! Zaten okullarımız da sınavlara odaklı bir öğretimin pençesinde. Değerler eğitimin yeterince üzerinde durulmaması, toplumsal kuralların öğretilmesinin savsaklanması önemli bir eksiklik.

Gerek merkezi yönetim gerekse yerel yönetimler her yaştan yurttaşa yaygın eğitimin tüm olanakları kullanılarak toplumsal değer ve kuralları benimsetmeli. Toplum olarak yaşamanın kurallar ve değerlerle olabileceği gerçeği onlara yaşam biçimi olarak kazandırılmalı. Bunca iletişim aracının olduğu bir dünyada bunlardan yaygın eğitim için yararlanmamak büyü bir eksiklik. Üzülerek söylemeliyim ki bu iletişim araçları Türkiye için kötü amaçlar besleyenlerin, ülkemizdeki birliği bozup sen-ben kavgasını körüklemek isteyenlerin silahına dönüştü.

Ne yazık ki bazı yurttaşlarımız yaşadıkları kentleri kirletmekte. Ellerindeki çöpleri birkaç adım ötedeki çöp kutusuna atmak yerine, yere bırakanlar çok. İçtiği sigaranın izmaritini yere fırlatmayı kendince beceri, üstünlük sayanlar var. İçtiği suyun şişesini, içeceğin teneke ya da karton kutusunu çiçeklerin, ağaçlarını dibine, yol kıyılarına atıverenler az değil. Yediği yemeğin sarılı olduğu kâğıdı, naylonu yollara atanları görüyoruz. Bu olumsuzlukları yapanların yanı sıra çöpünü elinde tutan ve cebinde, çantasında saklayan iyi yurttaşlarımız ise övgüyü hak ediyor.

Nedense bazı kişiler, göç ettikleri kentleri kendi evleri olarak görmemekte. Buraları kendileri için geçici barınma yeri olarak algılamaktalar. Bu da onların geldikleri yerler ve onları önyargısız kabul edip bağrına basan kentlilerle biz olmalarını engelliyor. Yeni göçenlerin çoğu kendilerini ben, kendilerinden önce kentlere yerleşenleri de sen olarak görüyor. Bu durum, kimi zaman sen-ben kavgasının çıkmasının da nedenini oluşturuyor.

Yaşadığı yeri benimseyen kişi, orayla özdeşleşir. O yerleşim yerini içselleştirir. Çevresindeki herkesle duygudaş olur. Elseverlik duygusu davranışa dönüşür. Yaşadığı yer için özveride bulunur. Cadde ve sokakları kendi eviymiş gibi benimser. Buraları kirletmenin evini pisletmeyle aynı olduğunu düşünür. Böyle olunca da eline geçen her şeyi yollara, dinlençlere atmaz.

Kentlerin yapılaşmasından yolların kirletilmesine dek her şey biz olamamanın eksikliği. “Ben çöpümü atmakta özgürüm. Eğer seni rahatsız ediyorsa sen onları toplayıp temizlersin kendini cadde ve sokağın sahibi olarak görüyorsan,” diye düşünmekte çoğu kişi. Oysa kentin her yanı hepimizin, bizim. Bencileyin değil bizcileyin düşünmeli. Biz olursak mutlu oluruz. Sen-ben diye ayrışırsak çatışıp birbirimizden koparız. Giderek bu çatışmalar kavgaya dönüşür. Kavganın olduğu yerde mutluluk da erinç de kardeşlik de kalmaz.

Kentlerde erinç, uyum ve mutluluk içinde yaşamanın yolu biz olmakta. Biz olursak büyüyüp güçlü oluruz. Biz olmadığımızda ise çürüyüp ufalanırız. Ufalanan varlıkları da sert bir yel dört bir yana savurup yok eder.

Adil Hacıömeroğlu

24 Ağustos 2026

[1] Otoparkların

[2] Kafelerin

DOĞADA BİZ OLMAK

İnsanların doğadan ders almadığını söylemiştim. Ders almak için önce doğayı ve onunla var olan canlıları iyi gözlemlemek gerekir. Doğa, yalnızca insanın yaşam alanı değil; onun öğrenip ders alacağı bir okul. Okul, öğrenmek isteyene yararlı olur ve onu öğretir. Gözlerini yumarak, kulaklarını tıkayarak, dilini bağlayarak, düşünceni köreltip duygularını yok sayarak ders alamaz ve öğrenemezsin. Hatta gözünün önündekini bile göremezsin.

Doğada biz olan canlılar daha güçlü olur. Çünkü onlar için yaşam, biz oldukları için daha kolaydır. Birlikten kuvvet doğar, atasözünün gereğince davrandıkları için her şey kolaylaşır onlar için. Biz olan türlerin yaşamda kalması ve doğada süreklilikleri kesintisizdir. Gelecekte yaşamda olmalarının garantisi biz olmalarındadır.

Doğada biz olmanın en güzel örneği küçük canlılardır. Bir karıncanın büyüklüğü, insanın serçe parmağının tırnağının ucu kadar bile yok! Ancak dikkat edilmediğinde çoğu zaman ayırdına varılamayan küçücük karıncalar, birlik olduğunda devasa bir güce dönüşür. Bu güç kendilerinden oldukça büyük olan canlıları etkisiz duruma getirir. Birkaç karınca sürüsü bir araya gelip biz olur ve koca bir ölü mandayı yok eder kısa zamanda. Mandayı yok eden karıncaların biz olmasından başka bir şey değil.

Bir yaz günü evimin balkonunda hem güneşleniyor hem de saksılarda yetiştirdiğim birbirinden güzel sebze ve çiçeklerimi doyasıya izliyordum. Balkon demirlerine asılı saksıya kuşların yemesi için koyduğum ekmek parçaları, kırıntıları vardı. Az sonra balkonun öte ucunda oturan bana aldırış etmeyen güvercinler üşüştü saksıya ve döke saça yemeye başladılar. Küçük ekmek kırıntıları, balkonun açık alanına düştü. Birden bir karıncaya gözüm ilişti. Tek başınaydı. Hızla gelip bir kırıntının ucundan yapıştı ve çekiştirmeye başladı. Kırıntı, onun birkaç misli büyüktü. Onu götürmekte önce zorlandı biraz. Vazgeçmedi onu taşımaktan. Ardından kırıntıyı dengine getirip sürüklemeye başladı kolayca. O, tam balkonun kıyısına gelmiş aşağıya doğru giderken birkaç karınca daha geldi coşkuyla. Onlarda sarıldı kırıntılara. Çok geçmeden bir karınca sürüsü kapladı balkonu. Hepsi ekmek kırıntılarını taşımanın peşindeydi. . Burada beni en çok şaşırtan ise ilk karıncanın diğerlerime kırıntıları nasıl haber vermesiydi. Bu küçük canlılar arasındaki güçlü iletişim ise ayrı merek konusu.

Balkonda ilk kırıntıyı taşımakta zorlanan karınca, onu kolay taşımak için birazını yiyeyim diye düşünmedi. Daha sonra gelenlerin de böyle bir düşüncesi olmadı. Çünkü bu küçük canlıların içinde ben değil, biz duygusu vardı. Onlar biz olursa karınları doyuyor, yaşamda kalıyor. Üstelik kırıntıları taşırken sen-ben çekişmesi, kavgası da yoktu. Kim çok taşıyacak yarışı da aralarında söz konusu değildi. Herkes gücü oranında biz olmanın bir parçasıydı.

Aslana ormanların kralı demiş insanoğlu. Onun krallığı tekil gücünden değil, sürü olarak biz olmasından kaynaklanır. Büyük avlarda sürünün hepsi ava katılır. Av sırasında sürünün hiçbir bireyi, kendi canını diğerinden üstün tutmaz. Biz olmaktaki gücün kaynağı, sürünün tüm bireylerinin üstün yürekliliği, özverisi, birlikte davranması ve ortak sorumluluk duygusudur. Koca filleri, zürafaları yere seren güç biz olmanın gücüdür. Kendi sorumluluğunu sürünün başka bireyinin üstüne yıkan bir aslan gören var mı hiç?

Hayvanlar dünyasında biz olamayanlar vardır; tilkiler, çakallar gibi... Onlar biz olamadıkları için topluca avlanamaz. Sürü olarak avlanan büyük yırtıcıların peşinde dolaşır çakal ya da tilki. Eğer sürü iyice doyarsa arta kalan kemikler, aslanların beğenip yemediği azıcık et parçası ve diğer artıklar onların olacak. Yani aslan sofrasının artıklarındadır bütün umudu. Kimi zaman hiçbir şey de kalmayabilir. Onlardan önce gelen bir sırtlan ve akbaba sürüsü tüm artıkları siler süpürür. Tilki ve çakalın bunca dolaşması avcıları izlemesi boşa gider. Diyelim ki aslan sofrasından artıklar kaldı. Bunları tek başına yer tilki ya da çakal. Sürüsünü çağırmak onun davranışı değil. Çakal ve tilki biz olamadığı için güçsüzdür.

İnsanların kimi aslan ve karıncalar gibi biz olmayı bilir. Biz olmak onları güçlü kılar. Kimi ise sen-ben çekişmesiyle elindekini de yitirir. Sen-ben çekişmesi iki tarafı da güçsüzleştirir. Ünlü ozanımız Nazım Hikmet bir şiirinde: “Yaşamak bir ağaç gibi tek ve hür/ Ve bir orman gibi kardeşçesine/ Bu hasret bizim” diyerek orman örneğiyle biz olmanın yolunu göstermekte insanlara. Şiirde “hasret” duyulan da biz olmak ve kardeşçe yaşamaktır.

İnsanoğlu tüm gelişmişliğine karşı yaşamın sen-ben kavgalarıyla geçirip biz olmanın gücünü, erincini, mutluluğunu yaşayamıyorsa suç kimdedir? Suç sendedir insan kardeşim, sen de… Kendini tüketip zamanını boşa harcayarak suçlu arama sağda solda.

Adil Hacıömeroğlu

22 Ağustos 2026

TÜRK ÖYKÜCÜLÜĞÜNÜN ULU ÇINARI, OSMAN ŞAHİN

Ağustos ayı sıcağında Osman Şahin’in iki öykü kitabını okudum peş peşe. Okudukça hem dışım hem de içim serinledi. Yazın sıcağını yazınsal bir serinlikle hafiflettim böylece.

Her iki kitap da Literatür Yayınları’ndan çıktı. İlk okuduğum öykü kitabının adı: Kırmızı Yel/Acenta Mirza… Bu kitabı, lise yıllarında okumuştum. Osman Şahin’le ilk tanışmam da bu kitaptaki birbirinden güzel öykülerle olmuştu o zaman. Yeniden okudum bu güzel öyküleri. Bazı kitaplar vardırTürk ve dünya yazınında, bunların on yılda bir okunması gerek. İnsan belleği bazı gerçekleri unutmamalı bu yolla. Çünkü insan yaşamının her döneminde anlama, algılama birçimi değişmekte. Bu kitapta yerel dil ağır basıyor. Bu da anlamayı zorlaştırıyor. Ağız İçinde Dil Gibi/Acı Duman’da yöresel dilin etkisi çok az. Bu da öykülerin okunup anlaşılmasını kolaylaştırmakta.

Osman Şahin’in ikinci öykü kitabı ise Ağız İçinde Dil Gibi/Acı Duman… Bu kitabı ilk kez elime aldım. Bir yazarın yaza yaza olumlu yönde değişimini, gelişimini gösteren bir kitap bu. İlk kitabına göre öykücülüğüne çağ atlatmış Osman Şahin. Bunu söylerken ilk sözünü ettiğim öykü kitabı da Türk öykücülüğünün doruklarında olduğunu söylemeliyim.

Osman Şahin’in her iki kitabında daha çok Güneydoğu Anadolu’daki ağalık sistemi anlatılmakta. Feodal düzenin insanları nasıl da köleleştirip insan yerine koymadığını çarpıcı öykülerle dile getirilmekte. Ayrıca bu düzenin ortaya çıkardığı anlamsız kan davaları da akıcı, çarpıcı bir dille okuyuculara sunulmakta. Ağalık düzeni, erkeği de kadını da tutsaklaştırmakta. Bu düzenin içinde insanı, insan haklarını arayıp bulmak oldukça zor. Toprak da toprağın üzerinde yaşayan hayvan da insan da ağanın malı. Marabaların yaşadıkları evler, ev değil. Neredeyse hepsi boğaz tokluğuna çalışmakta. Kimi Çukurova’ya gitmekte mevsimlik işçi olarak üç beş kuruş için. Maraba nereye giderse gitsin emeğinin karşılığını alamayıp itilip kakılıyor. Bu öykülerin bana en çarpıcı gelenleri ise Odun, Kurt Avı, Beyaz Öküz, Ocağına Düşmek, Kanlı Garo…

Öykü kitaplarının ikisinde de Mersin yöresinden çarpıcı anlatımlar var. Özellikle Yörüklerin yaşamı çarpıcı bir biçimde okuyucuya sunulmakta. Beni en çok etkileyen öykülerden biri Zala Kadın, Makam Taşları, Yörük Ana, Ustahmet Çeliği ve Kör Gülüşan…

Osman Şahin öykülerindeki kişiler, hep ezilenler… Yaşamda kalmak için bir dilim ekmek, bir yudum suyu bin bir emekle edinmeye çalışan insanlardır onun öykülerindeki kahramanlar. Ne yazık ki emeğinin karşılığını alamıyor. Hakkını alamayan yoksul insanların yaşamları gözlerimizin önüne seriliyor.

Her iki kitapta da olaylar, kişiler, yer ve zaman okuyucunun gözünde canlanıyor. Öyküleri okuyan, kendini olayların içinde buluyor birden. Bu nedenle anlatıp capcanlı, sürükleyici… Öykülerin kurguları olağanüstü… İnsan, doğa/yer betimlemeleri en küçük ayrıntısına dek gerçeğe uygun yapılmış. Kişilerin tinsel betimlemeleri ise övgüye değer… Bu da olaya devinimsel, gerçekçi, canlı bir özellik katıyor. Çünkü insanların olumlu ya da olumsuz davranışlarının nedeni onların tinsel durumu.

Osman Şahin’in özgün bir dili var. Türkçemize hem dil hem de biçem yönünden önemli katkı yapıyor öyküleriyle. Öykülerinin hepsinde derin bir gözlem ve tanıklık bulunmakta. Öykülerde olayın sonu yazılmamış. Bu da okuyucuyu düşündürüp düşlemler oluşturmasını sağlıyor.

Öykülerin neredeyse hepsinde günümüz Türkçesine kazandırılması gereken çok sayıda sözcük, deyim ve atasözü var. Kitapların arkasına bir sözlüğün olmaması önemli bir eksiklik. Bundan sonraki baskılarda bu eksikliğin giderilmesi gerek.

Köy Enstitülü yazarların neredeyse hepsinin Türkçeye katkısı yadsınamaz. Bu konuda bir doktora tezi hazırlanmalı. Bu yazarların kitaplarında geçen ve sözlüklerde olmayan sözcük, deyim ve atasözleri yayımlanmalı. Bu yolla Türkçemiz varsıllaşmalı.

Literatür Yayınları, Osman Şahin’in diğer kitaplarını da yayımlayacakmış. Bu, Türk yazınına çok önemli bir katkı sağlar.

Osman Şahin, Türk öykücülüğünün ulu doruklarından biri... Genç kuşaklara okuma alışkanlığı kazandırmak için onun kitapları önerilmeli. Ayrıca ülkemizin gerçeklerini anlamak için Osman Şahin’i okumak gerek. Bugün yaşadığımız birçok ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel sorunun temellerini anlamak için bu kitaplardaki öyküler okunmalı. Bugün yaşadığımız sorunların birçoğunun kökleri geçmişte. O kökleri bilmeden bugünkü sorunları çözmek olanaksız.

Osman Şahin’in yeni yayımlanacak kitaplarını dört gözle bekliyorum. Düşlerimizi, dilimizi geliştirecek; gönlümüzü varsıllaştıracak kitaplara gereksinmemiz var. Ağız İçimdeki Dil Gibi’de yer alan ve Kahramanmaraş’ta geçen İzmir Bekir öyküsü herkesçe okunmalı. Okunmalı ki tarihimizden kopmanın ne gibi kötü sonuçlara yol açtığı anlaşılmalı. Bir dönemin dışardan yönlendirilip kışkırtılan siyasal çatışmalarının nelere mal olduğu, toplumun önündeki tarihsel kişilikleri nasıl yok ettiği iyice kavranmalı. Bu, ders niteliğinde bir öykü… İzmir Bekir, iki kitapta beni en çok etkileyip düşündüren bir öykü.

Sağ olasın Osman Şahin öğretmenim, iyi ki elin kalem tuttu da bize ülkemizin gerçeklerini çarpıcı bir biçimde anlattın.

Adil Hacıömeroğlu

21 Ağustos 2026

OĞLUMA MEKTUP 22

19 Ağustos 2026

Bir Zamanların Kitap Kurdu Oğulcuğum,

Fırsat buldukça sana mektup yazıyorum. Yazmadığım zamanlar seni unuttuğumu sanma! Gündüzümde, gecemde, her anımda sen varsın. Seni düşünmesem ben, ben olmam ki…

Mektubumun başında bir zamanlar kitap kurdu olduğunu belirttim. Evet, kitap kurduydun korana salgını hepimizi evlerde tutsak edene dek. Elinden kitap düşmezdi. Çölde kalmış bir gezginin suya duyduğu özlem gibi sen de bilgi edinmek amacıyla kitapların özlemiyle yanıp tutuşurdun. Kitaplardan öğrendiklerini kendine saklamaz yanındaki yörendeki herkesle paylaşırdın. Bilginin tıpkı mutluluk gibi paylaşarak çoğalacağı düşüncesindeydin. Bu durumunla çevrende saygı uyandırırdın. Bu saygıyı sana yalnızca akranların, arkadaşların değil; büyüklerin de gösterirdi. Ne yazık ki salgın sırasında rehberlik öğretmeninin yanlış kılavuzluğu ve annenin bu yönlendirmeye boyun eğmesiyle telefonda oyun oynamaya başladın. Bu, zamanla vazgeçilmez bir ekran bağımlılığına dönüştü. Sen, ekrana bağlandıkça kitaplardan uzaklaştın. Beni yaşamım boyunca en çok üzen durumdur bu.

Oğulcuğum, bilirsin benim en büyük tutkumun kitaplar olduğunu. Nerdeyse her gün kitap okumaya çalışırım. Okuduğum kitaplardaki bilgileri dostlarım ve çevremdekilerle paylaşmaktan mutluluk duyarım. Senin de kitap kurdu olduğun dönemde aynı davranışı göstermen beni sevince boğardı.

Belki de yaşamımda en mutlu olduğum şeylerden biri bana kitap armağan edilmesi. Bilirsin ki ben de özel günlerde çevremdeki herkese kitap alırım anmalık olarak. Çünkü bir toplumun kitaplar ve kitap okuma alışkanlığıyla yaşadığı karanlıktan, içinde bulunduğu bilgisizlikten, çözümsüz gibi görünen sorunlardan kurtulacağına inanırım. Bunun içindir ki insanlara anmalık olarak kitap verişim. Onun için arada sırada bana anmalık kitap veren dostlarıma içten içe minnet duyarım. Çünkü bu kişiler, bana kitap armağan ederek düşünce ve duygu evrenime katkı sağlamamı sağlıyorlar. Ne güzel, değil mi?

20 Temmuz 2026 günü birkaç arkadaşla Sayın Tekin Küçükali’nin çağrılısıydık. Her buluşmamızda olduğu gibi değerli dostum Ali Kemal Aydın hepimize birer kitabı anmalık olarak verdi. Bu, Doğan Cüceloğlu’nun İçimizdeki Biz kitabıydı. Cüceloğlu’nun kitaplarının çoğunu okumuştum daha önce. Ali Kemal Bey’in benim okumadığım bir kitabı tahmin edip vermesi de ayrı bir önsezi. Kitabı alınca ne denli mutlu olduğumu anlatamam. Elimde okumakta olduğum kitabı çabucak bitirip bu kitaba başladım hemen.

Öncelikle söyleyeyim ki Doğan Cüceloğlu’nun kitaplarını hem öğrenciler hem öğretmenler hem de yetişkinler okumalı. Bilirsin senden tüm öğrencilerime ve dostlarıma önerdiğim gibi onun Savaşçı kitabını okumanı istemiştim. Özellikle ergenlik çağında kendisine yol ve yön arayan çocuklar için okunması gereken bir kitap Savaşçı. Çünkü yaşam savaşını yürekli, usçu, bilinçli savaşçılar kazanır.

İçimizdeki Biz, okuyanları kendini keşfetme yolculuğuna çıkaran bir kitap. Son yıllarda yitirmekte olduğumuz aile kurumunu önemseyip öncelemekte. Ailenin insan gelişiminde ne denli önemli bir kurum olduğu özellikle vurgulanmakta bu kitapta.

“Kalite bilincinin kökleri ailede yatar. Zamanla iş yaşamında da kendini göstererek tüm toplumu kapsar. Konfüçyüs’ün şu sözlerine kulak vermeliyiz; ‘Dünyaya güzel karakterlerini göstermeyi isteyen eskiler önce devletlerini bir düzene koymaya çabaladılar. Devletlerini düzenlemek isteyenler önce evlerine çeki düzen verme gereğini gördüler. Evlerini düzene koymak isteyenler önce kişiliklerini terbiyeden geçirmeleri gereğini anladılar. (İçimizdeki Biz, Doğan Cüceloğlu, Kronik Kitap, 68. Baskı, Şubat 2026, İstanbul, s. 12)” Buradaki saptamaya katılmamak olanaksız. Aile olmasa devlet de ulus da toplum da olmaz. Sürekli, sağlıklı, mutlu ve erinçli bir toplumun temeli sağlam ailelerle atılır. Aileleri de sağlam kişilikli, iyi eğitilmiş, bilinçli ve usçu bireyler oluşturur. Bu gerçeğin ışığında her bireyin davranması ne güzel olur değil mi?

Günümüzde toplumsal sorunların çoğunun ailelerde de var olduğunu görmekteyiz. Ne yazık ki bir türlü biz olamıyoruz. Sen-ben çekişmeleri, kavgaları hem aileyi hem de toplumu paramparça ediyor.

Kitapta en çok vurgulanansa kişiler arasındaki sevgi, saygı ve güven duygusunun olması. Zaten bu üçü aynı anda olmadığında insanlar arasında sağlıklı ilişkiler gelişmiyor. Bu olmayınca da özgüvenli çocuklar yetiştirilemiyor.

“Kalıplanmış insan kendi psikolojik gözlüğünün, paradigmasının, zihinsel modelinin farkında olmayan bu nedenle onun dışına çıkamayan, herkesin dünyayı kendisi gibi algılaması gerektiğine inanan kişidir. Öbür yandan gelişmiş olgun insan, başkalarının olayları kendisi gibi görmemesinin doğal olduğunu kabul eder. Olgun insan bu nedenle insanlarla iletişim kurmaya, onları dinleyip anladıktan sonra konuşmaya, işbirliği yapmaya özen gösterir. (Aynı yapıt, s. 23)” Burada “kalıplanmış insan”ın özellikleri kısaca anlatılmakta. Ne yazık ki birçok kişi, çocukluğundan başlayarak başta aileleri ve çevresi olmak üzere belli bir kalıbın içine tutsak edilir. Düşünce ve duygularını özgürleştiremediğinden bir türlü olgunlaşamaz. Bu da onu zihinsel olarak kısırlaştırıp güdükleştirir. Kendince saplantılı bir düşünsel dünyası vardır bu kişilerin. Onun dışına çıkması kalıbın kırılıp gerçekleri içselleştirmesi çok zor. Hatta bazıları için ölüm ve yok oluşla eşdeğerdir.

Tinsel Varlığım, her kitap kişinin evrene açılmasını sağlayan bir pencere… Bu pencereyi büyütmek, bakış açımızı genişletmek, hele pencerelerin sayısını çoğaltmak elimizde. Kişi, sürekli gelişip olgunlaşabilen bir varlık. Bunu sağlayan öğrenme, değişme, yaşama, üretme, bir şeyler yaratma isteğidir. Eğer böyle olmasaydı uygarlık gelişir miydi hiç?

Oğulcuğum, yeniden kitap kurdu olma zamanın geldi sanırım. Mutluluğa, başarıya giden yol kitaplardan geçer. Bu nedenle seni tutsak eden ekranlardan uzaklaşıp seni özgürleştirip olgunlaştıracak kitaplarla buluşmalısın.

Sana kitaplarla dostluğunun yeniden kurulduğu sağlıklı, mutlu ve başarılı günler dilerim. Sağlıcakla kal emi…

Seninle var olan baban

BİR GARİP ÖLMÜŞ DİYELER

“Bir garip ölmüş diyeler

Üç günden sonra duyalar

Soğuk su ile yuyalar

Şöyle garip bencileyin”

Bugünkü yazıma Yunus Emre’nin unutulmaz dizeleriyle başladım. Yüzyıllardır halkın gönlüne sarsılmaz bir taht kurmuş büyük ozan, sonsuzluğa göçmesinden bunca zaman geçmesine karşın hala halkımızca saygıyla anılması boşuna değil. Yunus; Tanrı’ya olan sarsılamaz inancı, yaşamındaki gösterişsizlik, İslam’ı gösteriş ya da kendine mal mülk edinmek için kullanmamış, dinin buyruklarını aslına uygun bir biçimde uygulamasıyla herkesçe saygı duyulan biri olmuş. O, dini kendi çıkarları için kullanmak isteseydi Anadolu’nun neredeyse yarısının tapusu onun olurdu. O; malını mülkünü artırmak, cüzdanını şişkinleştirmek, külçe altınlar biriktirmek varsıllaşmak amacıyla değil; inancının gereğini yapıp gönlündeki Tanrı sevgisini çoğaltarak varsıllaştı. İşte, o varsıllığıdır ki, bugün de hepimizin içinde onu capcanlı yaşatmakta.

Süleymancılar tarikatının/cemaatinin lideri gözaltına alındı. Yanı sıra cemaatin üst düzey yöneticileri de gözaltında. Şimdilik toplam 32 kişi… Neredeyse ülkemizdeki diğer tarikat ve cemaatlerin hepsinde olan bir varsıllıkla karşı karşıyayız. İnsan sormadan edemiyor: “Dindar olduklarını söyleyen bu tarikat liderleri, Allah’ın dinini mi; yoksa parayı, altını, malı mülkü mü çok seviyorlar?” diye. Evet, yanıtlanması gereken soru bu? İnsan sevdiğinin peşinden gider, öyle değil mi? Allah’ı seven onun; malı mülkü, parayı ve altını seven de bu dünya nimetlerinin peşinden gider. Allah’ı Allah’a ona, parayı seven de paraya tapınır.

Süleymancılarının yurt içinde ve dışındaki serveti dudak uçuklatıyor. Yoksulluğun diz boyu olduğu ülkemizde bunca varsıllık niye? Üstelik varsıllığının önemli bir kısmını yurtdışına kaçırmak, yatırımlarını orada yapmalarının nedeni ne? Adı Türk olan ülkemize “darül harp” deyip camilerinde cuma namazı kılmayan bir cemaatin Hıristiyanlarca yönetilen ülkelerde bunca mal varlığı edinmeleri neden? Bu ülkelerin yöneticilerinin bu cemaatle sıkı fıkı ilişkiler kurmalarındaki amaç ne?

Her fırsatta ülkemizdeki terör örgütlerini destekleyen başta Almanya olmak üzere bazı batılı ülke yöneticilerinin FETÖ ve Süleymancılara karşı olan sevdasının nedeni ne? Neden bu kişilerin palazlanmaları için kendi yasalarını bile gevşetiyorlar?

Yoksul halkın dinsel duygularını kullanıp sömürerek elde ettikleri bunca serveti niye ülkemizden kaçırma gereği duymakta hem FETÖ hem de Süleymancılar?

Peki, halkımızın dinsel duyguları neden art niyetli kişilerce kendi çıkarları için kullanılır? Yanıtlanması ve tartışılması gereken soru bu.

Ne yazık ki yurttaşlarımız Müslümanlığı tam olarak bilmemekte, tıpkı Atatürk’ü bilmedikleri gibi. Yarım yamalak dinsel sözler söyleyen kişilere inanmakta halkımız. Burada dini, halka anlatan resmi kurumların hatası da büyük. Dini anlatırken kolaylaştırmak yerine zorlaştırıyorlar. Anlamadıkları dilde, anlamadıkları sözcüklerle anlatmaktalar. Yurttaşın dinini nasıl anlayacağı, tamamen anlatının insafına terk edilmiş durumda.

Ne yazık ki İslam’da ruhban sınıfı olmamasına karşın yaygın bir biçimde ruhban sınıfı egemen oldu Müslüman ülkelerde. Bu durum, önemli bir sorun…

Hızla kentleşen insanımız, toprağından kopunca kendini yalnız, güçsüz görmekte. Bu nedenle kendini güçlü göreceği kümeler içinde yer almak istiyor. Yalnızlığı gidermek için genellikle yarım yamalak bildiği dinini de öğrenmek düşüncesinde. Tarikat ve cemaatler bu insanların sığınağı oluyor. Kendi evine harcamadığı parayı bu dinsel topluluklara veriyor. Yoksullar, kent yaşamına uyum sağlayamayanlar ve belli bir yaşam anlayışı olmayan kişiler tarikat ve cemaatlerin hem insan hem de para gücünü oluşturuyor.

Tarikat ve cemaatlerin en büyük ekonomik gücü, kurban bağışı ile kurban derileri… Ne yazık ki bu ekonomik kaynağın buralara akmasına AKP hükümeti neden oldu. Güya halkı, dinsel bakımdan özgürleştirmek için kurban bağışlarını, kurban derilerini istediği yere verebileceği yönünde yasal destek verildi. Oysa bu örgütler için din yalnızca bir maske… Halkın temiz dinsel duygularını sömürerek varsıllaşmaktan başka amaçları yok bunların. Bu tarikat ve cemaatler dışarıdan dinsel küme gibi görünse de aslında bir istihbarat örgütü titizliğiyle örgütlenmekteler. Süleymancıların örgütlenmesi, kendi aralarında iletişim kurmaları tıpkı FETÖ gibi. Bu örgütlenme biçiminin yabancı istihbarat örgütlerince telkin edildiği bilinmekte. Kendi devletinden sakladıkları bilgilerin, haberlerin ve varsıllıklarının yabancı ülkelerin bilmesinde bir sakınca görmüyorlar nedense. Zaten bu iki cemaatin de batılılarla el bebek gül bebek ilişkilerinin olması ilgi çekici değil mi?

FETÖ’nün dış bağlantıları çok açık ve herkesçe bilinmekte. Süleymancıların da aynı yolu izlediği çok açık. Müslümanlar için çalıştığını söyleyen bu örgütlerin Müslümanlarla değil de farklı dinden olanlarla dostluk kurması anlaşılır gibi değil.

Peki, ülkemiz üzerinde kötü amaçlar güden emperyalist ülkeler tarikat ve cemaatleri niye sevip destekler? Çünkü onlar aracılığıyla ve onları kullanarak yıkıcı amaçlarına kolay ulaşmaktalar. Öncelikle tarikat ve cemaatler aracılığıyla hem dini hem de toplumu bölüyorlar. Toplumun bölünmesi ortak amaç ve ülküleri yok ediyor. Toplumumuz biz olamıyor. İkinci olarak emperyalistler tek tek yurttaşlarımızı kandırması oldukça zor. Önce onları tarikat ve cemaatlere bağlıyor. Liderleri ele geçirilmiş bu kümeleri şeyhleri aracılığıyla kontrol etmek, yönlendirmek, kendi düşüncelerini benimsetmek çok kolay oluyor. Lider bir konuda söz söyleyince binlerce insan kabul ediyor söyleneni. Çünkü tarikat ve cemaatlerde sorgulama, tartışma yok; kayıtsız ve koşulsuz şeyhe bağlılık var. Şeyh, bir şey diyorsa bunda bir hikmet vardır diye düşünülüyor. Bunun için düşünde Hz Muhammet’le konuşanlar mı istersiniz, Allah’la kimsenin anlamadığı ilişkide olanlar mı? Bu durumun adı şirk olsa da kimsenin umurunda değil. Şeyhe kutsallık yüklemek ayrı bir şirk değil mi?

Halkçı-devletçi uygulamalar siyasetçilerce terk edildikçe yoksul halkın çocuğu, bu tarikat ve cemaatlerin eline düştü. Onların yurtlarında kaldılar. Böylece bu kişiler, gerçek dinden koparılıp küresel güçlerin telkinleriyle oluşan batıl inançlarla dolu sahte dinin tuzağına düştü. Bazı yoksul çocukları da emperyalistlerin güdümündeki bölücü örgütlerin kucağına itildi. Kimileri de sokaklarda haraç kesen silahlı suç örgütlerinin tetikçileri oldu.

Atatürk’le kavga etmeyi dine hizmet olarak gören iktidarlar, ne yazık ki emperyalistlerin denetimindeki tarikat ve cemaatlerin yoluna taş döşediler. Osmanlıyı içten içeren tarikat gerçeğini de unutmuş çoğu yöneticiler. Bu aymazlıktan dönmenin vakti gelmedi mi?

Din, siyasete alet edildikçe tarikat ve cemaatler hep büyüyecek. Büyüdükçe de emperyalistlerin güdümüne girecek. Bu da ülkemize onulmaz zararlar verecek.

FETÖ’cüler, Adnan Hocacılar, Furkancılar, Süleymancılar… Bakalım sırada hangisi var?

Yunus Emre, yukarıdaki dörtlüğünde anlattığı gibi uçmağa vardı. Karun gibi varsıllaşmak yerine, bir hırka ve bir asayla Anadolu’yu aydınlattı yüreğinin, usunun tükenmez ışığıyla. Demek ki Yunus olmalı, dünya malına tamah etmeden.

Adil Hacıömeroğlu

18 Ağustos 2026

GÖZLERİ KAPALI AİDİYET

Ülkemizde bireylerin en büyük sorunu, bir yere aidiyet duyması. Son yıllarda insanımız gönül verdiği siyasal partiye, tuttuğu futbol takımına, dinsel olarak bağlandığı tarikat ya da cemaate, yaptığı işe ve birçok alanda içinde yer aldığı kümeye anlaşılmaz bir biçimde aidiyet duymakta. Bu aidiyet, karşıtına düşmanlıkla yoğruluyor.

Asıl sorun, kişi kendini bir yere ait olarak görüyorsa karşısındakini düşman olarak bellemesinde. İçinde yer aldığı kümenin niteliği ne olursa olsun kayıtsız, koşulsuz, hiçbir şeyi sorgulamadan ve körü körüne bir bağlılık söz konusu. Bulunduğu küme lideri ne yaparsa yapsın doğrudur. Bu aidiyet duygusu giderek derin bir inanca dönüşüyor. Böyle olunca da sorgulama söz konusu bile olmuyor. Oysa bir yerde doğru varsa yanlış da vardır. Çünkü doğa kurallarının gereğince karşıtlar birlikte var olur. Karşıtın biri yoksa diğeri de yoktur. Bu yalın gerçeği bile düşünmeyen bir insan usunun doğruyu bulması düşülebilir mi?

Siyasal parti yandaşlarına bakıyorum liderin her söylediği sanki Tanrı buyruğuymuşçasına kabul edilip savunuluyor. Gerekirse bu düşünce için can alınıp can veriliyor. Yandaşlar yanlış da olsa liderin ortaya koyduğu siyaseti körü körüne kırıp dökerek savunuyor. Bu uğurda en yakınlarını bile kırmaktan, dışlamaktan, düşman olarak görmekten geri durmuyorlar. Çünkü onun lideri yanlış yapmaz. Onu kendisi gibi insan olmaktan çıkarıp kutsal bir varlığa dönüştürür kendi düşüncesince. Siyasal parti yandaşları, karşıt görüştekilerin bir kez olsa bile doğru yaptıklarını kabul edip söylemez. Sorsan özgürlükten, demokrasiden yanadır.

Adam, bir futbol takımının renklerine gönül vermiştir nasıl olsa. Diğer bütün renkleri yok sayıp düşman görür. Oysa bu kişilerin çoğu tuttukları takımları seçmesi kendi istenciyle olmamıştır. Annesi, babası ya da başka bir yakınının koşullandırmasıyla bu takımın renklerine gönlünü kaptırmıştır. Bu tutkun yandaşlar için yaşam takımıyla başlar onunla biter. Onun takımı hata yapmaz, kötü oynamaz. Yapmışsa da buna ya karşı takım ya da hakemler neden olmuştur. Kendi takımı yenildiğinde onun için her şey biter. Eğinsel ve tinsel sağlığı bozulur. Kendini dış dünyaya kapatır. Kimseyle özellikle de onları yenen takım yandaşlarıyla asla karşılaşıp görüşmek istemez. Oysa futbolun, yarışmanın sonunda yengi de yenilgi de var. Bir kişi ya da takım yaşamının tümünde hep kazanamaz, yenemez. Arada sırada yitikler de yenilgiler de olur. Önemli olan bunlardan ders çıkarmada.

Bazı futbol maçlarında iki takımın yandaşları birbirlerine yumruklar, tekmeler, taşlar, sopalar ve hatta kesici aletlerle saldırır. Bu kavgaların sonunda ölenler, yaralananlar olur. Bunu düşünmez futbolun tutuculuğunda yitip giden ussuzluk.

Bazı meslek sahipleri meslek şovenizmi yapar. Kendi yaptıkları iş olmadığında dünyanın, yaşamın duracağını düşünü. Diğer meslekleri küçümserler. Bu konuda meslekleri yarıştırırlar gerekli, gereksiz her yerde. Öyle anlar gelir ki diğer meslek sahibiyle anlamsız kavgalara tutuşurlar. Oysa her meslek, birbirini tamamlar toplumsal yaşamda. Biri olmazsa diğeri bir işe yaramaz. Çünkü tek kanatla kuş uçmaz. Başkasının yaptığı işe saygı duymayan biri, kendi işine saygı duyulmasını niye bekler ki?

Yıllardır tarikat ve cemaatlerle ilgili haberler işitiriz. Nedense bu dinsel(!) kümelerin liderleri hep varsıl, müritleri ise yoksulun yoksulu. Şeyhler, müritlere öbür dünyada cenneti muştularken kendileri bu dünyada cenneti yaşar. Bu dinsel kümelere gönül vermiş yoksullar, yemeyip içmeyip üç kuruş artırıp şeyhe verir Allah(!) için. Şeyh varsıllaştıkça tabandaki adam yoksullaşır. Ancak bir kez olsun bu durumu sorgulamaz da sorgulatmaz da o yoksul mürit. Bu konuda onu uyandırmaya çalışan kişiye düşman kesilir. Onun tarikat ya da cemaatiyle ilişkilerini sorgulayan kişiyi dine inanmamakla suçlar. Şeyhin varsıllığından, müritleri sömürdüğünden, aslında bu işi din adına değil de kendi dünyalığını kurmak için yaptığını söyleyenlere saldırır tüm gücüyle. Bu söylemi, sorgulamayı küfür kabul eder. Çünkü onun inandığı şeyhtir. Şeyhini kutsallık orununa çıkarır. Tanrı’ya değil de ona tapar. Şeyhin ya da liderin deste deste paraları, kilo kilo altınları ortaya saçıldığında da us gözünü açmaz bir türlü. Varsa deste deste paralar, kilo kilo altınlar şeyhin bir bildiği vardır. Kim bilir bu paralar ve altınlarla hangi hayır(!) işlerini yapacaktı o?

Kendince oluşturduğu inancı uğruna (Aslında inancı değil, şeyhi uğruna) gerektiğinde can alıp can verir. Çünkü onun canı da kanı da şeyhine helaldir. Şeyhi varsa kendisi de vardır.

Doğal afetlerde zarar gören yurttaşlarımıza yardım söz konusu olusdr. Ya da yoksullara bir el uzatmak zorunda kalınır. Kendini hayırsever olarak tanıtan biri çıkar ortaya. Yurdumuzun her yanında örgütlenmiş devlette seçenek oluşturur tek başına. Ne yazık ki birçok kişi AHBAP örneğinde olduğu gibi siyaset katılır işin içine. Birden siyasal fanatizm doğrultusunda paralar akıtılır bu kişiye. Koskoca devletin yapamayacağı işi, bir kişinin yapacağı düşünülür safça. Üstelik bu sözde hayırseverin geçmişine bakmak kimsenin usuna gelmez. Çünkü gözlerde at gözlüğü vardır. Bir kör dövüşü içinde usçu olmak olanaksız. Önemli olan bir şeyin yandaşı birilerinin de karşıtı, hatta düşmanı olmak.

İnsanımız yüzyıllardır çok sevdiği, derin bir sevi duyduğu kızı alamadığında “Ya benimsin ya kara toprağın” deyip çeker silahı öldürür onu. Asında çekip vurduğu, öldürdüğü kendi yüreği, gönlüdür. Bu yaptığını bir özveri, yiğitlik, yüreklilik olarak görür kişi. Mutluluğu yaşamakta değil ölmekte bulur ne yazık ki.

Son yıllarda ulusumuz bölündükçe bölündü. İzlenen yanlış siyasal politikalarla yurttaşlarımızın aidiyet duyacakları, bir olacakları değerler aşındırıldıkça aşındırıldı. Halkımızı birleştiren ve bu ulusun bir bireyi olmaktan onurlandıran ne varsa emperyalist güçlerin izlenceleri doğrultusunda gözden düşürüldü. Bir kişinin en büyük aidiyeti ailesi olmalı. Ancak aile, dağıtılıp yok edilmeye başlandı. Ailenin oluşturduğu ulusal değerlerimiz yok sayıldı kimilerince.

Atatürk, Kurtuluş Savaşı, bizi biz yapan tarihsel kahramanlıklarımız küçümsenip yok sayılmaya başlandı. Bunların yerine siyasal parti, futbol takımı, tarikat ve cemaat tutuculuğu getirildi bilerek.

En kötüsü de halkımızın ortak amaçları, ülküleri yok edildi. Toplumun tamamının uğruna mücadele edeceği, birleşeceği amaçlar, ülküler ortadan kaldırıldı. Bir türlü biz olamıyoruz nedense. Toplumumuz her alanda bölünüp düşmanlaşıyor birbiriyle. Bu, kime mi yaradı? Halkın sırtına kene gibi yapışan asalaklara ve ülkemizi diz çöktürmek isteyen emperyalistlere.

Niye mi gözleri ve usu kapalı aidiyet? Kendi usuyla düşünememenin, özgür birey olamamanın getirdiği büyük bir sorun bu.

Adil Hacıömeroğlu

17 Ağustos 2026

ARAP AHMET

Dedem Mustafa Voyvoda, Batı Anadolu’da Yunan işgali başladığında askere gider. Köylüsü, aynı zamanda çocukluk, gençlik arkadaşları İlyas Soydemir ve Mustafa Ekici ile. Bu üç heyecanlı genç, kısa bir eğitimin ardından önce işgalci Yunanlılarla işbirlikçisi yerli Rumların Türk köylerine yaptıkları baskın, soygun ve kıyımları önlemek için görevlendirilirler.

Üç arkadaş askerlik sırasında birbirlerinden hiç ayrılmaz. Görev yerleri Nazilli ile Manisa’nın doğusunda kalan ilçelerdir. Burada yerli Rum çeteleri, halka akla hayale gelmez baskılar, işkenceler, kıyımlar uygulamaktaydı. Bu çetelerle dağda bayırda savaştılar. Onları izlediler günlerce. Yaptıkları zor bir yurt göreviydi. Dedem, bu zor görevi yerine getirirken ağabeyi Ömer de İnönü savaşlarında işgalcilerin karşısında var gücüyle durmaya çalışıyordu. O, birliğinin borazancısıydı. İki kardeş farklı yerlerde farklı görevlerde yurt için alınteri döküyordu.

Arap Ahmet, Suriye’de doğup büyümüştü. Aslında tam olarak da büyüyememişti. İngilizler, onun yaşadığı köye geldiğinde 13-14 yaşlarındaymış. Tüm ailesini öldürüyor işgalciler. O, evlerindeki yüklüğe saklanarak bu kırımdan kurtuluyor. Amcası, sınırın Türkiye yanında yaşıyormuş. İngilizlerin köylerinden gittiğinden emin olduktan sonra saklandığı yerden çıkar. Köyde neredeyse canlı bir varlık kalmamıştır. Oradan yürüyerek amcasının yaşadığı yere gitmek için yola çıkar. Yolda iyice kinlenir emperyalist saldırganlara karşı. Onlardan öç almaya defalarca yemin eder kendi kendine. Amcasının yanına varır. Ne doğduğu ne de amcasının yaşadığı yerden pek söz etmedi kimseye. Çünkü çok konuşmayı, büyük acılarla dolu geçmişini anlatmayı sevmezdi. O, geçmişini unutup geleceğe bakıyordu hep.

Arap Ahmet, Mustafa Kemal Paşa’nın Anadolu’ya geçip Kurtuluş Savaşı’nın işaret fişeğini yakmasıyla artık amcasının yanında boşa zaman geçirmenin yararsız olduğunu görür. Yayan yapıldak yola çıkar. Amacı, Ankara’ya ulaşmak, orduda görev almaktır. Ankara’ya değil de Konya’ya gelir. Burada orduya katılır. Her türlü göreve hazır olduğunu söyler.

Dedem ve arkadaşları Soydemir ile Ekici, bu yurt görevi sırasında çok farklı yerlerden gelmiş arkadaşlar edinmişlerdi. Bu arkadaşlarının arasında en önemlisi ve ilgi çekici olanı Arap Ahmet’ti. Onun çok acı dolu bir geçmişi vardı. O, dedemlerden birkaç yaş küçüktü. Ancak yaşına, bünyesinin zayıflığına bakmadan en önde giden bir kahramandı.

Rum çeteleriyle uzun süre savaştıktan sonra Büyük Taarruz öncesi üç İsabeyli arkadaş düzenli ordu birliklerindeki yerlerini alır. Arap Ahmet de onlarladır. Artık o, İsabeyli üç askerle can kardeşi olmuştur. Bu birliğin görevi yakılıp yıkılan Türk köylerinin yaralarını sarmak, çevrede saklanmış Rum çeteleri varsa onları yok etmekti. İşleri epeyce zordu. Çoğu zaman aç ve susuzdular.

Savaş biter, düşman denize dökülür. Arap Ahmet ve arkadaşları çete temizliğini canla başla yerine getirirler. Terhis olurlar. Artık memlekete dönem zamanıdır. Savaşın onlara emaneti olan Suriyeli arkadaşlarını evsiz yurtsuz bırakamazlardı. Onu da yanlarına alırlar. Kuyucak yakınlarında Arap Ahmet açlıktan bitkin düşerek hastalanmış. Onu ayağa kaldırmak için bulundukları köydeki bir evden ekmek istemeye karar vermişler. Kimin ekmek isteyeceğine kendi aralarında konuşurlarken evin hanımı çıkmış kapıya. Askerleri görünce duygulanıp sevinmiş kadın. İçeri buyur etmiş dört askeri. Kadının kocası ve oğlu şehit olmuştu. Bu nedenle bu dört genci oğlunun yerine koymuş. Ahmet’in açlıktan bitkin düşüp hastalandığını hemencecik anlamış. Sofra kurmuş çabucak.

Akşamüzeri kadının ağabeyi işten dönmüş. Geç vakte dek söyleşmişler. Geceyi burada geçirirler. Günler sonra ilk kez bir yatakta uyurlar. Sabahleyin erkenden kalkıp hazırlanırlar yola çıkmak için. Bir gün önce Arap Ahmet’in hastalanması nedeniyle trene yetişememişlerdi. Ahmet, yemek yiyip rahatça uyuyunca iyileşir sabahleyin. Tarhana çorbası pişirmiştir kadın erkenden. Çorbalarını içip izin isterler gitmek için. Ağabey, onları kağnısıyla Kuyucak’a getirir. İsterlerse Sarayköy’e kadar götürebileceği söyler. Dört arkadaş bu öneriyi kabul etmeyip yola devam ederler kendi olanaklarınca.

Savaş yorgunu arkadaşlar, Çal’ın İsabey kasabasına gelirler. Artık Arap Ahmet’i de (Arap Ahmet’in kasabada yerleşik bulunan Araplar sülalesiyle bir akrabalığı yoktur) kendilerinden sayarlar. Kasabalı toplanıp yeni yerdeşlerine bir ev yapar. On dönüm de üzüm bağı dikerler onun için. Bütün bunlar kasabalının elbirliğiyle yapılır. Herkes bütçesine göre katkıda bulunur bu ev kurma işine.

Sonrasında Arap Ahmet evlendirilir. Ne yazık ki çocuğu olmaz bu evlilikten. Dişiyle tırnağıyla çalışıp yaşama tutundu eşiyle. Şimdi ikisi de çoktan sonsuzluğa göçtü.

Anadolu insanın en güzel geleneğidir: Yolda kalanı yolda, aç kalanı aç, susuz kalanı susuz, ortada kalanı ortada bırakmaz. Zorda kalanı, kim olursa olsun sahip çıkıp bağrına basar. İnsana, insan olduğu için değer verip kardeş bilir. Arap Ahmet de bu kardeşlik geleneğinin küçük bir örneği. Kim bilir yurdumuzun neresinde, ne kadar Arap Ahmetler vardır. Bizi, biz yapan halkımızın bu yüce gönüllüğü, özverisi, duygudaşlığı, insancıllığı değil mi?

Adil Hacıömeroğlu

15 Ağustos 2026

BİZ OLMANIN BAŞLADIĞI YER, AİLE

Biz olmak, kişilerin ve toplumların geleceği, varlığı için yaşamsal önemde. Dünyada her canlı kendi ailesi içinde dayanışma, yardımlaşma ile yaşama tutunur. Biz olamayan insan toplulukları sen-ben çekişmesi, kavgasıyla yok olurlar. Sen-ben, hiçbir zaman bizden büyük ve güçlü değildir, olamaz da zaten. Biz, toplumun çelik çekirdeği… Sen-ben ise parçalanmış bir çekirdeğin tortuları…

Hep takım oyunundan söz edilir. İşte, o takım ruhunun kazanıldığı yerdir aile. Aileyi bir araya getiren onun bir takım ruhuyla çelik çekirdeğe dönüştürense geleceğe yönelik ortak bir amacın, ülkünün olmasıdır. Geleceğe yönelik amaç ve ülkü olmadan aile, yalnızca kan bağının varlığıyla bir arada olmaz. Onu geçmişe bağlayan kökleri, bugünü anlamlı kıldıran ortak düşünceleri, duyguları; geleceğe umutla bakmasını sağlayacak amaç ve ülküleri olmalı. Yaşamsal amaçlar olamadan bir aile biz olamaz.

Ailenin amaç ve ülküleri, bu küçük toplumsal birimi oluşturan bireylerin tümünün isteklerini, çıkarlarını, duygularını, düşüncelerini bir potada eritmeli. Aile içindeki farklılıklara her birey saygıyla yaklaşmalı. Bireylerin ortak amaç ve ülküleri olmakla birlikte onların farklı düşünceleri, duyguları, becerileri bu sosyal oluşumu güçlendirir. Aile içinde her birey, birbirinin farklılıklarına saygı göstererek içinde bulundukları yapıyı çelikleştirir. Bu anlayış, aslında demokrasinin bu en küçük toplumsal birimde boy atmasıdır. Demokrasi, evde öğrenilir. Giderek demokrasi, bir üstte yer alan toplumsal birimlerde yaşama geçirilir.

Demokrasi bir yaşam biçimine dönüştüğünde kalıcı olur. Bu da aile ocağında olur. Anne, baba ve çocukların ocak başında yaptıkları söyleşilerdeki dinleme kültürü çok önemli. İnsanlar birbirini dinleyerek kaynaşırlar. Tartışmalarda düşüncesi ne olursa olsun karşısındakini saygıyla dinleme, aile içinde demokratik yaşam biçimini oluşturur. İnsanların her türlü varlığına saygı gösterilmeli. Onun yalnızca eğinsel varlığına değil; tinsel, duygusal ve düşünsel varlığına da saygı duyulmalı. Kişi, bütüncül olarak düşünülmeli. Saygı, aile içindeki demokratik işleyişin temel taşı. Bireylerin birbirlerine saygı göstermedikleri bir yerde ne demokrasi ne de birlik olur. Demokratik davranışın, yaşayışın temelinde saygı vardır.

Ailede oluşan biz anlayışı sağlam bir toplumsal yapıyı oluşturur. Amaç ve ülkü birliği, biz olmayı pekiştirir. Bu da demokratik düşünüşün, davranışın temelini atar.

İnsancıl olmak, doğadaki tüm canlıların yaşam hakkına saygı duymak ailede edinilen bir alışkanlık. İnsan olmanın erdem ve değerleri bu kutsal çatı altında öğrenilip yaşama geçirilir. Erdemli kişi, ailenin kutsal ocağında var olur. Erdemli olmayan birine insan demek oldukça zor. Toplumsal değerler, kurallar burada öğrenilir. Böylece kişi, özgürlük sınırlarını belirler. Özgürlüğünün sonsuz olmadığını anlar. Başkasının özgürlüğünün başladığı yerde kendi özgürlüğünün bittiğini bilir. Buna göre davranır. Başkasının özgürlüğünün sınırlarını bilmek kişiye; hakka, hukuka, adalete, insana, hatta diğer canlılara saygı duymayı bir yaşam biçimine dönüştürür. Düşünce yaşama uygulandığında, davranışa dönüştüğünde anlam kazanır.

Düşünceler, duygular aile içinde paylaşılır. Bu, bireyler arasında karşılıklı güveni geliştirir. Sorunlar dile getirilir ve bunların çözümleri ortak akılla bulunur. Ailenin ortak aklı, her zaman bir kişininkinden daha çoktur. Duygular ve düşünceler de bu ortamda paylaşıldığında çoğalır.

Gözümüzü ilk açtığımız kutsal ocak, bir özverinin otağıdır. Karşılıklı özveri, bu ocaktaki bireyleri birbirine bağlar. Yaşama tutunmalarını kolaylaştırır. Zorlukları aşmanın en önemli etkeni özveri, duygudaşlık, dayanışma ve yardımlaşmadır. Bunlar bir yandan zorlukları aşmada büyük kolaylık sağlarken diğer yandan da aile bağlarını güçlendirir.

Aileyi aile yapan bireyler arasındaki duygudaşlıktır. Duygudaşlık, bireyleri doru düşünüp karar vermeye götürür. Em güzeli de kişinin karşısındakini doğru anlamasını sağlar. Zaten ailede de toplumda da birçok küçük sorunun büyümesinin nedeni kendimizi karşımızdakinin yerine koyup onu anlamamaktan kaynaklanmıyor mu? Anlamadığımız bir sorunu çözme olasılığınız var mı?

Ailede biz anlayışı yerleştiğinde topluma da bu yansır. Böylece biz anlayışı, topluma egemen olur. Biz anlayışının egemen olduğu bir toplumda sen-ben çekişmeleri, kavgaları olmaz. Böylece toplum biz anlayışının getirdiği olumlulukla ortak amaç ve ülkünün ardından koşar el birliğiyle.

Sağlıklı bir toplumda yaşamak istiyorsak önce ailede biz anlayışını eğmen kılmalıyız. O zaman ne duruyoruz?

Adil Hacıömeroğlu

14 Ağustos 2026

BİREYCİLİK Mİ, TOPLUMCULUK MU?

Günümüz insanının kendini toplumdan soyutlayarak daracık kabuğuna çekilip mutlu olmaya çalıştığını görüyoruz. Kendi kabuğuna çekilen insanın doğasından koparılıp küçücük bir kafeste tutsaklaştırılan bir kuştan ne farkı var?

“Bülbülü altın kafese koymuşlar, ah vatanım demiş” atasözünü zaman zaman anımsarım kendini toplumdan soyutlayanları gördükçe. Bireyin vatanı, içinde doğup büyüdüğü toplum ve doğadır. Bir canlının tek başına yaşaması olanaksız bir şey. Hele insan gibi sosyal bir varlığın toplumdan soyutlanması kabul edilir bir şey değil. Kafesteki bir kuş, ona doğanın verdiği en büyük yetenek, beceri ve güç olan uçma yeteneğini zamanla yitirir. Onun yeri doğası... Orada diğer kuşlarla gökyüzünün maviliklerine özgürce kanat çırptığında, doğanın sofrasında istediği gibi beslendiğinde, eşini kendi seçtiğinde kuş olur.

Çoğu kişi, benden sonrası tufan, der. Bencil bir yaşamın güzelliğini(!) anlatmak için bu deyimi kullanır. Ya da… “Bana dokunmayan yılan bin yaşasın” atasözünü sıkça işitiriz çevremizdeki bazı kişilerden. Bugün başkasını sokan yılan, yarın seni ya da en yakınlarını sokup zehirleyecek. Bu söz gereğince davrananlar duygudaşlıklarını[1] çoktan unutmuş kişiler. Bir insan yüreği, başka birinin acı çekmesi ya da öldürülmesi karşısında duyarsız kalabilir mi? İnsanı insan yapan yüreği, duygudaşlığı, kendi dışındaki olay, durum ve olgulara duyarlı olması değil mi?

İnsan eğni[2] ve tiniyle insandır. Tinsiz bir eğin, et yığınından farksızdır. O, düşünce ve duygularıyla var. Duygu ve düşünce birbirini tamamladığında insan ortaya çıkıyor.

İnsan, toplum ve doğadan beslenir hem eğinsel hem de tinsel olarak. Tek başına kaldığında hem öksüz hem de yetimdir. Çünkü doğa onun anası, toplum ise babasıdır. Bu iki güçten yoksun kalmak büyük bir eksiklik değil mi?

Atatürk, 17 Mart 1937’de kendisini ziyarete gelen Romanya Dışişleri Bakanı Antonescu ile söyleşirken şu önemli sözleri söylüyor: “Milletleri sevk ve idare eden adamlar, tabii evvela ve evvela kendi milletinin mevcudiyeti ve saadetinin etkeni olmak isterler.

Fakat aynı zaman da bütün milletler için aynı şeyi istemek lazımdır.

Bütün dünya hadiseleri bize bunu açıktan açığa ispat eder. En uzakta zannettiğimiz bir hadisenin bize bir gün temas etmeyeceğini bilemeyiz. Bunu için insanlığın hepsini bir vücut ve bir milleti bunun bir uzvu saymak icap eder. Bir vücudun parmağının ucundaki acıdan diğer bütün uzuvlar etkilenir. (Atatürk’ün Bütün Eserleri, Kaynak Yayınları, Cilt: 29, Birinci Basım: Mayıs 2011, s. 167” Atatürk’ün bu bakış açısı hem siyasette hem de toplumsal yaşamda bize yol göstermekte. Bu sözleri söyledikten iki yıl sonra milyonlarca insanın toprağa düştüğü, birçok ülkenin yerle bir olduğu II. Dünya Savaşı başladı. Büyük Önder, bu sözleriyle çıkacak olan savaşın bütün insanlık için bir yıkım olacağını vurguluyor ilgi çekici öngörüsüyle. Bu savaştan ama az ama çok tüm ülkeler ve insanlık etkilendi.

Atatürk’ün dediği gibi insanlığın hepsini bir vücut, bir ulusu da o vücudun uzvu saydığımızda bir ülkedeki yoksulluğu, karışıklıkları, savaşı, çekilen acıyı görmezden gelmek olanaklı mı? İnsanın hangi organında acı, ağrı varsa canı ordadır. Tüm eğni bitkin düşer, tinsel çöküntü yaşar, bir şey yapacak gücü kalmaz. Hatta bir iş için parmağını oynatacak durumu olmaz. Demek ki kişi, içinde yaşadığı toplumdan, uluslar da parçası olduğu insanlık ailesinden kendini soyutlamamalı.

Adil Hacıömeroğlu 13 Ağustos 2026

[1] Empatilerini

[2] Bedeni

DOĞADAN ÖĞRENMEYEN İNSAN

İnsan, onu var eden doğadan hızla kopuyor. Kendisinin de doğanın bir parçası olduğunu nedense unutuyor günümüz insanı. Doğadan kopmanın da modern yaşamın bir gereği olduğunu düşünüyor. En ilginci de çağımızın insanının doğadaki varlıkları küçümsemesi. Kendisinin diğer varlıklardan çok ayrı, bağımsız ve üstün olduğunu düşünmesi.

Doğa, çok düzensiz görünse de gerçek böyle değil. Doğanın kendini var eden ve tıkır tıkır işleyen bir düzeni var. Buna sistem diyoruz. Herhangi bir varlık, kendini bu sitemden soyutlarsa adım adım yok oluşa gider. Bir varlığın önemi ve değeri, onu var eden sistemin içindeki, işlevidir. Doğanın her varlığa verdiği yetenek ne gereğinden çok fazla ne de çok azdır. Onun yetenekleri doğada var olmaya yeterli düzeydedir.

Dünya üzerindeki varlıkların hiçbiri, kendini var eden doğadan ve içinde yaşadığı toplumdan kendini soyutlayarak güçlü olup varlığını koruyamaz. Ayrıca sistemden soyutlanarak tek başına kalan varlık kendi güvenliğini sağlayamaz. Bu da onun yaşamda kalmasını zorlaştırır, giderek olanaksız duruma getirir. Ayrıca doğanın sistemi dışına çıkan birinin mutlu, erinçli olması beklenemez.

İnsan toplumsal bir varlık... Aslında birçok canlının doğada topluluk içinde yaşadığını gözlemlemekteyiz. Topluluk içinde yaşamak, canlıların günlük gereksinmelerini kolayca sağlayıp yaşamını kolaylaştırdığı gibi onların güvenliğini de sağlar. Hayvanların birçoğuna baktığımızda hep sürü içinde var olurlar. Sürüden ayrılanı kurt kapar, sözü tüm varlıklar için geçerli. Avcı hayvanların birçoğu sürü olarak avlanır. Dünyanın en büyük yırtıcısı kabul edilen erkek aslan sürüsünden ayrıldığında uzun süre yaşayamaz. Çünkü tek başına avlanamaz. Avlanamadığında aç kalıp ölür. Ayrıca başta sırtlanlar olmak üzere büyük yırtıcıların ve güçlü otçul sürülerinin saldırılarına tek başına karşı koyamaz. Bu da onun güvenliğini tehlikeye düşürür. Yine yırtıcılara av olan birçok otçul tür de kendilerini avcılardan korumak için sürünün güvenliğiyle korunur. Sistem içindeki yerini koruyan canlılar yaşamını sürdürür.

İnsanoğlu; bir karınca sürüsünden, bir kovanı paylaşan balarılarından, her yıl mevsimler değiştiğinde kıtalararası yer değiştiren göçmen kuş sürülerinden ders alıp bir şeyler öğrenmiyorsa bu üzücü bir durum. En küçük canlı bile topluluk içinde güçlüdür. Kendi türdeşleriyle varlığını ve güvenliğini sağlar. Tek başına güçsüz görünen bir canlı, türdeşleriyle çok güçlü olur. Orada kimlik, kişilik, güven ve erinç kazanır.

Hayvanlar dünyasında türdeş bireyler arasında dayanışma söz konusu da bitkiler arasında böyle bir şey yok mu? Atalarımız: Üzüm üzüme baka baka kararır, sözüyle en iyi üzümlerin bir bağın doğal, güvenli, türdeşlik dayanışması ve ilişkisiyle var olabileceğini anlatmakta. Bir ağaç ormanda, bir çalı çalılıkta, bir ot otlakta, bir diken dikenlikte, bir meyve meyvelikte güzeldir. En güzel gül, gülistanda yetişir.

Türlerin kendi aralarındaki birlik, doğal sistemde var olmasını sağlar. Ayrıca her türün doğada bir görevi, varlığının bir nedeni var. Bunun ayırdına varmak gerek.

Bir gün bir dostumuzun evine gitmiştik. Orada başka dostlarımız da vardı. Ünlü bir belgesel kanalı açıktı televizyonda. Hayvanlarla ilgili bir belgeseli çocuklarla izlemeye koyulmuştum. Zaman zaman dostlarımız da ekrana göz atmaktaydı. Aslan sürüsü uzun bir uğraştan sonra bir Afrika antilobunu, sürüsünden ayırıp üzerine çullanmıştı. Bir dişi aslan, antilobun boynuna dişlerini geçirmiş boğuyordu. Ekrana göz atan kadın arkadaşlarımızdan biri: “Bu ne vahşet? Bu acımazsızlığa nasıl dayanıyorsunuz? İğrenç ötesi bir şey bu görüntüler…” dedi. Biraz da çocukların bu belgeseli izlememesi yönünde bir ses tonu vardı. Ses tonunu el, yüz, kaş, göz devinimleriyle de destekledi.

Çocukların gözleri hep birlikte kadına döndü. İçlerinden biri: Burada bir vahşet yok, yalnızca doğanın kurallarına göre davranılıyor. Aslında aslan, antilop sürüsüne iyilik yapıyor, dedi. Kadın: “Böyle iyilik mi olur?” diye sordu kendi kendine. Çocuklardan biri: “Eğer aslanlar ve diğer avcılar antilopları yemese onların nüfusları çok artacak, bir süre sonra onlara otlaklar yetmeyecek. Böylece antilop sürüsü açlıktan toptan yok olacak. Bu, daha mı iyi?” diye soruya soruyla karşılık verdi. Çocuklardan diğeri: Aslanlar, antilopların hasta ve yaşlılarını gözlerine kestirip onları avlıyor, dedi. Kadıncağız, bu doğal düzeni hiç usuna getirmemişti sanırım. Bu gerçeği işitince şaşırdı.

İnsan, doğal sistemin içinde yer alan bir canlı. Onu sitemin dışına çıkarmakla yok ediliş uçurumunun kıyısına ittiğimizin ayırdında değiliz. İnsan da topluluk içinde yaşamak zorunda. Doğadan, insandan, toplumdan soyutlanmış bir insan yaşamı çok sorunlu olur. Bu durum, onu yaşamda tutamaz. Toplumsal yaşam, insana hem köklü bir eğitim sağlarken hem de onu güvenli bir yaşama kavuşturur. Çünkü insan sosyalleşirse insan olur.

Besin zincirinin en üstünde yer alan insan hepçildir. Hem ot hem de et yer. Bu nedenle doğal düzen içinde her türlü canlıyı korumak zorunda. Doğal sistemin halkalarından biri koptuğunda düzen değişir, tümünün yaşamı tehlikeye düşer. Bu nedenle olaylara, olgulara bakarken ve onları yorumlarken sistemsel bakıp düşünmeli. Bu bakış açısı bütünsellik içerir. Bütünsel bakmadan bir olguyu, olayı çözümleyici bir yorumla ele almak olanaksız.

Nasıl doğanın bir sistemi varsa olayların, olguların, durumların, toplumların da bir sistemi var. Toplum, bir sistem içinde çalışıp var olur. Bu sisteme kısaca “biz” olmak diyebiliriz. Ziya Gökalp’in “Ben, sen yokuz; biz varız” sözü burada da bize dersi veriyor. Olayları, durumları, olguları bireyler üzerinden değil; sistem üzerinden anlayıp yorumlamalı. Hangi alanda olursa olsun bireyler değil, sistem belirleyici. Siyaset, eğitim, sağlık, yargı, ekonomi ve diğer alanlarda olup biteni var olan sistem üzerinden değerlendirmeli. Sistemi sorgulamayan sen-ben kısır tartışmaları, kavgaları boşuna emek harcamaktan başka bir şey değil.

Yanlış giden sistem değişirse sen-ben değişir. Birey, sisteme uymak zorunda kalır. Birçok alanda değişik sorunlar karşımıza çıkıyorsa bunları, bireyi önceleyerek çözmek olanaksız. Hastalık bedende. Bu nedenle tüm beden sağaltılmalı. Bedeni sağaltmak için de doğa anadan öğrenmeli yolu yöntemi.

Adil Hacıömeroğlu

12 Ağustos 2026