Adil Hacıömeroğlu

KENT LOKANTALARI

İstanbul Büyükşehir Belediyesi, 2022’de ilk kent lokantasını Çapa’da açtı. Buranın seçilmesi çok ilginç… Çünkü Çapa, öğrencilerin yoğun yaşadığı bir yer… Taşradan bu büyük kente gelen bir öğrencinin İstanbul’da en önemli gereksinimi beslenme… Dar gelirli bir öğrencinin eğitimini sürdürmesi için sağlıklı beslenmesi gerekir. Sağlıklı beslenme de büyük para istemekte.

Kent lokantaları giderek İstanbul’un birçok ilçesinde kapılarını halka açtı. Birçok kişi, buraların açılmasına önyargıyla baktı. Bu aşevlerinin açılması kamuoyunda sıkça tartışma konusu oldu. Zaten ülkemizde halkın yararına hangi iş yapılsa tartışma konusu olmakta. İyi ya da kötü her şeyi siyasete alet etme alışkanlığı ne yazık ki birçok yararlı işin yaşama geçmesini engellemekte. Türk siyaseti doğruda, iyi, yararlı ve halkın çıkarına olan işlerde birleşme alışkanlığını nedense edinememiş.

İstanbul’da yaşayan biri olarak kent lokantalarıyla tanışmam biraz geç oldu. Son bir ay içinde iki ayrı semtte birkaç kez buralarda karnımı doyurdum. Öncelikle söyleyeyim ki verilen yemeklerle bir kişi doyuyor. Dört tür yemek çıkıyor her seferinde: çorba, ana yemek, pilav (pirinç ya da bulgur), yoğurt ya da meyve… Bana denk gelmedi, ancak meyve yerine tatlı da veriliyormuş kimi zaman. Bir kez pilav yerine su böreği vardı. Dört tür yemek yüz lira… İstanbulkartla ödediğinizde doksan lira… Bu ederle bu yemeği sofraya getirmek olanaksız bir şey ülkemizin ekonomik koşullarında. Ana yemekte et var her zaman.

Her kap yemeğin porsiyonu hesaplanarak pişiriliyor. Yemekler, yaklaşık kırk gıda uzmanının denetiminde bir merkezde yapılıyor. Burası hem kent lokantalarına hem de yaklaşık 20.000 İBB çalışanına yemek hazırlıyor. Yemekler, İBB Destek Hizmetlerince hazırlanmakta.

Şu anda 20 kent lokantasında birçok dar gelirli kişi karnını doyurmakta. Öğlen 12.00’de kapılarını açıyor gelenlere. Yaklaşık bin kişilik yemek geliyor her şubeye. Böylece tüm lokantalarda 20 bin kişi karnını doyuruyor. Yemek bitince kapıları kapanıyor müşterilerine. Yemek olduğunda akşam sekize dek kapıları herkese açık…

Kent lokantalarının en ilgi çekici yanı, çalışanlarının hepsinin kadın olması. Böylece İBB, olumlu yönde ayrımcılık yaparak kadınları evde oturmaktan kurtarıp iş sahibi yapıyor. Ekmeğini emeğiyle kazanan kadın, böylece aile bütçesine katkıda bulunup özgürleşiyor.

Kent lokantalarının en önemli müşterileri emekliler… İkinci sırada öğrenciler var. Çevredeki çalışanların çoğu karınlarını doyurmak için buraları seçmekte. Gerçi semte göre bu dağılım değişebilmekte. Emeklilerin uzun süre burada yemek yemek için sırada beklemesi üzücü bir durum. Ne yazık ki izlenen yanlış ekonomik politikalar yüzünden hükümet, emeklisini bir lokma ekmeğe muhtaç etmiş durumda. Çalışanların yarısından fazlasının asgari ücretle çalıştığı ülkemizde karın doyurmak, bir öğünü ucuza getirmek önemli bir konu.

Kent lokantalarında karnını doyuranların tamamına yakını tabaklarında tek bir kırıntı bile bırakmıyor. Bu da savurganlığı önleyip insanları tutumlu olmaya alıştırmakta. Yemekten sonra herkes, tabaklarının olduğu tepsiyi kendisi götürüyor görevlilerin bulunduğu yere. Böylece yemek masaları hep temiz kalıyor. Buralarda yemek yiyen ortaokul, lise çocuklarının çoğunun evlerinde annelerine yaptırdıkları sofrayı toplama işini, kendilerinin yapması onlar için bir eğitime dönüşmekte. Bu da çoğu kişinin ayrımına varmadığı bir konu…

Kent lokantalarının sayısı artırılmalı. İstanbul’un her ilçesinde, hatta birçok semtte açılmalılar. Çünkü beslenme önemli bir sorun halkımız için. Ayrıca buralarda işe, okula gidenlere sabahleyin çorba da verilebilir. İnsanlar üç öğün yemek zorunda yaşamak için. Bu nedenle kaynaklar iyi ve yararlı değerlendirilip akşam yemekleri de dar gelirli yurttaşların önüne getirilmeli buralarda.

Kent lokantaları, İBB’nin iyi yaptığı işlerden… Bu nedenle yöneticiler iyi, yararlı yaptıkları işlerle anılmalı. Toplumsal çıkar, kişisel çıkarların üstünde tutulduğunda iyi işler yapılabiliyor. Bu da Atatürk’ün halkçı-devletçi uygulamalarının bir parçası.

Belediyeler ve diğer devlet kurumları bir yeri adlandırırken güzel Türkçemize özen gösterip katkı sağlamalı. Bu yolla da Türkçenin söz varlığı varsıllaştırılmalı. Türkçemizin yabancı sözcüklerden arındırılması kurum ve kuruluşların başlıca görevi olmalı. Çünkü Türkçe olmasa Türkiye olmaz. İtalyancadan dilimize girmiş “lokanta” yerine, Türkçe “aşevi” sözcüğü kullanılsaydı çok mutlu olurdum. “Kent lokantası” yerine, “kent aşevi” ne güzel yakışırdı değil mi?

Ne diyelim? Kent lokantalarında karnını doyuranlara afiyet olsun! Yiyip içtikleri onlara yarasın!

Adil Hacıömeroğlu

19 Mayıs 2026

İÇİŞLERİ BAKANLIĞI’NDAN UYARI

İçişleri Bakanlığı İç Güvenlik Stratejileri Dairesi Başkanlığı bir rapor yayımladı. Rapor, literatür taramasıyla hazırlandı. “Sosyal Medya’nın Çocuklar Üzerindeki Etkisi” başlıklı bir rapor bu. Rapor, dijital ortamda çocukların karşılaştığı tehlikelerle ilgili çarpıcı saptamalar içermekte. “Hizmete Özel” damgalı rapor, 38 sayfadan oluşmakta. Burada çocukların çevrimiçi ortamdaki tehlikelere karşı ulusal ve uluslararası düzeyde yapılması gerekenler anlatılıyor.

Raporda, INCEL (İstemsiz Bekârlar) akımının ülkemizdeki etkisinin tehlikeli boyutlarda olduğu belirtildi. Bu rapora göre Türkiye’deki INCEL toplulukları yabancı ülkelerden ayrı olarak “yoksulluk” sorununu öne çıkarıyor. “Yoksul” ve “çirkin” olmanın kadınlara erişememenin en önemli nedeni olduğu vurgulanıyor. Bundan da anlaşılacağı üzere ergenlik dönemindeki erkek çocuklarda yoksulluk ve çirkinlik üzerinden aşağılık kompleksi oluşturuluyor. Zaten dünya kapitalizminin sıkça başvurduğu bir yol bu. İnsanları kendi bedenlerinden, yaşamlarından, içinde yaşadıkları toplumdan, hısım akrabasından, konu komşusundan ve eşinden dostundan nefret ettiriyor. Nefret dolu birinin suça eğilimi de artıyor böylece.

Bir ülkeyi karıştırmak, iç barışı bozmak, halkın korku ve kaygıya kapılmasına yol açmanın yolu bireylerin nefretle doldurulması. Bu uygulamanı acı sonuçlarını da görüyoruz üzüntüyle. Bunun en çarpıcı örneklerinden biri 4 Temmuz 2024’te İstanbul’da yaşandı. İki kadını öldüren Semih Çetin’in INCEL gruplarıyla ilişkisi belirlendi.

İçişleri Bakanlığı’nın raporunda Discord uygulamasında belirlenen “901 ve Gulyan” grupları ile “C31K-C7K (Cehennemin 7 Katı) ve “İsrail Duyuruları” gibi grupların çoğunda çocuklara yönelik zorbalık, cinsel taciz, tehdit, şantaj, kredi kartı kopyalama, kişisel veri ele geçirme, hayvanlara şiddet, dinsel değerlere ve Atatürk’e hakaret gibi suçların işlendiği belirtildi. Bu suçları işlediği belirlenip gözaltına alınan şüphelilerin çoğunun 18 yaşın altındaki çocukların olması ilgi çekici.

Sözünü ettiğimiz rapor çok ayrıntılı. Ülkemizin karşı karşıya olduğu büyük tehlikeyi tüm çıplaklığıyla ortaya seriyor. Ne yazık ki birçok kurumun sorunu doğru belirlemesine karşın birçok kişi, kurum ve kuruluşun bu konuda duyarsızlığı da ilgi çekici.

Son zamanlarda “Suça Sürüklenen Çocuklar” kavramı yaşamımıza girdi. Gözünü kırpmadan akranını, aile bireylerini, hiç tanımadığı kişileri öldüren çocuklar çıktı karşımıza. İçlerinde toplu öldürmelere neden olanlar da var. Konu, çocuk işidir, diyerek geçiştirilmemeli. Çocukların bulaştığı suçlar, toplumumuzun kılcal damarlarına doğru yayılmakta. Bu demektir ki büyük bir ulusal güvenlik sorunuyla karşı karşıyayız.

Çocukları, suça sürükleyen kimler mi? Ekranlar… Küresel güçlerin yönettiği ve ülkemizi çökertmeye çalışan görünmez düşmanların elindeki ekranlar… Özellikle telefonlar üzerinden ulaşılan kötü niyetli birçok internet sitesi ve uygulamaları... Diziler, gündüz kuşağı izlenceleri… O zaman yapılacak iş, çocukların buralara erişimini engellemek. Ancak şu unutulmasın ki çocukların buralara erişimini engellediğinizde anne ve babalarının ya da diğer aile büyüklerinin telefonunu kullanıyorlar bu amaçla. Demek ki bu yaşamsal sorunu ortadan kaldırmak için öncelikle anaataların[1] eğitilip bilinçlendirilmesi gerekiyor. Çocukların ekran bağımlılıklarının önünü açan başta anne ve babaları ile arkadaşları... Bu konuda toplumsal bir dayanışmaya, savaşıma, bilinçlenmeye, duyarlılığa ve birlikteliğe gereksinim var.

Ulusal güvenlik sorunu durumuna gelen ekran bağımlılığıyla savaşım konusunda devlet kurumlarının zaman yitirmeden harekete geçmesi gerek. Özellikle televizyonlar, telefonlardaki oyun siteleri ve birçok uygulama denetim altına alınmalı. Bugün önlem alınmazsa yarın çok geç olabilir.

Adil Hacıömeroğlu

15 Mayıs 2026

[1] Ebeveynlerin

AĞAÇ YAPRAĞIYLA GÜRLER

Türkiye’nin nüfus artış hızı her geçen gün düşüyor. Böylece genç nüfusumuz gittikçe azalıyor. Bu durum, yaşlı sayısını artırmakta. Yaşlıların çalışıp işgücüne etkin olarak katılması olanaksız. Ancak onların deneyimlerinden yararlanmalı. Yaşlıların ekonomiye katkılarını sağlamak için onların çalışabilecekleri iş alanları oluşturmalı. Bu, onların sağlıkları için çok yararlı olur.

Genç sayısının azalıp yaşlıların çoğalması üretim açısından önemli sorunları karşımıza çıkarıyor ne yazık ki.

Nüfus yaşlandıkça birçok toplumsal, ekonomik, sağlık açısından sorunları ortaya çıkarıyor. İnsan ömrünün uzaması, sağlık ve sosyal güvenlik sistemlerini zorlamakta. Sağlık giderleri hızla artıyor. İnsan yaşamının uzamasıyla emeklilerin aldıkları aylık sayısı da çoğalıyor. Genç nüfusun azalması demek, çalışan sayısının düşmesi demek. Bu da sosyal güvenlik sistemine daha az prim girişini birlikte getirmekte. Böylece sosyal güvenlik sisteminin gelir-gider dengesinde ters orantılı bir durum söz konusu.

Ülkemizde nüfus artışının düşmesiyle aileler küçülüyor. Bir de buna ekran tutsaklığı eklendiğinde insanlar giderek toplumsal ilişkilerini yitiriyor. Sosyalleşmeden uzak, kendi kabuğuna çekilmiş bir insan tipi, geleceğe yön verecek bireyci bir yaşam kişiyi tinsel sağlıktan ve yaşama bağlılık açısından zor durumda bırakıyor.

Türk ailesi anne, baba ve bir çocuktan oluşuyor genellikle. Üç kişilik aile tipi birçok toplumsal, tinsel, kültürel, köksel, geleneksel sorunu da birlikte getiriyor. Bu, bazı akrabalık adlarının günlük yaşamdan silineceğini de göstermekte. Öncelikle çocukların çoğunun kardeşi yok! Bu da “kardeş” sözcüğünü dilimizden, toplumsal yaşamımızdan, kültürümüzden, ailenin kavramsal evreninden çıkaracak. Gelecekte birine “Kaç kardeşsiniz?” sorusu sorulmayacak artık. Çünkü bu, gerçeklerle bağdaşmayan, yersiz bir soru olacak önümüzdeki yıllarda. Kardeşle ilgili dilimize yerleşmiş birçok atasözü ve deyim geçerliliğini yitirip unutulacak.

Günlük yaşamımızda, toplumsal ilişkilerimizde önemli yer tutan “amca, hala, dayı, teyze, yenge, gelin, enişte, bacanak, elti; amca, dayı, hala, teyze çocuğu…” gibi birçok akrabalık adı tarihe karışacak. Bu durum, geleceğin çocukları için önemli bir sosyal yoksulluk ve yoksunluk olacak. Bu toplumsal eksikliğin yerini tutacak bir şey yok! Bu tinsel yoksulluğun giderilmesi olanaksız.

İnsan, toplumsal bir varlık… O, toplum içinde mutlulukla doğup insanlarla yanlışıyla doğrusuyla iç içe yaşayarak çevresindekileri üzüntülü bırakarak bu dünyadan göç eder. Onu, toplumsal ilişkilerden yoksun bırakmak hiçbir anne ve babanın hakkı olamaz. Hiçbir gerekçe bir çocuğu, akrabalık duygularından soyutlayarak yaşamaya zorunlu kılamaz. Bir çocuğa yapılabilecek en büyük kötülüklerden birdir bu.

Bir kişi hısım akraba, konu komşu, eş dostla yaşar. Bu yaşam, onu sosyal ve tinsel açıdan varsıllaştırır. Yaşamına renk, düşlerine türlülük getirir. Her şeyden önce bir çocuğun yaşamın zorluklarını aşmada sırtını kayıtsız ve koşulsuz yaslayacağı akrabaları, yani arkası olmalı. İyi günde, kötü günde sevincini, mutluluğunu, acısını, üzüntüsünü paylaşacak bir insana gereksinmesi var. İşte, tek çocuklu ailelerde yetişen kişinin yaşam boyu yaşayamayacağı bir durum, bir duygu bu. Ne yazık ki bazı bilisiz[1], sorumsuz, bencil, asosyal kişiler de günümüzde çocuklarını akrabalık ilişkilerinden koparıyor en sevdikleri varlıklarına adeta ihanet edercesine. Doğaldır ki bu yoksunluk, çocukta yaşamı boyunca içten içe büyüyen kapanmaz tinsel, sosyal biyara olarak var olacak onun yaşamı boyunca.

Atalarımız: “Ağaç yaprağıyla gürler” sözünü söyleyerek günümüz insanlarına yol göstermekte. İnsanlar aileleri, sevenleri ve yakın dostlarıyla yaşadıklarında, onlarla dayanışma içinde bulunduklarında daha güçlü, üretken, yaratıcı, verimli, mutlu ve yaşama bağlı olacaklarını vurgular bu söz. Ne yazık ki dünyaya getirdiğimiz çocukların dallarını, budaklarını kırıp yapraklarını tomurcuk olmadan yok ediyoruz. Böylece kupkuru bir ağaç kalıyor ortada ne gürleyecek ne de diğer varlıklara gölge edebilecek.

İnsan, geleceği düşünen bir varlık… Bu nedenle dünyaya getirdikleri çocuğu dalsız, budaksız, köksüz ve yapraksız bırakma hakları yok!

Adil Hacıömeroğlu

14 Mayıs 2024

[1] Cahil

AİLE ÜYELERİNİ TANIMAYAN ÇOCUKLAR

Günümüz toplumunun en büyük sorunlarından biri, iletişimsizlik… Aslında bu sorunun asıl kaynağı, evler… Anne, baba ve çocuklar aynı çatı altında yaşasalar da ne yazık ki aile olamıyorlar. Bunun en büyük nedeni ise bireyler arasındaki iletişimsizlik…

Aileyi oluşturan üyeler, neredeyse kendi aralarında pek konuşmuyorlar. Yaşanan mutluluklar, sevinçler, acılar, üzüntüler, ülküler, bireysel ve ailesel amaçlar paylaşılmıyor. Bu da aile üyelerinin bir olmasını engelliyor. Ailenin sosyal bir beden gibi davranması günümüzde ne yazık ki olanaksız.

Çoğu ailenin çocuk üyeleri; anne, baba ya da kardeşlerinin ne iş yaptıklarını, nelerden hoşlanıp nefret ettiklerini bilmiyor ne yazık ki.

Çocuklara eskiden beri anne ya da babalarının ne iş yaptıklarını sorarım. Çoğu, anne ve babasının ne iş yaptığını, öğrenimini bilmiyor ne yazık ki. Ekranların toplumu tutsaklaştırmadığı dönemde bu sayı azken dijital bağımlıkla sayılar tavan yaptı nedense.

Ekran tutsaklığı öncesi dönemde bazı öğrencilerimiz babalarının ne iş yaptıklarını saklardı. Çünkü o dönemde çok para kazanılsa da bazı işleri yapmak yüz kızartıcıydı. Bu nedenle çocuklar, özellikle babalarının ne iş yaptığı sorusuna “Serbest meslek” yanıtını verirdi. İşin en üzüntü verici yanı ise o dönemin çocukları, babalarının yaptığı işi kendi vicdanlarda aklayamazdı. Bu nedenle de en sevdikleri varlıklarının işlerini saklama yoluna girerlerdi.

Günümüzde ise çocukların anaatalarının[1] mesleklerini bilmemeleri, onların yaptıkları işlerin kötülüğünden değil. Bunun nedeni, aile üyeleri arasındaki derin iletişimsizlik… Aynı evde yaşamalarına karşın birbirlerini tanımayan aile üyeleri var karşımızda. Ortaokul ya da lisede okuyan çocuk, kendisinden büyük kardeşinin hangi üniversitenin, hangi bölümüne gittiğini bilmiyor. Bu durum, birçok kişiye şaşırtıcı gelebilir, ancak günümüzün bir gerçeği bu.

Birçok çocuk, anne ve babalarının eğitim durumlarını, ne iş yaptıklarını, işyerlerinin nerede olduğunu, işlerine nasıl gidip geldiklerini bilmiyor. Burada suçu, yalnızca çocuklarda aramak çok yanlış. Çünkü bu konudaki iletişimsizliğin asıl kaynağı anne ve babalar… Onlara aile bireyleri konusunda gerekli bilgileri vermiyor anne ve babalar. Eve geldiklerinde çok yorgun olduklarını söyleyip bir yana çekiliyorlar. Çocuklarıyla konuşmak yerine ya dizi ve haber izliyor ya da telefona kaptırıyorlar kendilerini. Bunları yapmıyorlarsa koltuğun bir yanına kıvrılıp horlamaya başlıyorlar. Yalnızca bu mu? Değil doğal olarak. Dedelerden, ninelerden, amcalardan, halalardan, dayılardan, teyzelerden, eniştelerden, gelinlerden de söz edilmiyor evlerde. Böylece çocukların aile köklerinden kopmasına yol açıyorlar bilerek ya da bilmeyerek. Bu köksüzlük; çocukları toplumsal, tinsel, ülküsel, amaçsal olarak kurutuyor.

Ailesini tanımayan çocuk, içinde yaşadığı toplumu nasıl tanıyacak? Ülkesini öğrenip tanıması olanaklı mı bu durumda?

İletişimsizlik, çağımızın sağaltılamaz sayrılığı… Bu, aynı sosyal çevreyi paylaşan bireyleri birbirine yabancılaştırıyor. Böylece toplumsal çözülme hızlanıyor. Bu çözülme, toplumu içten içe çürütmekte. İster istemez çürüyen bir yerde kokuşma da olur. Son aylarda akla hayale gelmedik olaylarla karşılaşmamızın nedeni, bu kokuşma değil mi? Köksüz ağaç kurur, köksüz insan da. Bu nedenle çocuklarımızı köksüz ve iletişimsiz bırakmayalım. Hem kendimizi hem de onları ekranlara tutsak etmeyelim. Çocuklar, ailelerini bilip tanımayıp da kimi tanıyacak?

Adil Hacıömeroğlu

12 Mayıs 2026

[1] Ebeveynlerinin

TÜRKİYE’DE RUS EDEBİYATI’NIN ALGILANMASI

Türk aydınları, en çok Fransız edebiyatından etkilenmiştir. Bunda Fransız Devrimi’nin etkisinin yanı sıra özellikle Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı-Fransa arasındaki iyi ilişkilerin olması da çok etkili oldu. Zaten ülkemizde çok geç başlayan roman yazımında Fransız etkisi oldukça yüksektir. Türk yazınının[1] birçok türünde Fransız yazınının etkisi çok açık olarak görülür. Özellikle yeni gelişen çağdaş Türk şiiri, Fransız ozanlarının izlerini taşır.

Fransız yazınından sonra ülkemiz okuru; İngiliz, Alman, İtalyan, İspanyol ve Amerikan edebiyatlarıyla tanıştı. Rusya, komşumuz olmasına karşın edebiyat alanındaki etkileşimimiz epeyce geçtir. Bunda uzun süren Osmanlı-Rus savaşları önemli etkendir. Gerçi Rusya’da doğup büyüyen birçok Türk aydını ülkemize ya gelip tamamen yerleşmiş ya da gelip giderek bu ülkenin yazınını Osmanlı topraklarına taşımıştır. Bu kişilerin en önemlileri Gaspıralı İsmail, Yusuf Akçura gibi aydınlardır. Bu kişilerin daha çok Türkçü-milliyetçi çizgide olmaları ülkemiz açısından ayrı bir önem taşır.

Bolşevik Devriminden sonra Türk-Rus ilişkileri barış dönemine girdi. Kurtuluş Savaşı’mız sırasında ve Cumhuriyet dönemindeki kalkınma seferberliklerinde yanı başımızda hep Sovyetler Birliği’ni görmekteyiz. Bu dönemde Rus klasiklerinin neredeyse tümü Milli Eğitim Bakanlığınca Türkçemize çevrildi. Böylece Türk okuru, özellikle de öğrenciler Rus yazarlarla kitap sayfalarında buluştu.

İkinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla Atatürk-Lenin dostluğuyla filizlenen ilişkiler, ağaç olmadan budanmıştır. Nazizm hayranı sözde milliyetçilerde komünizm düşmanlığı başladı bu dönemde. Komünizm düşmanlığı, Rus karşıtlığına dönüştü kısa sürede. Ne yazık ki Türk sağının çoğunluğu, Rus edebiyatçılarının tümünü komünist sandıkları için iki ülke arasındaki kültürel köprüler ortadan kalktı. Türk solu ise Rus yazarların kitaplarını hep başköşeye koydu. Ancak solcuların da önemli bir kısmı Rus yazarların hepsini komünist sandılar uzun süre. Epeyce zaman geçtikten sonra gerçeği anladılar nedense. Görüldüğü gibi ülkemizin sağcıları da solcuları da Rus yazınına önyargılarla koşullanmış ve ideolojik saplantılarla baktılar. Bu da Rus yazınının gereği gibi anlaşılmamasına neden oldu.

Sovyetler Birliği’nin dağılması, Doğu Blok’unun çökmesi ve bunların sonucu olarak Soğuk Savaş’ın bitmesiyle sağ ve sol kesimlerdeki ideolojik koşullanmalar, saplantıya dönüşen önyargılar yavaş yavaş ortadan kalktı. Yine de ABD’nin Rusya karşıtlığı nedeniyle hâlâ “Moskof” diyerek Rusya’yı düşman olarak belleme, bu ülkenin sanatsal yapıtlarına mesafeli durma söz konusu.

Son dönemde Rus yazının büyük yazarlarının Türkiye’de çok fazla okur bulduğu kesin. Bu okur kitlesi, belli bir siyasal kesimi değil, ayrı görüşleri savunan geniş halk kitleleridir. Buna karşın Rusya’ya karşı düşmanca önyargılar bitmediğinden çok yaygın olmasa da Rus yazarlara karşı çıkışlar, şüphe duymalar sürmekte.

Aslında Rus yazının konuları, yazarların anlatım teknikleri hiç de bizim kültürümüze uzak değil. İki komşu toplumun yüzyıllardır kültürel geçişkenlikleri söz konusu. Üstelik aynı bozkırlarda birlikte sürülen bir yaşam da var geçmişlerinde.

Rus yazınını çıkarırsanız, dünya kültür ve sanat tarihi tek kanatlı kuşa döner. Bir kuş da tek kanatla uçamaz.

Adil Hacıömeroğlu

6 Mayıs 2025

[1] Edebiyatının

ÖLÜ EVLİLİKLERİN NEDENİ

“Ölü Evlilikler” başlıklı yazımdan sonra birçok dostum, “Ölü evliliklerin nedeni ne?” diye sordular. Bazıları, sordukları sorunun yanıtını da verdiler. Yanıtların çoğunun örtüştüğü bir nokta var. Demek ki aklın yolu bir… Bundan da anlaşılıyor ki bu yaygın duruma birçok kişi kafa yormuş. İnsanlar sorunu belirleyince çözümü de bulmaya çalışmış doğal olarak.

Kız ya da erkek olsun delikanlılık döneminde farklı görünme, kendisini olduğundan ayrı gösterme eğilimindedir. Bu durumu olağan karşılamalı. Çünkü insan duygularının, şehvetin, cinsel cazibenin doruğa çıktığı bir dönemde olduğundan farklı, olağandışı ve albenili görünmek bir genç için yadsınacak bir davranış olmasa gerek. Bu dönemde cinsel cazibe ön planda. Zaten doğadaki diğer canlılara baktığımızda cinsel cazibeyle karşı cinsin ilgisini çekmek için denemedikleri yol neredeyse yok! Bazı hayvan türlerinde aile olmak söz konusu değil. Bu nedenle cinsel cazibeye kanıp sonrasında hayal kırıklığına uğramak söz konusu olmuyor böylece. Çünkü bu ilişkinin temel nedeni, üreyip çoğalmak.

Bazı hayvan türlerinde ise yaşam boyu süren bir birliktelik var. Bir başka deyişle ilkel de olsa bir aile kurmak söz konusu. Ancak bu birliktelik, tamamen doğanın kuralları gereğince oluştuğu için burada sorun çıkmaz. Doğada insan dışında hiçbir canlının yiyecekle dolu kileri, ambarı, parayla dolu kasası, deste deste tapusu, dönüm dönüm tarlası, uçsuz bucaksız bahçesi, eşler arasında sen ben kavgası yok! Herkes doğal sürecin gereğini yapar. Erkek erkekliğini, dişi dişiliğini yerine getirir. Eşlerin ikisi de doğanın onlara verdiği rollerin dışına çıkmaz.

Delikanlılık çağında cinsel dürtüler, ilişkiye yön verir. Bu baskınlık, eş adayının yanlışlarını, olumsuzluklarını örter. Burada aranan şey yanlışı görmek değil, cinsel doyumsuzluğu gidermek. Bu nedenle uyum, toplumsal yaşamda değil; cinsel ilişkide aranmakta. Bu âşıkların gözünü kör, kulaklarını sağır ediyor. Çoğu zaman cinsel dürtünün doruğa çıktığı duruma sevi denmekte. Sevi, her şeyi örten çoğu zaman karşıdaki eşin huyunu, olumsuzluğunu, uyumsuzluğunu gözlerden ırak tutan kalın bir örtü.

Çiftler, delikanlılığın hiç sona ermeyeceğini, cicim aylarının yaşamlarının sonuna dek süreceklerini sanmakta. Çok geçmeden cicim ayları geçip de geçim ayları gelince ak koyunla kara koyun ortaya çıkıyor. Yaşamın acı, zor gerçekleriyle karşılaşıyor çiftler. Her gün çözüm bekleyen onlarca sorunla karşılaşıyorlar. Sorunları çözmek için işbirliği olmayınca kutsal yuvanın çatısı çatırdamaya başlıyor. Eşler, sorunları ortaya çıkaranın diğer eş olduğunu öne sürüyor. “Bak, bunların hepsi senin yüzünden başımıza geldi” tümcesini sıkça duyar çoğu kişi.

Eşler birbirlerinin sorunları çözme, zorluklarla savaşma yeteneklerini bilmedikleri için çoğu zaman şaşkınlık içinde kalmakta. Karşı tarafın akıl gücünü, mantıksal işleyişini, fırtınalara dayanıklılığını daha önce bilmediğinden güvensizlik ve düş kırıklığı ortaya çıkmakta. Güvensizliğin olduğu bir yerde dayanışma, işbirliği olur mu?

Günümüz evlilikleri mantık temelinde yükselmiyor, cinsellik büyüsüyle kanatlanıyor. Sert bir fırtına da ise cinsellik uçup giderken bulutların üstünde düş dünyasında dolaşan çift yere çakılıyor. Mantığın olmadığı yerde savaşım, mantıksal çözüm, vefa, özveri, üretkenlik olmaz. Olmuyor da zaten…

Eskiler “Yaya gözüyle at, bekâr gözüyle avrat alınmaz” demiş. Ne güzel bir söz… Yaya sürekli yürüdüğü için yorgundur. At olsun da nasıl olursa olsun. Yeter ki onu yürümekten kurtarsın. Bekâr kişi, cinsel açlık içindedir. Onun biricik amacı açlığını gidermek… Bunun kimle olacağı çok da önemli değil. Burada “avrat” sözü yerine erkek de diyebiliriz. Her iki cins için de durum aynı.

Geleneksel ölçüler içinde evlenen çiftlerin birliktelikleri daha uzun süreli olmakta. Çünkü burada kız ve erkeğin birbirlerini seçmeleri belirleyici değil, anne ve babaların mantıksal değerlendirmeleri söz konusu. Çünkü anne ve babalar, çocuklarının evliliklerine cinsel açısından değil, mantıksal ölçülerle bakmakta. Geleneksel kuralların da yanıldığı zamanlar oluyor. Her durumda hata payı kesinlikle var.

Asıl sorun, eşlerin evlilikleri sırasında kendilerini geliştirerek bazı yanlışlardan kurtulmaları için emek harcamaları gerek. Doğada hangi canlı olursa olsun uyum sağlama yeteneğine sahip. Her varlık, her canlı değişir zaman içinde. Değişim, doğanın dinamiği... Bu değişim dinamiğini ne yazık ki anlayamayan, bunu içselleştiremeyen birçok kişi var yanımızda yöremizde. Bazı kişilerden “Ben değişmem” sözünü sıkça işitiriz. Taş değişiyor, kayalar dalgaların gücüyle değişip kuma dönüşüyor, sen değişmiyorsun öyle mi? Sen, taş ve kayadan daha geri bir varlık mısın?

Adil Hacıömeroğlu

6 Mayıs 2026

ÖLÜ EVLİLİKLER

Bazı evlilikler ölü doğar, ölü olarak sürer ve doğal süresi dolduğunda da can çekişerek parçalanarak yok olur.

Evlilik; karşılıklı paylaşmanın, eşler arasında dayanışma ve özverinin, güvenin, duygudaşlığın, saygının, sevginin, iki eğinde[1] tek yürek olmanın, uyumun, eşini olduğu gibi kabul etmenin, mutluluğu amaçlamanın, iyi çocuklar yetiştirmenin, bilerek yanlış yapmamanın, umudun, ülkünün, aynı şeyleri duyumsamanın, ortak amaçlara koşmanın, zorlukları birlikte aşmanın, karanlıkta ışık olmanın, olumsuzlukları olumluya çevirmenin, karamsarlığa karşı iyimserliğin, uzun gecelerde şafağın söküşünü görmenin adıdır.

Evlilikte saplantıların, amaçsız ve kör inadın, kötü düşünmenin, sürekli karşısındakini suçlamanın, laf sokmanın, saygısızlığın, sevgiyi aşındırmanın, kalp kırmanın, güvensizlik yaratmanın, karnından konuşmanın, parasal hesaplar yapmanın, emeğe değer vermemenin, dedikodunun, ben-sen çekişmesinin, üçüncü kişilerin sözüne kanmanın, eşlerin aile köklerini yok saymanın, anlamsız kibrin, bencilliğin, eşini ya da ailesini aşağılayıp küçümsemenin, hele de nankörlüğün yeri yoktur.

Evlilik kurumu “ben”, “sen” diyerek değil; “biz” diyerek ayakta durur. Böyle olunca iki farklı tende tek bir yürek çarpmaz. Bir tek yüreğin kan pompalamadığı iki ayrı ten, sevgi kansızlığından ölüme koşar hızla. Baştan “biz” denmediğinde evlilik ölü doğar. Bu tür evlilikleri canlandırmak neredeyse olanaksız. Çünkü ölüler dirilmez, diriltilemez. Eşlerden birinin olağanüstü çabasıyla da yürümez yaşamın zorunluluklarıyla ağır aksak gitse de.

Eşler “biz” diyemediği için ortak düşler, ulaşılması gereken amaçlar, gerçekleştirmek için savaşılacak ülküler, tasarlanacak ortak gelecek olmaz. Evliliği, evlilik yapan ortak düşlerdir. Bu düşler; eşler arasındaki sevgiyi çoğaltır, saygıyı vazgeçilmez yapar, özveriyi sonsuzlaştırır, dayanışma duygusunu artırır, geleceği kurar, duyguları tazeler, umudu yeşertir, kutsal çatıyı sağlamlaştırır. Düşsüz evlilikler, gönülsüz yenen aş gibidir; ya karın ağrıtır ya baş.

Evlilikteki sen-ben kavgası zamanla anlamsız bir çekişmeye dönüşür. Eşler arasında olumlu sözler unutulur. Sürekli olumsuz eleştiriler söz konusudur. Bu eleştiriler, zamanla hakarete ve kırıcı sözlerle sürer. Karşılıklı küfürler sıradanlaşır. Eşlerden biri, diğerinin canını daha çok yakmak için kutsal saydığı ailesine saldırır düşüncesizce. Böylece saygı, sevgi ve güven yok olur. Yok olan bu duyguların onarılması neredeyse olanaksız. Bu durumda eşler arasındaki duygusal köprüler atılmış, aile oluşturmanın toplumsal gerekçeleri ortadan kalkmıştır.

Evliliklerin ölü doğmasındaki en büyük etken, eşler arasında söyleşilerin olmamasıdır. Eşler, ne yazık ki iki dost gibi karşılıklı söyleşemez, düşünce ve duygu alışverişi yapamaz. Sözün olmadığı yerde uzlaşıp anlaşma olmaz. Böyle olunca da eşler arasında iletişim kopar. İletişim yoksa eşlerin birbirlerini karşılıklı olarak anlaması da söz konusu değil. Söyleşiler kimi zaman dertleşme, kimi zaman güzellikleri paylaşma, kimi zaman da karşısındakinin duygu ve düşüncelerini anlamadır.

Eşlerin evlilikleri sırasında yatağa ayrı ayrı girmeleri önemli bir sorun. Birbirine “iyi geceler” ya da ”iyi uykular” demeyen eş sayısı oldukça çok. Yatağın eşleri bir yaptığı yerlerden biri olduğu unutulmamalı. Uyku öncesi yapılacak fısıltılı kısa söyleşilerin duygusal gücünü anlamamak büyük sorun. Eşlerin el ele ya da sarılarak kendilerini uyku meleğinin kucağına teslim etmeleri onulmaz bir mutluluk ve bir olma duygusu. Aslında bir eş için uyku meleği eşidir. Eş için en güvenli el, kucak, eğin, sırtını yaslayacağı dağ yine eşi değil mi?

Uyumlu, mutlu, sağlıklı evliliklerde sevgi dolu çocuklar yetişir. Mutluluk bir çocuğu başarıya götüren en büyük itici güç. Evlilikler, toplumun geleceğini kurar ya olumlu ya da olumsuz. Bu nedenle evliliği toplumsal bir gereklilik olarak görmeli. Onun topluma olan etkisini yadsımak olanaksız. Sağlıklı evlilik, sağlıklı toplum demek. Bu bilinci taşımayanların evlenmesi hem kendilerine hem de içinde yaşadıkları topluma onarılması olanaksız zararlar verir. Bu nedenle evlilikler ölü değil; bir bebeğin sağlıklı, umutlu diriliğiyle doğsun.

Adil Hacıömeroğlu

4 Mayıs 2026

[1] Bedende

İNSANLAR, YAŞAMDAN NE İSTEDİĞİNİ BİLMİYOR

Günümüz insanının en büyük sorunu, yaşamdan ne istediğini bilmemesi. Belli bir amacı yok! Kendisinin ulaşmak istediği bir hedef bulunmamakta hazcılığın dışında. Böyle olunca da bir amaç uğruna savaşması söz konusu değil.

Aile içinde bir ülkü birliği yok! Ülküleri olmadığı için aynı evi paylaşan anne, baba ve çocukların sırt sırta verip ulaşmak istedikleri bir amaç hayal bile edilemez. Aileyi bir ve bütün yapacak amaç, ülkü birliği olmayınca ev içi dayanışma, yardımlaşma duygusu da zayıflıyor. Çoğu evde anne, baba ve çocuklar aynı ortamda yaşamaya zorunluymuşlar gibi bir durumda. Böyle olunca aynı çatı altında yabancılarmış gibi yaşamaktalar.

Çağımız yetişkinlerinin çoğu, yaşamdan ne istediğini bilmiyor nedense. Ona tinsel varsıllık sağlayacak ulaşılan amaçlardan, yaşanan mutluluklardan sevinç duymuyorlar nedense. Onları, hiçbir şey mutlu etmiyor. Dışardan bakılınca tinsel ve tensel açıdan çökmüş insanlar görülüyor. Günümüz insanı, paraysa parayı kazanıyor. İşse işi de var. Önceden düşünü bile kuramadığı evlerde yaşamaktalar. Yedikleri ünlerinde, yemedikleri arkalarında… Neredeyse istedikleri her türlü mal ve hizmete kolayca ulaşmaları olanaklı. Ancak yine de doyumsuz ve mutsuzlar. İçlerinde tükenmeyen tinsel ve tensel açlık var nedense. Bir insan bu denli bolluk içinde niye mutlu olmaz/olamaz? Onu duygusal açıdan sonsuz bir mutsuzluğun içine gömen ne?

Günümüz insanı maddi amaçların peşinden koşarken tinsel zorunlulukları, insan olmanın gereklerini, en önemlisi de beynini ve yüreğini besleyecek duygusal, düşünsel besinleri unutuverdi. Onu insan yapan en önemli şey olan yürek ve beyin devre dışı kalınca amaçsız bir yaratığa dönüştü. Beynini özgürleştiremediğinden düşünsel gelişimini sağlayamadı. Beynini tutsaklaştırınca düşüncesi de tutsaklaştı. Özgür gibi görünen kişiler, internet aracılığıyla bir merkezden yönetilen robotlara dönüştü. Neredeyse herkes, benzer kalıplaşmış sözlerle konuşmakta. Sözcük dağarcıkları daraldıkça daralmış. Giderek yazışma ve konuşmalarda kısaltılmış sözler, imlerden oluşan bir dil kullanılmaya başlandı. Bu konuşma biçimine kaş, göz, yüzün aldığı değişik biçimleri de eklemeli. Korkarım ki uzak olmayan bir gelecekte tümce kurarak konuşma, tarihe karışabilir. Bu, konuşmanın olmadığı ilkel döneme dönüş değil de nedir?

İnsanların düşünmeleri, konuşmalarının yanı sıra duygusal tepkileri de aynılaştı. Birçok olaya, duruma karşı duygusal tepkiler benzer. Günümüz insanlarının kızgınlık, sevinç, öfke, korku, kaygı, beğenme gibi duygu gerektiren durumlarda ses tonları, yüz kıpırtıları, eğinsel duruşları, kaş ve göz oynamaları birbirlerinden farksız. Binlerce insanın düşünsel ve duygusal olarak bir kalıptan çıkmış gibi davranması ilginç değil mi?

Yaşamdan ne istediği belli olmayan kişi, başkalarının yönlendirmesiyle biçimlendirmekte yaşamını. O biçimlendirilen yaşamda amaç, ülkü, mutluluk yok! Üstelik kişinin yaşamını yönlendiren el ise belli değil. Çünkü o el, sanal dünyanın insanı tutsaklaştıran, insana insan değeri vermeyen eli. Ne olduğu belirsiz, kime hizmet ettiği bilinmez bir gücün bunca insanı düşünsel ve duygusal olarak aynı kalıba dökmesi kabul edilebilir mi?

Yüreğini ve beynini sanal ellerde tutsaklaştıran günümüz insanı ne sevebiliyor ne de sayabiliyor. Karşısındakine sevgiyle bağlanmayı bilmiyor nedense. Ne kendisine ne de başkalarına saygı duymuyor. Zaten kendisine saygı duysa başkalarına da duyacak. En kötüsü de çağımız insanı hiçbir şeye karşı özlem içinde değil. Vefa ise geçmişin unutulan gereksiz bir duygusu günümüz insanı için.

Ekranlara bağlanan kişi, özverili değil. Ne eşine ne de çocuğuna özveri göstermiyor. Kırıntı kadar özveri gösterse onu, karşısındakinin yüzüne vurup gözüne sokuyor. Bunun bir insanlık ödevi değil de bir lütuf olduğunu düşünmekte birçok kişi. Özveri, vefa, sevgi ve saygı olmayınca insanlar arasında bağlılık da son buluyor. Bunca bencilliğin içinde sencillik ve toplumsal duygular aramak boşuna.

İnsan, cansız bir varlık değil bir kalas, taş, demir, kum, toprak, plastik gibi düşünülmekte küresel egemenlerce. Bu nedenle kalıba dökülemez. İnsanın en önemli özelliği, kişiler arasındaki birçok alandaki farklılıklarıdır. Kişiler birbirlerinden farklı düşünüp davranmalı, duyumsamalı, anlamalı ve anlatmalı ki insan olsun. Her insanın dünyaya geliş amacı var. Toplumları ilerleten, uygarlıkları geliştiren insanoğlunun farklılıkları, amaçları, ülküleri değil mi?

Ekrana teslim olup bağlanan insan, dünyaya geliş nedenini, onu diğer canlılardan üstün yapan yaratıcı us, duygusal dünyasının olması özelliklerini yitiriyor bir hiç uğruna. Evet, insanlık nerede? Uzun bir dinlenceye mi çıktı, yoksa sanal dünyanın görünmezleri içinde yitti mi?

Adil Hacıömeroğlu

3 Mayıs 2026

TÜRKİYE, İSRAİL’DEN TOHUM ALIYOR MU?

Türkiye, yıllarca İsrail’den sebze tohumu aldı. Bu tohumlar ne yazık ki hibrit… Hibrit tohum, bir sonraki yıla saklanamaz. Yani ondan üretilen bitkinin tohumu çoğalmaz. Bu tohumlar kısır… Böyle olunca her yıl, İsrail’den yeniden tohum almak zorunda kalıyor ülkemiz. Bu da dışa bağımlılığı getiriyor.

Hibrit tohum; aynı bitkinin üstün özelliklerini taşıyan farklı türünün çaprazlanmasıyla elde edilen, yüksek verimli, bitkisel sayrılıklara dirençli, nitelikli melezlenmiş tohumdur. Bu tohumlar ekildiğinde verim yükselir. Ancak bunlar, sürekli ekildiğinde ata tohumu giderek yok olur. Oysa ata tohumu, türün tüm doğal özelliklerini taşır. Ata tohumunun yok olması demek, hibrit tohuma bağımlılık demek. Bunlar İsrail’den alındığına göre ülkemizin Tel Aviv’e bağımlı olması anlamına gelir. İsrail’den başta domates, biber ve salatalık tohumları alındı yıllarca. Ne yazık ki bu tohumlardan üretilen sebzelerin tadı, biçimi, niteliği ve dayanma süresi değişti. Sebzeler aynı fabrikadan çıkmış gibi biçimsel özellikler göstermekte ve erken çürümekte.

Türkiye’nin İsrail’den tohum satın alması ve dolayısıyla bu ülkeye sebzecilik alanında bağımlı olması kamuoyunda çok eleştirildi. Bu bağımlılığın ülkemizin yerli tohumlarını yok etme noktasına getirdiği sıkça söylendi. Ne yazık ki iktidarda bulunanlar; bu eleştirilere, karşı çıkışlara, ata tohumlarımızı koruma isteğine kulak asmadı.

Türkiye, Cumhuriyet’in kuruluşuyla başlayarak özellikle devlet üretme çiftliklerinde tohum ıslağı konusunda önemli çalışmalar yaptı. Köylüye bu konuda devletçilik ilkesi, çerçevesinde destek oldu. Çiftçinin üretimini artırmak için ona, tohum desteği verdi devlet. Bunun yanı sıra bahçe ve tarlalardaki zararlıları yok etmek için ilaç, toprağın verimini artırmak için gübre desteği verildi. Ayrıca çiftçinin ürününü değerlendirmek, tüketiciye rahat ulaşmasını sağlamak için üretici birlikleri kuruldu yurdun dört bir yanında. Ne yazık ki 24 Ocak 1980 kararlarının 12 Eylül darbesiyle yaşama geçirilmesiyle başlayan özelleştirmelerle üretici birlikleri yok olmayla karşı karşıya geldi. Devlet destekleri azaldı. Yerli tohum ıslahı çalışmaları savsaklanınca İsrail gibi ülkelerden tohum alınır oldu. Bu da en yaşamsal üretimde dışa bağımlılığı getirdi.

İsrail devleti kuruldu kurulalı Filistinlileri hem yurtlarından sürüp atıyor hem de soykırıma uğratıyor. 7 Ekim 2023 günü başlayan savaşla Filistinlilere soykırım hızlandı. Çoluk çocuk Filistinliler topluca öldürülmeye başlandı. Günümüze dek Batı Şeria ve Gazze’de bu öldürmeler, topraklara el koymalar sürdü. Bundan sonra da süreceğe benzemekte.

7 Ekim 2023’te başlayan Gazze saldırısıyla AKP hükümeti, İsrail’e karşı sert söylemlerde bulundu. Ancak el altından bu ülkeyle ticaret sürdü. Bu durum, kamuoyunca anlaşıldığında büyük tepkiler oldu hükümete karşı. Tohum konusu da gündeme geldi. En sonunda tarım bakanı, 2023’ten beri İsrail’den tohum alınmadığını açıkladı. Ancak İsrail firmalarıyla görünürde ortak üretim yapan Türk olan firmalar var. Kısacası İsrail, kendi ülkesinde değil; Türkiye’deki işbirlikçileriyle tohum üretip çiftçimize satmakta. Eğer bu durum gerçekse kabul edilemez. Halkı bu yolla kandırmak yakışık almaz. Bir hükümet, her konuda halkına doğruyu söylemek zorunda. Hülle yoluyla İsrail tohumunu köylüye satmak halkı aldatmaktan başka bir şey değil.

Türkiye’nin üçüncü ülkeler aracılığıyla İsrail’den tarım için tohum satın aldığı savlanmakta. Bu doğruysa böylesi bir aldatmacayı kabul etmek olanaklı mı?

Hükümet, İsrail’le ilişkilerine ve ticaretine açıklık getirmeli. Tohum konusunda yerli üretime önem vermeli. Türkiye tohumculukta dışa bağımlılığın her türlüsünden kurtulmalı. Ulusal olanaklarla yerli tohumculuk desteklenmeli. Hangi alanda olursa olsun dışa bağımlılık bir ülkenin çökmesine neden olur. Bu nedenle dışa bağımlılık ortadan kaldırılmalı. Her alanda tam bağımsız Türkiye ülküsüne ulaşmak, ulusumuzun asıl amacı olmalı. Bu da Atatürk’ün gösterdiği yolda yürüyerek olur.

Adil Hacıömeroğlu

2 Mayıs 2026

DAYANMA GÜCÜ OLMAYAN VELİLER

Günümüz anne ve babaları ne iş yaparsa yapsın, hangi koşulda çalışırsa çalışsın, nerede yaşarsa yaşasın çok yorgunlar. Evlerine geldiklerinde ne konuşacak ne bir iş yapacak ne de çocuklarıyla ilgilenecek güçleri kalıyor. Birçok kişi, bu durumun büyük kentleriyle ilgili olduğunu düşünecek bir anda. Ülkemizin orta büyüklükteki kasabalarında da durum böyle.

Çalışan anne ve babaların işleri ağır ve yorucu olmasa da onları yaşam yoruyor. Eskiden işe gidenler boş zamanlarında söyleşirlerdi. Şimdi öyle değil… Boş zamanlarında herkes telefonun içine gömülüyor. Kendince gündemi izleyenler, oyun oynayanlar, sosyal medyada gezinenler… Bu durum işe gidip gelirken yolda da sürüyor nedense. Eve geldiklerinde herkes koltuğuna gömülüp ya telefon ekranından ya da televizyondan gözünü ayırmıyor. Önemli bir işi izleyen dedektif gibi ekranlardan gözlerini ayırmayıp dikkat kesiliyorlar. Çocuklarda odalarına çekilip kendilerini ekranların güvenli(!) kucağına bırakıyor ister istemez.

Evlerin çoğunda genellikle düzenli olarak yemek pişirilmiyor. Çoğu zaman dışarıdan hazır yemekler söyleniliyor. Anında getiriyor motosikletli kuryeler yemekleri. Tencere yemekleri olmayınca abur cuburla karın doyuruluyor. Bunun için anne, baba ve çocuk sağlıksız beslendiğinden şişmanlıyorlar erkenden. Bu kez zayıflamak, sağlıklarına kavuşmak için uğraşıyorlar. Evlerde bireyler arasında iletişim neredeyse yok! Herkesin ailesi, evi ekran olmuş durumda.

Evlerde yemeklerin çok az pişirilmesi, aile bireylerinin elbirliği, dayanışma, yardımlaşma, ortak emek kullanma anlayışlarını geliştirmemekte. Çocuklar bu yüzden bedensel ve ruhsal gelişme fırsatını yakalayamıyor. Böylece ev içi bir eğitim fırsatı kaçırılıyor.

Çocuklar, bir şey sorduklarında yanıt alamıyorlar anne ya da babalarından. Bunun birinci nedeni, velilerin çok yorgun olduklarını öne sürmeleri. “Yorgunum, sonra sor” ya da “Şu anda çok önemli yapmam gereken bir işim var internette, daha sonra seninle ilgilenirim” denerek çocuk geri çevriliyor.

Anne ve babaların çocuklarıyla ilgilenmemelerinin ikinci nedeni, dayanma güçlerini yitirmeleri. Bu nedenle ne çocuklarının sordukları soruyu anlıyorlar ne de onların bir birey olarak varlıklarının ayırdındalar. Çocuklarının ne sorularına ne de davranışlarına anlayış gösteriyorlar. Çoğu evde çocuk ağzını açtığında terslenmekte. Birçok anne ve baba; çocuklarının varlıklarına, seslerine, evde dolaşıp oynamalarına dayanamıyor. Çocuk ne yapsa yanlış ne dese gereksiz… Bu durumu, bazı öğretmenlerde de görmekteyiz. Onlar da iyi, etkili öğretmen olmanın yolunu, öğrencilerini baskıyla susturmakta bulmuş. Soru soranı terslemekte kimi öğretmen. Çocuk sesine dayanamayan veli, öğretmen, komşu, akraba çok…

Çocukların öğrenme, araştırma, paylaşma, tartışma, merak etmesini ne yazık ki başta anne ve babalar olmak üzere diğer büyükleri engellemekte. Bu engellemeler, zamanla çocuğu içine kapatıyor. O da zorunlu olarak kendini ekranlara teslim ediyor. Ekran bağımlısı olan çocukların çoğunu, bu yola düşüren başta anne ve babaları olmak üzere diğer büyükleri. Sonra da kendi elleriyle ekran canavarına teslim ettikleri çocuklarından yakınmaktalar.

Eskiden anne ve babalar büyüklerinden, geleneksel birikimlerden öğrenirlerdi çocuklarına nasıl davranacaklarını; şimdi ise ekranlardan. Ekranlardaki kısa videolara başvuruyorlar sıkıştıklarında. İzledikleri videolar kısa, ivedilik dolu ve sabırsız… Doğadaki anne ve babaları gözlemlerdi eskiler. Şimdiki anne ve babalar ise gözlem yapacak durumda değiller. İzledikleri videolar gibi aceleci ve sabırsızlar. Bu da ne yazık ki çocukları olumsuz yönde etkilemekte.

Anne ve babaların çocuklarına karşı dayanma güçlerinin bu denli yok olmasının nedeni, ekranlar. Her şeyden önce anne ve babaların geniş çaplı bir sağaltıma gereksinmeleri var. Onların da bağımlıktan kurtulmaları öncelikli bir sorun.

İçinde yaşadığımız ekonomik, sosyal, siyasal, kültürel koşullar toplum içindeki ilişkileri yok ediyor. İnsandan uzaklaşan kişi, ekrana ve sanal ortama sığınıyor. Çalışanları, anne ve babaları iş değil; insansızlık yoruyor. Bu yorgunluk, onların en sevdikleri varlıkları olan çocuklarına karşı olması gereken anlayış, hoşgörü, sabır ve dayanma güçlerini tüketiyor ne yazık ki.

Adil Hacıömeroğlu

1 Mayıs 2026

ÇOCUKLAR, EKRAN BAĞIMLILIĞINDAN NASIL KURTARILIR?

Evet, birçok anne ve baba: “Çocuğumuzu ekran bağımlılığından nasıl kurtarırım?” diye soruyor. Bundan da anlaşılıyor ki bazı veliler, çocuklarının bağımlılığından rahatsız oluyor ve çözüm yolu arıyor. Bu nedenle de sorup soruşturarak, araştırarak ve türlü yollar deneyerek kendince çare arıyor her biri. İşlerinin zor olacağının bilincinde çoğu...

Çocukları önce ekrandan, sonra da diğer bağımlılıklardan kurtarmak için konuyla ilgili bilim adamlarının ortak usuyla çözümler oluşturulmalı. Ayrıca bu konuda ilgili bakanlıklar da gereken desteği vermeli. Bağımlılık sorunu çığ gibi büyümekte. Bu çığ, iyice büyüdüğünde yerinden kopar ve önüne ne gelirse ezer geçer. Bu nedenle çığın büyümesine izin verilmemeli. Hatta gerekli önlemleri alıp çığı, kar tanelerine dönüştürüp eritmeli. Bağımlılık konusu, ülkemizde ulusal güvenlik sorunu durumuna gelmekte. Bu tehlikeyi görüp ona göre köklü çözümler bulmalı.

Çocukları ekrana bağlayan en büyük etken, burada izledikleri kısa görüntülerin onlardaki dopamin etkisi yaratması. Buna mutluluk hormonu da diyebiliriz. Çocuğun beynine sanal, biraz da yapay bir mutluluk gönderiyor ekran. Bu da ona sürekli olarak mutluluk sağlıyor yaşamdan ve gerçeklerden kopma pahasına. Bu sanal, yapay mutluluk kısa zamanda bağımlılığa dönüşüyor. Çocuğun akranda mutlu olmasının nedenleri arasında sürekli başarılı olduğunu düşünmesi. Gerçek yaşamda sürekli başarısızlık içindeki birey, sanal ortamda başarıyı yakaladığından mutlu oluyor. Daha çok başarı kazanmanın yolu da ekranlarda daha çok zaman geçirip yeni oyunlar oynayarak aldatıcı, uydurma başarılar kazanmak. Böylece kendini ödüllendiriyor çocuk, genç ya da yetişkin.

Sanal dünyanın gerçek yaşamda hiçbir değeri olmayan ödüllerinin yerine öncelikle gerçekçiliği koymalı. Aslında gerçek yaşamda her bireyin, her çocuğun başarılı olacağı alanlar vardır. Her insanın ilgi duyduğu bir konu, yetenekli olduğu bir alan bulunmakta. Yeter ki çocuğun yeteneklerinin, becerilerinin, yapma ve üretme gücünün farkına varalım. Dünyanın hiçbir yerinde tamamen yeteneksiz, beceriksiz diyebileceğimiz kimse yoktur. Olamaz, çünkü bu doğanın kurallarına, işleyişine aykırı bir şey.

Çocuklar yeraltından çıkarılmayı bekleyen maden gibidir. Önce onları keşfetmek için harekete geçmeli anne, baba, öğretmen ve diğer ilgililer. Onun eğilimini, ilgi alanlarını iyi gözlemlemeli. Şunu söylemeliyim ki karşımızdaki çocuğu tanımadan, ilgi alanlarını ve eğilimlerini, yeteneklerini, becerilerini bilmeden onu eğitmemiz olanaksız. Bir kişiyi eğitmenin ilk ve biricik yolu, karşımızdakini her yönüyle tanımaktır. Onu eğitirken asıl ve öncelik verilmesi gereken ise yapabilme, başarabilme duygusunu vermektir çocuğa. Bu onda özgüveni oluşturur. Çünkü özgüvensiz birinin başarılı olması neredeyse olanaksız. Birçok veli ya da öğretmen, çocuğa: “Sen yapamazsın. Bu, sana göre bir iş değil. Senin yeteneğin bu konuda yok! Senin bunları başarabilmen için kırk fırın ekmek yesen yine de az” gibi benzer sözler söyler. Bu sözler, onun başarma, yapma, üretme, bir alanda girişimde bulunmasını önler. Çocuk, bu tür yanlışlarla korkaklığa alıştırılır.

Demek ki çocuğu, ekran tutsaklığından kurtarmak için öncelikle ona güvenmeli sonuna dek. Bunun yanı sıra onu gerçek dünyaya çekmeli. Peki, gerçek dünya neresi?

Gerçek dünya, öncelikle doğa… Çocuk; doğada uyumu, varsıllığı, yaşama tutunmayı, var olma gücünü, zorluklarla savaşmayı, farklı seçenekler üretmeyi, keşfetmeyi, arayıp bulmayı, sonsuz bir yaşam döngüsünü, zorlukların üstesinden gelmeyi, kendini disiplin altına almayı, yaşamanın ne denli değerli olduğunu, evrimsel gelişmeleri, dayanışmanın gerekliliğini, yardımlaşmanın vazgeçilmezliğini, ekip çalışmasını, aile olmanın bireye kattığı değeri öğrenir. Bu nedenle onları sık sık doğanın iyileştirici gücüyle sağaltmalı. Bu sağaltım hem eğinsel[1] hem de tinsel[2] rahatlamayı sağlayacaktır. Doğa, çocuğun ayaklarını yere bastırıp onu gerçekçi yapacak en büyük öğretmen. Bir çocuğun bu denli etkili bir öğretmenden yoksun kalması anlaşılamaz bir durum.

Çocuklar toprakla haşır neşir olmalı. Yaz ve kış dinlencelerinde köyü olan aileler köylerine, olmayanlar ise kentlerde bulabilecekleri küçük topraklarda onlara ekip biçmeyi, bitki yetiştirmeyi, hayvanlara bakmayı öğretmeli. Toprağın gücü, çocuğa özgüven kazandırır. Ona başarma inancını verir. Toprak onun olumsuz erkesini[3] alır. Toprağın gücünü keşfeden çocuk, zamanla kendi gücünün de farkına varır.

Kız ve erkek çocuklara yeteneklerine, ilgi alanlarına uygun elişi yaptırılmalı. Bu konuda onlara yardımcı olmalı. Dantel, kazak örme, oya, marangozluk, oyma kakma yapma, tel işleri, yontu, ev boyama gibi birçok işlerle uğraşması için yüreklendirilmeli.

Ekran bağımlılarını bu illetten kurtarmanın önemli bir yanı da onları; bilim, sanat, kültür ve spor alanlarına yöneltmektir. Bu alanların her birinin çok sayıda dalları var. Çocuğun bu çok seçenekli ve ayrı ayrı yetenek gerektiren dallardan birine kesinlikle eğilimi olacaktır. İşte, bu eğilimi fırsat bilen veli ve öğretmenler onun yönlendirmeli. Şuna inanmalı ki bu somut alanlarda elde edilecek başarılar, ekrandaki soyutlarından daha değerli ve kalıcı, mutluluk verici olacak. Bu da yaşam savaşımında ona üstünlük, başarı, istek sağlayacak.

Çocukları ekrandan uzaklaştırmanın bir başka yolu ise ev işleri yaptırmak. Yemek pişirme, sofra kurup düzenleme, yemek sonrası kap kacağı toplama, evdeki çiçeklere bakma ve onları sulama, alışveriş etme, ütü yapma, eşyaları yer değiştirme ya da yerleştirme gibi birçok iş onların sağlatımını sağlayacak. Bu da onları gerçek yaşama döndürerek ekrandan, dolayısıyla her türlü bağımlılıktan uzaklaştıracak.

Çocuklarla geziler düzenlemeli fırsat buldukça. Geziler yan gelip yatmaya, gün boyu yiyip içmeye dönüşmemeli. Doğal, tarihsel ve kültürel değerler birlikte öğrenilmeli ve keşfedilmeli. Gezilip görülen coğrafya tanınmalı. Yer biçimlerindeki ayrıntılar tartışılıp birlikte öğrenilmeli. Her öğrenme, ortak bir emeğin ürünü olmalı.

Ailelerin biricik varlığı, toplumun geleceği olan çocukları ekran bağımlılığından kurtarmak için öncelikle anne, baba ve öğretmenler ellerindeki telefonları bırakmalı, izledikleri dizileri, televizyonlardaki gündüz kuşağı izlencelerini azaltmalılar. Elinde telefon ve gün boyu televizyonun başından ayrılmayan bir büyüğün çocuğa örnek olması düşünülemez. Bu nedenle büyükler, küçüklere doğru örnek oluşturmalı. Demek ki önce büyükler ekran bağımlılığından kurtarmalı kendileriniz. Kıratın yanında duran ya huyundan ya suyundan, atasözünü her fırsatta anımsamalılar. Çocuklar düşüncelerinde, davranışlarında büyüklerini örnek alır. Bu nedenle onların doğru örneklere gereksinmesi var.

Elimizde onlarca fırsat varken çocukları, ekrana tutsak etmek niye? Onları ekran aracılığıyla birçok bağımlılığın pençesine düşürmenin usçu bir yanı var mı? Onlar bizim en değerli varlıklarımız, geleceğimiz... Tutsak, gerçekçilikten uzak, sanal dünyanın bilinmezliğinde yiten biri geleceği kurabilir mi?

Adil Hacıömeroğlu

30 Nisan 2026

[1] Bedensel

[2] Ruhsal

[3] Enerjisini

HAM MEYVEYİ KOPARDILAR DALINDAN

Baharla meyveler de uç verir dallarda. Çiçeklerin birden meyveye dönmesi doğal bir tansık… Çiçeklenmiş kuru dalların kaş göz arasında meyveye dönüşmesi çoğu kişiyi şaşırtır.

Hele doğadan uzaklaşan insanların meyve dallarındaki olağanüstü dönüşümü gözlemlemesi neredeyse olanaksız. Çünkü doğal olaylardan çok; betona dönmüş kentlerin gürültüsü, tekdüzeliği, griliği, insanın insana ve diğer canlılara yabancılaşması onun birçok güzelliklerden koparır. Kentte yaşayanların çoğu, meyvelerin doğal oluşumunu gözlemleyemedikleri için onun olgunlaşma döneminden de haberi olmaz.

Köy enstitülü babam, büyük bir doğa aşığıydı. Doğaya zarar verenlere çok kızardı. Yanlış yapan kişiye, doğruyu sabırla anlatırdı. Meyve toplarken ağaçların dallarını kıranlara tepki gösterirdi. Dalı kıran büyük ya da küçük olsun o kişiye yanaşır ve sakin bir sesle: “Afiyet olsun! Meyveler nasıl?” diye sorardı. Karşısındaki ise meyvelerin lezzetini ballandıra ballandıra anlatırdı ona. Bu fırsatı kaza etmeyen babam: “Bu kadar hoşuna gittiyse meyve, gelecek yıl neden yemek istemiyorsun ondan?” derdi. Karşısındaki kiş,i şaşırırdı bu söze. Bir anlam veremezdi bu tümceye. Babam, onun şaşkınlığı üzerine: “Birkaç meyve yiyeceksin diye onca dalı kırdın. Ağacı kolsuz kanatsız bıraktın. Gelecek yıl hangi dal meyve verecek ki sen yiyesin?” diye gülerek sorardı. Karşısındaki suçunu anlar, mahcup bir biçimde özür dilemeye çalışırdı.

Babamın en çok kızdığı şeylerden biri de olgunlaşmamış meyveyi dalından koparıp yemek. Bu konuya çok özen gösterirdi. Ham meyveyi, olgunlaşmasını beklemeden toplamak büyük bir yanlıştı ona göre. Çocuklara, meyveyi ham yediklerinde mide ve bağırsaklarının bozulacağını söylerdi. Gerçekten de ham meyveler yendiğinde kişinin sindirim sistemi bozulur. Karın ağrısı başa bela olur. Zaten olgunlaşmamış bir meyvenin tadı tuzu olmaz.

Baharla birlikte çağla satılmaya başlandı seyyar tezgâhlarda, manavlarda ve marketlerde. Çağla, bademin olgunlaşmamışı. Çoğu kişi, çağlayı tuza banıp yiyor. Kimi de körpeliğine acımadan katır kutur mideye indiriyor onu. Nisan ayının son günlerindeyiz. Bugün Marmaray’dan Ayrılık Çeşmesi durağında indim. Yürüyen merdivenlerin çıkışında bir tezgâhta “kayısı çağlası” yazısını okudum. Gözlerime inanamayıp yaklaşıp baktım. Yemyeşil olgunlaşmamış kayısılar… Daha önce hiç görmemiştim. Sabredemiyoruz birkaç hafta daha. Beklesek bal tadındaki kayısılar keyfimize keyif, neşemize neşe, ağız tadımıza bin bir tat katacak. Toplumumuz, giderek ham meyve yemeyi alışkanlığa dönüştürmekte, neden?

Mevlana: “Ham meyve dalına sıkıca yapışır, olgunlaşıp tatlılaşınca da dalda duramaz, düşer.” demiş. Ne güzel bir gözleme dayalı söz… İnsan da meyveye benzer. Onun hamlığı, çocukluğudur. Ağacı, dalı ise ailesi… Tıpkı ham bir meyve gibi dalına yapışır çocuk. Anne ve babası, onu besleyip olgunlaştıran dallar... Siz, eğer çocuğu dalından koparırsanız yaşamasına yaşar da nasıl?

Olgunluk çağına gelen bir çocuk, tıpkı yuvadaki kuşlar gibi kanatlanıp uçar yuvadan, ev ocak sahibi olmak için. Yani vakti tamam olunca o da dal budak salmak için kök salar tutunduğu kendi aile toprağına.

Eskiden bazı olumsuz gelenekler vardı. Kişiler olgunlaşmadan onları dallarından koparıp everirlerdi. Olgunlaşmamış çocuk ne analık ne de babalık bilirdi. Çünkü o, vakti gelmeden dalından koparılmıştı. Tuza da bansan, övgüler de dizsen bir türlü dikiş tutturamazdı yaşam denen savaşta. Doğal süreç tamamlanmadığından birçok olumsuzluk da ortaya çıkardı.

Ağaçlar biz yiyelim diye meyve vermiyor. Üremek için dallarını meyveyle beziyorlar. Meyve demek, tohum demek… Tohumun fidan olabilmesi için meyvenin olgunlaşması gerek. Çağlayı yediğinizde bademin de kayısının da üremesini, çoğalmasını engelliyorsunuz. Olgunlaşmış meyveleri yalnızca insanlar yemiyor. Kurdun kuşun, börtü böceğin de besin kaynağı onlar. Hiçbir kuş, olmamış bir meyveye gagasını bile sürmez. Çünkü o, doğanın dengesini bozmaz. Sabreder hamın olgunlaşması için. Bir kuş kadar olamıyorsak ne demeli buna?

“Ham meyveyi kopardılar dalından/ Beni ayırdılar nazlı yârimden/ Eğer yârim tutmaz ise salımdan/ Onun için açık gider gözlerim” Bu, bir Akdağmadeni türküsü… Her dinlediğimden içimden bir parça kopup gider. Ne olur ham meyveleri dalından koparmayalım. Meyve de bir, insan da… İkisi de canlı ve doğanın bir parçası… Bırakalım ikisi de dalında olgunlaşsın.

Adil Hacıömeroğlu

29 Nisan 2026